Dagblaðið - 01.11.1978, Qupperneq 11

DAGBLAÐIÐ. MIÐVIKUDAGUR 1. NÓVEMBER 1978.
11
\
\
„Það er ekki auðvelt að yfirgefa hið
fagra land, sem ég ann, og heimaborg'
mina, Kraká,” sagði páfi. „En þetta er
vilji guðs og ég fer að hans vilja.” Páfi
fæddist i Suður-Póllandi og var erki-
biskup í Kraká og kardínáli í 14 ár
áður en hann var kjörinn páfi.
Páfi bætti síðan við: „Ég vitna 1 orð
Páls postula, „þegar ég kem til þin, þá
kem ég i heimsókn”. Ég vildi mjög
gjarnan fara til Póllands á næsta ári á
900 ára ártið heilags Stanisláfs, þar
sem hann var faðir pólskrar
siðmenningar. Það er von til þess að
mér auðnist að fara,” sagði páfi.
Mikil hátíðahöld
fyrirhuguð
Kaþólska kirkjan í Póllandi fyrir-
hugar mikil hátiðahöld á næsta ári
vegna ártiðar Stanisláfs. Fyrirhuguð
hátíðahöld verða i mai.
Pólsk yfirvöld vildu ekki taka á
móti Páli páfa sjötta er hann hugðist
fara til Póllands árin 1966 og 1970. En
samskipti kirkju og ríkis 1 Póllandi
hafa batnað til muna síðan. Leiðtogi
pólska kommúnistaflokksins, Edward
Gierek, hitti Pál páfa 6. 1 Vatikaninu
á síðasta ári.
Áður en Jóhannes Páll páfi II
ávarpaði landa sina og aðra snæddi
hann með Stefáni Wyszynski
kardinála og leiðtoga pólsku kirkj-
unnar og einnig u.þ.b. hálfu hundraði
pólskra kirkjunnar manna. Hádegis-
verður þessi var snæddur á hóteli
Vatikansins, rétt við Péturskirkjuna.
Margir Bandaríkjamenn af pólskum
ættum voru viðstaddir. Wyszynski
kardínáli kraup fyrir framan páfa og
sagði m.a.: „Áður en þú varst kjörinn,
varstu starfsbróðir. Nú krjúpum við
við fótskör þína af því þú ert páfi.”
En páfi kraup einnig og faðmaði
kardinálann að sér. Hann lofaði síðan
mjög trú Wyszynskis og sagði hann
ekki hræðast fangelsi og fórnir vegna
trúar sinnar. Kardínálinn er nú 77 ára
að aldri.
dýr. Sædýrasafnið hækkaði verðið nú
1 ár til Sea World úr S 50.000 1 $
75.000 fyrir hvert dýr. Þeir kaupa 5
dýr þannig, að söluverð til þeirra
nemur $ 375.000. Þá gerði Sædýra-
safnið samning við fyrirtækið Inter-
national Animal Exchange Incorpor-
ated í Bandarikjunum um sölu til þeirra
á 3 dýrum á verðinu $ 81.900 fyrir
hvert dýr. Þeir hafa einnig kauprétt á
dýrum nr. 9 og 10 á sama verði. Takist
að selja öll dýrin verða gjaldeyris-
tekjur af þessum tveimur samningum
rúmlega 241 millj. króna. Þar við
bætast greiöslur frá útlendingunum
vegna útflutningsgjalda, flutninga á
dýrunum og ýmis annar kostnaður,
sem útlendingarnir verða að greiða
hérlendis. Þannig að Ijóst er, að gjald-
eyristekjur vegna veiða Sædýra-
safnsins verða einhvers staðar á bilinu
250 til 300 millj. króna. Rétt er að
hafa í huga, að þessar veiðar taka 2 til
3 mánuði.
