Dagblaðið - 01.11.1978, Side 15

DAGBLAÐIÐ. MIÐVIKUDAGUR 1. NÓVEMBER 1978.
15
VIMULAUSAR
FÆÐINGAR
— og raunveruleg hjálp til að hafa börn okkar á brjósti
—eftir Unni Skúladóttur
í tilefni af kvikmyndinni „Fæðing”
er sýnd var í sjónvarpinu 17.
september sl. langar mig til að gera
örlítinn samanburð á sængurlegum og
þeirri fæðingarhjálp er ég hef hlotið
við 5 fæðingar, þar af voru 3 á
fæðingarstofnunum og 2 í heima-
húsum. Auk þess langar mig að segja
álit mitt á fæðingarhjálp og fyrstu
umönnun ungbarna eins og hún
tíðkastnúátímum.
Fyrsta fæðingin
ógnvekjandi
Fyrsta fæðingin átti sér stað árið
1964 á Fæðingarheimili Reykjavíkur-
borgar. Ég var illa undir hana búin. Ég
hafði ekki kynnt mér hin ýmsu stig
fæðingarinnar né lært slökun vöðva.
Allur aðdragandi fannst mér ógnvekj-
andi og verkirnir ofsalegir. Auk þess
þurfti ég að liggja ein i herbergi.
Fæðingin sjálf gekk eðlilega og mér
leið strax betur að hafa fólk í kringum
mig. Eitt olli mér þó miklum
vonbrigðum. Þegar barnið fæddist
skellti læknirinn á mig svæfingar-
grímu (trilene svæfing) alveg að
óvörum. Ég var ekki spurð og mér
fannst ég hafa verið svikin. Eftir
fæðinguna fékk barnið að liggja inni
hjá mér i 2 klst. Það fannst mér stór-
kostlegt. Sængurlegan gekk sæmilega
að undanskildum miklum stálma er
mjólkin kom í brjóstin. En þá var ég
sennilega mjög heppin þar sem ég fékk
magapest daginn eftir og snarminnk-
aði því mjólkurframleiðslan og bólgan
hvarf. Eftir því sem ég best veit var
ekkert mjólkurbland gefið börnunum
aukalega, en e.t.v. örlítið sykurvatn.
Þegar heim kom með bamið var það
banhungrað og óvært og neyddist ég
til að gefa því oftar en 5 sinnum á
sólarhring eins og tíðkaðist á
Fæðingarheimilinu. Þetta barn þurfti
ekkert aukalega fyrr en það var orðið
2 mánaða.
Lærði slökun
Þegar annað barn var í vændum lét
ég mér fyrstu fæðinguna að kenningu
verða og lærði slökun hjá Huldu
Jensdóttur. Þarna losnaði ég við
óttann og æfðist í að slaka á. í þetta
sinn ætlaði ég ekki að láta eyðileggja
fyrir mér sjálfa fæðinguna svo að ég
bað Þórdísi Ólafsdóttur ljósmóður að
taka á móti barninu í heimahúsum.
Þessi fæðing gekk mjög vel og án
mikilla kvala, ólíkt þeirri fyrstu.
Sængurlegan sjálf var ólík að því leyti
að barnið lá við hlið mér frá upphafi.
Ljósmóðirin sagði mér að ég mætti
hafa brjóstamáltíðimar eins margar og
ég vildi. Reyndar væri talið að 10—12
stuttar máltiðir á sólarhring væru
heppilegar þegar mjólkin væri að
koma í brjóstin. Þannig væri unnt að
koma í veg fyrir eða draga úr stálma
og jafnframt auka mjólkurmyndun.
Þetta sýndi sig vera rétt. Það kom
aldrei umtalsverður stálmi í brjóstin.
Þriðja barnið
kom fyrir tímann
Þriðja fæðingin átti sér stað á
Fæðingardeild Landspítalans árið
1970. Fyrirsjáanlegt var að barnið
mundi fæðast talsvert fyrir timann
sökum þess að vatnið fór um mánuði
fyrir tímann. Þess vegna þótti sjálfsagt
að leggja mig inn á Fæðingardeild
Landspítalans þar sem ég varð að
liggja þangað til barninu þóknaðist að
fæðast. Mikillar varkárni er þörf í
svona tilfellum þar eð bakteríur gætu
borist upp til fóstursins eða það orðið
fyrir hnjaski. Mig minnir að ég hafi
ekki stigið í fæturna þessa dagana og
varla sest upp i rúminu. Eftir 4 daga
legu byrjuðu hriðir um kvöldmatar-'
leytið. Ég lýsti því yfir við fæðingar-
lækninn sem var á vakt að ég vildi ekki
láta svæfa mig við fæðinguna. Hann
sagði mér að engin kona væri neydd til
þess. Þá varð ég allkát. Rétt fyrir kl.