Fransmaðurinn
fer á fjörurnar við
Sædýrasafnið
Það kemur fram í grein 1 Dag-
blaðinu 28. okt. að Sædýrasafnið hafi
gert samning við Fransmanninn
Roger de la Grandiere um að veiða 2
dýr fyrir hann fyrir $ 50.000 hvert
dýr. Það sanna I því máli er það, að 1.
júní 1978 kom Fransmaðurinn að
máli við Sædýrasafnið í Hafnarfirði
og óskaði eftir þvi, að safnið tæki að sér
að veiða fyrir hann háhyminga út á
leyfi, sem honum hafði verið veitt af
sjávarútvegsráðuneytinu 20. nóv-
ember 1975. Gildistími leyfisins
var ekki tiltekinn I leyfinu og fullyrti
hann, að leyfið væri 1 fullu gildi. Á
þessum tíma höfðu Sædýrasafninu
aðeins verið veitt 6 leyfi. Þar sem
Frakkinn virtist hafa leyfin á hend-
inni, og þau voru grundvöllur veið-
anna, var gerður samningur við hann
um veiðar á 2 dýrum fyrir $ 50.000
hvort dýr. Þegar á reyndi, kom i Ijós,
að leyfin höfðu fallið úr gildi 31. des.
1976 en formleg endurnýjun var gerð
á árinu 1976. Þessu leyndi Roger de la
Grandiere Sædýrasafnið við
samningsgerðina og var því samning-
um við hann rift. Það kom aldrei til
greina af hálfu Sædýrasafnsins að selja
Frakkanum dýr úr kvöta safnsins fyrir
minna verð en öðrum. Þess vegna var
honum boðinn kaupréttur að dýrum
nr. 9 og 10 fyrir $ 81.900 hvort dýr, ef
Int. Animal Exchange myndi ekki
nota sinn kauprétt. Þessu tilboði var
svarað með hótunum. Hitt er svo
annað mál, að Sædýrasafnið kann að
eiga bótarétt á hendur Frakkanum
vegna vanefnda á samningnum. —
Nú er það að frétta af Frakkanum, að
hann er að hefja veiðar með ísj. einka-
aðilanum og trúi ég því ekki, að isl.
yfirvöld samþykki útflutning á
dýrunum fyrir lægra verð en $
75.000 fyrir hvert dýr. Lægra verð er
undir markaðsverði og myndi spilla
fyrir þessum veiðum I framtíðinni.
Uppbygging
Sædýrasafnsins
Það er Ijóst, að Sædýrasafnið
hagnast verulega á þessum veiðum. Þá
vaknar auðvitað sú spurning til hvers
hagnaðinum er varið. Verið er að
byggja 2 hvalalaugar á svæði safnsins,
ein hefur verið byggð og er hún 24 x
12 m að flatarmáli og 4,5 m að dýpt,
önnur verður 12 x 12mogmeðsömu
dýpt. Þá hefur í sumar verið unnið að
borunum fyrir sjó, sem því miður hafa
ekki skilað nægilega góðum árangri.
Hins vegar virðast sjódælingarmálin
nú hafa verið leyst. Mannvirki þessi
kosta ekki undir 100 millj. króna
fullbúin.
Spurning nr. 2 hlýtur að vera sú,
hvaða þörf er á þessum mannvirkjum.
Því er fljótsvarað. Þarna skapast
sýningaraðstaða fyrir dýrin, þannig að
íslendingar fá aðstöðu að skoða þau,
þarna skapast rannsóknaraðstaða á
litlum hvölum, þarna skapast aðstaða
til að selja dýrin úr laug á hærra verði
heldur en verðið hefur verið
undanfarið, þarna skapast aðstaða til
þess að kanna markað erlendis fyrir
aðra hvali svo sem höfrung, hrefnu
o.fl. hvali. Aðstaða þessi ætti að geta
skotið stoðum undir rekstur safnsins 1
framtíðinni. I þessu sambandi er rétt
að geta þess, að einn af starfsmönnum
safnsins er nú staddur í San Diego I
Bandarikjunum til þess að kynna sér
meðhöndlun og þjálfun dýranna.
Þá er rétt að geta þess, að á sl. sumri
hefur miklu fé verið varið til viðhalds
safninu og verður því haldið áfram.
Sérstök áherzla verður lögð á það að
bæta aðstöðuna hjá dýrunum, sem
fyrireru.