12 kom inn ljósmóðir eða nemi, ég
man ekki hvort, og sagði mér að taka
inn svefntöfiu er hún hafði meðferðis.
Ég kom með þær mótbárur að ég væri
alveg að fæða. Hún sagði: Hvaða
vitleysa, þú átt að hvíla þig og sofa. Ég
var svo þæg að ég tók pilluna. Engin
útvíkkunarskoðun var framkvæmd í
þetta skipti. Það stóðst á endum að
þegar pillan var að byrja að verka á
mig þá fæddist barnið. Þá var klukkan
nákvæmlega 00.25. Inn ruddist
smáhópur af fólki sem mér tókst með
herkjum að sjá. Hafði ég aldrei séð
neitt þeirra fyrr á ævinni. Þetta hlaut
að vera nýja vaktin. Mér tókst að
afþakka svæfinguna, en tvisvar var
mér boðin hún. Barnið sá ég rétt í svip
er því var veifað framan í mig á leið-
inni í súrefniskassa í öðru herbergi.
Eftir þetta svaf ég þungum svefni til
morguns. Hringt var í föðurinn og
honum sagt að barnið væri líflítið.
Skyldi næturvaktin ekki hafa vitað að
barnið var undir áhrifum sterkrar
svefnpillu? Sængurlegan gekk
sæmilega. Ég var svo heppin að mitt
10 marka barn mátti fá 6 máltíðir í
stað 5 vegna smæðar sinnar. Þetta
varð til þess að barnið var svo til allan
daginn inni hjá mér þar sem Ijós-
mæðurnar nenntu ekki alltaf að fara
með það neinar sérferðir. Hins vegar
fékk ég ekki að fara heim með barnið
fyrr en það var búið að ná 10 mörkum
að þyngd aftur. Þetta var mér sagt að
gilti almennt um börn sem væru svo
óheppin að vera undir 10 mörkum.
Ekki er nú traustið mikið á okkur
mæðrum. Eitt skiptið sem ég fékk
barnið til brjóstagjafar um 6-leytið var
það steinsofandi og ekki nokkur leið
að vekja það, hvernig sem það var
klipið og kitlað. Lyst og vöku fékk það
ekki fyrr en i næsta mál. Ekki tókst
mér að fá það upp úr ljósmóðurinni
hvort barnið hefði vaknað um nóttina
og fengið mjólkurbland. Ganga-
stúlkan sagði mér hins vegar að
vöknuðu börnin á nóttunni og grétu
væri þeim gefið mjólkurbland yfirleitt.
Ég hélt áfram að nauða um að fá að
fara heim því að mig langaði til þess að
örva framleiðsluna með fieiri brjósta-
gjöfum á sólarhring, en það má aðeins
í heimahúsum. Á 9. degi fékk ég
náðarsamlegast að fara heim en þá
hafði barnið aftur náð 10 mörkum.
Mér gekk illa að mjólka þessu barni
fyrstu 5 vikurnar, ólikt fyrri börnum,
og varð nú að gefa viðbótargjöf í
fyrsta sinn. Kenndi ég þar um smá-
brjóstabólgu sem ég fékk i annað
brjóstið á spitalanum svo og aðeins
minni matarneyslu af minni hálfu til
þess að fitna ekki. Fyrra atriðið fann
ég með vigtunum á barninu fyrir og
Unnur Skúladóttir, fiskifræðingur.
inum við að fara ofan um nóttina. Og
viti menn, mér var aftur rétt svefnpilla
og ég hugsaði með mér, það eru rétt að
byrja hríðir. Áhrifin verða örugglega
farin af mér þegar fæðingin hefst. Um
nóttina svaf ég milli hriða og eftir óra-
tíma að mér fannst kom morgunninn.
Þá kvartaði ég i asnaskap mínum kl. 8
að nú væri ég búin að vera með hriðir
tvisvar sinnum lengur en ég væri vön,
þ.e. við 2. og 3. fæðingu. Þá stakk ljós
móðirin upp á þvi að hún skyldi stinga
gat á belgina, þá mundi barnið fæðast
fyrr. Ég samþykkti þetta eins og óviti.