Ég vil að endingu benda á, að
Sædýrasafnið er eini aðilinn á íslandi,
sem hefur aðstöðu til að stunda þessar
veiðar, eins og æskilegt er, eftir að
laugarnar hafa verið byggðar. öllum
hagnaði við veiðarnar er varið til
safnsins sjálfs, sem er opinber stofnun.
Markaður fyrir háhyrninga 1
heiminum er mjög lítill, þannig að
kunnugir telja, að mjög óviturlegt sé
að veiða mjög mörg dýr á hverju ári,
svo að hægt sé að halda verðinu uppi.
Að minu mati er því ekki óeðlilegt, að
1 framtíðinni sitji Sædýrasafnið eitt
að þessum veiðum.
Að endingu vil ég geta þess, að allar
framkvæmdir á þessum veiðum eru á
vegum Sædýrasafnsins og fara þær
fram undir eftirliti íslenzks dýra-
læknis, sem jafnframt hefur umsjón
meðsafninu.
Hrafhkell Ásgeirsson hrl.,
lögmaður Sædýrasafnsins
Úr sædýrasafni Sea World I San Diego: Ung starfsstúlka fær vænan koss frá há-
hyrningi.
Eru tölur
um áfengis-
potkun
Islendinga
falsaðar?
Afengisneyzla eykst ár frá ári og
sama gildir um notkun ýmissa ávana-
lyfja og fikniefna. Hvers konar boð og
bönn og aukið eftirlit hins opinbera
hamlar þar lítt á móti. Sjálfsagt eru or-
sakirnar fjölbreytilegar og marg-
slungnar og engar skipulagðar rann-
sóknir hafa farið fram til að reyna að
staðreyna vissa þætti þessarar alvar-
legu þróunar. Skipulagðri fræðslu
varðandi skaðsemi áfengisnotkunar-
innar hefur verið mjög ábótavant og
einhæf hefur hún líka verið en það
stendur nú væntanlega til bóta.
Fræðsla um notkun ávanalyfja og
fíkniefna virðist af einhverjum
ástæðum engan hljómgrunn hafá
fengið enda þótt notkun og meðferð
fíkniefna hafi stóraukizt á sl. 3—5
árum. Þá sanna nýjustu skýrslur að
notkun lslendinga á ýmsum tegund-
um tauga- og róandi lyfja, svo og
svefnlyfja, eru einhver sú mesta sem
um getur í samanburði við aðrar vest-
rænar þjóðir.
Hvað veldur því að þessi fámenna
eyþjóð þarfnast slíkra vímugjafa í svo
ríkum mæli? Skortur á lífshamingju,
samfara óeðlilega mikilli streitu,
virðist öðru fremur grundvalla þetta
ástand. Það er ekki ætlunin með þess-
ari grein að reyna að benda á einn
valdinn öðrum fremur fyrir þessari
óheillaþróun, enda efni I langt vísinda-
rit ef rekja ætti þá þjóðfélagshætti og
efnahagspólitík, ásamt ýmsum skap-
gerðareiginleikum, sem hugsanlegum
ástæðum fyrir þessari ofnotkun lyfja
og áfengis.
Hins vegar tel ég brýna nauðsyn
bera til að ábyrgir aðilar sem um þessi
mál fjalla reyni að halda sig við stað-
reyndir og forðast allar vísvitandi
blekkingar. T.d. gefur Áfengisvarnar-
ráð út árlega skýrslu um heildar-
áfengisneyzlu íslendinga. Þar kemur
m.a. fram að hún sé um 3 lítrar á hvert
mannsbarn I landinu og sé sú lang-
lægsta í Vestur-Evrópu. Er talið að
mestu ráði hér um að neyzla bjórs og
léttra vína (undir 21 %) sé hér margfalt
minni en í öðrum löndum V-Evrópu.
Fróðlegt væri að fá upp gefið
hvernig þessar tölur Áfengisvarnar-
ráðs eru til komnar. 1 þessu sambandi
er nauðsynlegt að fá upplýst:
1. HeildarsöluáfengishjáÁTVR.
2. Áætlaðan heildarinnflutning
áfengis íslenzkra farþega á yfir-
standandi ári. (tslenzkir farþegar að
meðtöldum bömum munu verða
um 75 þúsund manns 1978.)