En samkvæmt minni tilfinningu fyrir
gangi fæðingarinnar hefði ég senni-
lega fætt innan hálftima. Þegar gatið
hafði verið gert fæddist barnið með
það sama, hreinlega ruddist út. Þetta
var að vonum mjög sárt fyrir mig og
hef ég aldrei, hvorki fyrr né siðar,
rifnað annað eins. Saumaskapurinn
var endalaus fannst mér og allt ódeyft.
Samt var þetta mjög vandlega gert.
Sængurlegan var á þessari stofnun
alveg eftir mínu höfði. Börnin voru
höfð inni hjá mæðrum sínum allan
daginn og einnig i heimsóknartímum.
Heimsóknir voru ekki bannaðar fyrir
börn. Brjóstamáltíðir voru eins oft og
móðurinni þóknaðist og öll viðbótar-
gjöf var og i okkar höndum. Frá og
með þriðja degi hugsuðum við um
bömin okkar sjálfar, skiptum á þeim
og böðuðum. Þá máttu börnin einnig
eftir brjóstamáltíð. Brjóstabólgu-
brjóstið mjólkaði fyrsta mánuðinn
aðeins hálft á við hitt. Eftir fimm
vikur var framleiðslan orðin jöfn í
báðum brjóstum. Þetta sýnir hve
bólga í brjóstum er óæskileg.
Fjórða fæðing
í Danmörku
Fjórða fæðingin átti sér stað árið
1972 á Fæðingarstofnun Jótlands sem
er í Árósum. Hriðir byrjuðu um kl. 20
og voru að mér fannst fremur litlar.
Ég fór strax inn á spítalann og hugsaði
með mér að ég skyldi hlífa eiginmann-
vera inni á nóttunni ef við vildum.
Þegar heim kom þekkti ég barnið eins
vel og hefði ég fætt það heima.
Fætt heima
Fimmta fæðingin átti sér stað i
heimahúsum árið 1973. Þegar ég
hugsaði til baka fannst mér önnur
fæðingin hafa gengið best hjá mér. Þó
var það mitt stærsta bam, 16 marka.
Þess vegna samdi ég við Þórdisi Ijós-
móður að hún tæki á móti barninu. Ég
fór enn á ný í slökunartíma og í þetta
sinn hjá Grethe Nedergaard í Árósum.
Þar lærði ég fleiri ráð og æfðist meira í
slökun vöðva. Þessi fæðing gekk eins
vel og í lygasögu að mér fannst. Ekki
var verið að troða í mig svefnpillu
enda þótt hríðirnar byrjuðu ekki fyrr
en um miðnættið, en barnið fæddist
kl. 5 um morguninn. Svaf ég oft á milli
hríðanna.
Svæfing og missir
stórkostlegs
augnabliks í
iífi móður
Af framansögðu má Ijóst vera að ég
get tekið undir vissa gagnrýni er fram
kom i myndinni „Fæðing.” Að mínu
áliti er það algjör dónaskapur að svæfa
í fæðingunni án þess að spyrja
móðurina hvort hún vilji svæfingu eða
ekki. Fyrir margar konur er fæðingar-
augnablikið stórkostleg upplifun og
við konur höfum rétt til að fá að
upplifa það með fulla meðvitund. Svo
er það þessi árátta að troða svefnpill-
um i fæðandi konur sem gera ekkert
nema ógagn. Á sama hátt álit ég rangt
að flýta fæðingu með því að sprengja
belgi þegar fæðingin gengur eðlilega
fyrir sig og barnið er ekki í neinni
hættu. Ekki get ég tekið undir gagn-
rýnina um að raka skapabarmana og
soga upp úr börnunum slím, enda eru
þetta öryggisatriði hvort á sinn hátt.
Vegna þeirra sem aldrei hafa fætt er
vert að taka fram að upphengingar á
fótum mæðra í fæðingu, eins og sýnt
var í myndinni, kannast ég ekki við
hvorki hér á landi né í Danmörku. í
myndinni var minnst á að mæðrum
væri talin trú um að broddurinn væri
barninu óhollur. Þetta hef ég aldrei
heyrt talað um hérlendis og yfirhöfuð
þykir hér á landi sjálfsagt að reyna
brjóstagjöf ef þess er nokkur kostur.
Það hefur hins vegar heyrt til undan-
tekninga ef brjóstagjöf var reynd í
Bandaríkjunum og Bretlandi þar til á
allra síðustu árum. Leikfimin og þá-
sérstaklega þjálfun vöðva í grindar-
botninum sem kennd er á öllum
fæðingarstofnunum er mjög til fyrir-
myndar og dregur örugglega úr legsigi
og blöðrusigi. Yfirleitt tíðkast ekki hér
á landi að leggja börnin nýfædd upp á
móður sína. Undantekning frá þessu
er hin svokallaða franska fæðingar-
aðferð. Þar er þetta gert. Þarna er um
líkamlega snertingu að ræða sem bæði
móðir og barn kunna vel að meta. Auk
þess er mikilvægt fyrir móður að fá að
horfa á barnið í dálitinn tíma eftir
fæðingu til að kynnast því og styrkja
tilfinningaböndin. Þær konur er reynt
hafa þessa fæðingaraðferð telja hana
miklu manneskjulegri heldur en þá
hefðbundnu. Þáttur föður í fæðingum
hefur aukist hin síðari ár og er það vel
bæði fyrir tengsl föðurins við barnið
og einnig sem stoð móðurinnar. Þetta
er sérstaklega mikilvægt þegar fætt er
á fæðingarstofnun þar sem allt er
framandi.
Fæðingar heima
eða á stofnunum
Þótt ég sé fylgjandi heimafæðingum
hef ég hins vegar þá skoðun að 1.
fæðing ætti alltaf að fara fram á
faeðingarstofnun. Hins vegar get ég
ekki séð neitt á móti því að seinni
fæðingar fari fram i heimahúsum
enda hafi það komið fram í skoðun að
barnið snúi rétt og fæðing líti út fyrir
að verða eðlileg. Annar möguleiki er
einnig fyrir hendi, en hann er að
konan komi inn til fæðingar en fái að
ráða því hvort hún fari heim sama
daginn, að 3 dögum liðnum, en mætti
þá til eftirskoðunar á stofnunina aftur
eftir vissan tima, ellegar dvelji fulla
viku. Þetta tiðkast í mörgum löndum.
í Danmörku skrifar læknirinn vottorð
um að konan þurfi heimilishjálp frá
borginni í vissan dagafjölda er heim
kemur.
í þessu sambandi má benda á að
legudagur fyrir sængurkonur á
Fæðingardeild Landspítalans kostaði
kr. 21.300 í ágúst 1978. Einnig væri
unnt að koma á kerfi heimaljósmæðra
er heimsæktu mæðurnar einu sinni á
dag. Ef til vill væri heppilegra að sömu
manneskjurnar vigtuðu börnin til þess
að fylgjast með vexti þeirra. Ótækt
þykir mér þegar heilsuverndarhjúkr-
unarkonan kemur ekki í heimahús
fyrr en bamið er orðið hálfsmánaðar-
gamalt og vigtar barnið á nýja vigt
sem sýnir oft umtalsverð frávik frá
þyngdinni sem mældist á fæðingar-
stofnuninni. 1 þess stað þyrfti að vega
barnið frá og með viku aldri og siðan
vikulega fyrsta mánuðinn með sömu
vigtinni. Þetta gefur móðurinni góða
visbendingu um hvort viðbótar við
brjóstagjöf er þörf eður ei. Ein af
orsökunum til minnkandi brjósta-
gjafar hér á landi er vantrú mæðranna
sjálfra, ættingja og vina á að móðirin
geti mjólkað barni sínu. Viðbótargjöf
er þannig hafin og jafnvel farin að
koma í staðinn fyrir brjóstamáltiðir
þegar hjúkrunarkonan kemur i fyrsta
sinn. Þá er orðið erfitt að snúa við.
Við þetta bætist svo megrunartiska
kvenna eftir fæðingu barnsins.
Mjólkurframleiðsla verður ekki til úr
engu. Samkvæmt tölum frá
Gyldendals store kogebog þurfa konur
við kyrrsetuvinnu aðeins 35 hita-
einingar á dag á hvert kg likamsþ.,
konur á seinni hluta meðgöngu þurfa
45, en mjólkandi konur þurfa 50
hitaeiningar.
1 stuttu máli vil ég beina eftirfarandi
til þeirra er stjórna fæðingarmálum og
heilsuvernd ungbarna: Við viljum
margar konur fá að fæða án þess að
vera í vímu. Þær, sem vilja, mega
fæða í vímu min vegna. Látið okkur fá
nýfædd börnin okkar í fangið áður en
þau eru klædd og leyfið okkur að hafa
þau í augsýn sem mest. Munið að
hjartsláttur móðurinnar er það eina
sem nýfædd börn kannast við. Hjálpið
okkur mæðrum betur til þess að hafa
bömin á brjósti með því að leyfa
okkur að gefa börnunum okkar fieiri
brjóstamáltiðir en 5 á sólarhring og
styðjið betur við bakið á ungum
mæðrum fyrsta hálfa mánuðinn.