3. Staðfestar tölur liggja fyrir um lög-
leyfðan áfengis- og bjórinnflutning
áhafna flugvéla, millilandaskipa og
fiskiskipa.
4. Þá liggja fyrir hjá tollyfirvöldum
innflutningsskýrslur um innflutn-
ing á ölgerðarefni og til annars
heimabruggs.
5. Áætlað smygláfengi og ölgerðar-
efni. Ýmsum erfiðleikum er háð að
áætla þetta magn en þó gáfu
ákveðnar tölur vísbendingu I svo-
nefndu spíramáli um tíðni og magn
á áfengissmygli til landsins. Teldi ég
hugsanlegt að nefna í þessu sam-
bandi 70—80 þúsund flöskur á árs-
grundvelli.
Ekki kæmi mér á óvart, þegar búið
væri að umreikna og áætla framan-
greint áfengismagn, að áfengisneyzla
okkar væri um tvöfalt hærri en upp-
gefnar tölur sýna nú. Reynist það rétt
Kjallarinn
Kristján Pétursson
og að tölur haS beinlinis verið rang-
færðar, m.a. i þeim tilgangi að réttlæta
tilgang og starfsemi bindindishreySng-
arinnar i landinu, er hér um algeran
loddaraleik að ræða.
Innan bindindishreyfingarinnar
starfa mjög heiðarlegir og dugandi
menn sem barizt hafa i áratugi gegn
þeim voðavaldi sem áfengið er. Þeir
hafa lika orðið að berjast vonlausri
baráttu við sinnulaus og sljó stjórn-
völd sem líta öðru fremur á peninga-
kvörn áfengissölunnar sem valdbera
vissra afla I þjóðfélaginu.
Vissulega hafa verið unnin, sérstak-
lega á síðari árum, stórvirki í málefn-
um áfengissjúkra. Sú sjálfboðavinna,
sem þar hefur verið innt af hendi, á
ekki hliðstæðu í okkar þjóðfélagi.
Þeim fórnfúsu höndum veröur aldrei
fullþakkað en verkin tala sínu máli
skýrt.
En einu megum við aldrei gleyma,
að ofstækisfullar og órökstuddar full-
yrðingar geta skaðað uppbyggingu þess-
ara mála um alla framtið. 1 sjónvarps-
þætti nýlega skýrði t.d. málsvari
Áfengisvarnarráðs frá þvi að sannað
væri að einn bjór gæti valdið varanleg-
um heilaskemmdum hjá unglingi.
Málflutningur af þessu tagi getur verið
mjög neikvæður á meðan ekki liggja
fyrir ótvíræðar vísindalegar sannanir
um hversu mikið áfengismagn þarf til
að valda varanlegum heilaskemmdum.
Mjög umdeildar eru kenningar lækna
og annarra visindamanna um tiðni
heilaskemmda af völdum ýmissa
ávanalyfja og fíkniefna. öll fræðsla
um slika þróun og niðurstöður eru
bczt komnar i höndum sérfræðinga.
Því miður ber ýmsum vísindamönnum
ekki saman um t.d. hvers konar skað-
semi cannabisefni valda og verulegur
ágreiningur er einnig um hversu skað-
lcg amfetamin, kókain, muskalin o.fl.
efni og lyf eru við tímabundna eða
stöðuga nolkun.
Ekki má þó nokkur skilja orð mín
svo að vísindamenn séu ekki sammála
um þá ótvíræðu hættu sem þessi
ávanalyf og efni valda ásamt áfenginu.
Afleiðingarnar eru hvarvetna ótví-
ræðar I formi sjúkleika og hvers konar
afbrota. Skipulögð fræðsla verður að
hefjast sem allra fyrst í þessum efnum
og afsakanir eins og peningaskortur af
hálfu ríkisvaldsins hlustar enginn
maður lengur á sem einhverja
ábyrgðartilfinningu hefur. Hér er til-
valið verkefni fyrir ungu þingmennina
okkar á Alþingi að láta til sín taka.
Kristján Pétursson
dcildarstjóri.