Dagblaðið - 18.09.1980, Síða 13

DAGBLAÐIÐ. FIMMTUDAGUR 18. SEPTEMBER 1980.
13
\
»,íii. n t«§ #:?»
.» ^RVffilVI iiii n»« »stl tui iwii »c«i
'mmwi faim •>'* i x\ »!#»##•#*<vnri*;*tftK ... f-JA-i
® .1—1 ■■!«gllBrIÍI»fefUMUlillfa|ll«
Flugleiðir hafa um árabil verið eitt stærsta fyrirtæki a Islandi. H vrirtækið má muna flfil sinn fegri þá er
23 ferðir voru vikulega farnar yfir Atlantshafið, en nú blasa við tvær vikulegar ferðir ef ekki kemur ann-
að til. Greinarhöfundur spyr hvort ástæða hafi verið fyrir Alþingi að fvlgjast betur með rekstri félagsins
en gert var. Hér er mynd af aðalstöðvum félagsins á Reykjavikurflugvelli ásamt hótelinu þar. Auk þess
rekur félagið Hótel Esju, stærstu bilaleigu landsins og hefur umfangsmikinn rekstur á Keflavikurflug-
velli. DB-mynd Hörður.
virkjun. En það gerðist ekki, senni-
lega fyrst og fremst vegna þess að
löggjafarvaldið sat í framkvæmda-
nefnd virkjunarinnar.
íslenzkir
aðalverktakar
Við Árni Gunnarsson fluttum á
sinum tíma þingsályktunartillögu um
það, að utanríkismálanefnd Alþingis
fengi rannsóknarvald til þess að
kanna viðskiptahætti fyrirtækisins
íslenzkir aðalverktakar. Sem
kunnugt er þá nýtur þetta fyrirtæki
einokaðra viðskipta við varnarliðið.
Málflutningi var þó hagað þannig að
út af fyrir sig var enginn dómur
lagður á þessa viðskiptahætti, enda
var það nefndarinnar að leiða slíkt í
Ijós. Það var aðeins fullyrt að þelta
fyrirtæki nyti verndaðra viðskipta,
löggjafarvaldið ætti að hafa sem
fyllstar upplýsingar þar um, einnig í
því skyni að breyta til, ef þurfa þætti.
Þessi tillaga komst svo langt, að um
hana voru greidd atkvæði vorið
1979. En af einhverjunt ástæðum:
Tillagan var felld með atkvæðum
þingmanna Sjálfstæðisflokksins og
Framsóknarflokksins, gegn at-
kvæðum þingmanna Alþýðu-
flokksins og Alþýðubandalagsins.
Þar nteð var því máli lokið að sinni.
Flugleiðir
Þriðja tillagan af þessu tagi, sent
frant kont haustið 1978, var lillaga
Ólafs Ragnars Grimssonar um rann-
sókn á starfsemi Flugleiða hf. og
Eimskips hf. Ólafur fór þá leið, að
leggja fram nokkrar afmarkaðar
spurningar, og i framsöguræðu reif-
Kjallarinn
ÓlafurRagnar
Grímsson
menning um málefni fyrirtækisins,
kallað slíkar tilraunir „trúnaðar-
brot” án þess að útskýra nokkuð
nánar gagnvarf hverjum slikt
trúnaðarbrot hefði verið framið.
Slíkar útskýringar væru þó fróðlegar
og óskast hér með.
Ýmsir töldu að þessi leiðaraskrif
væru eins konar „flipp” i ritstjóra
blaðsins sem greinilega leiðist nú
mjög um þessar mundir. En þing-
flokkur Alþýðuflokksins hefur hins
vegar tekið af skarið og gert þennan
málflutning að stefnu flokksins.
Með gagnrýni sinni á framgöngu
Alþýðubandalagsins i Flugleiða-
málinu og kröfunni um afsögn eftir-
litsmanns fjármálaráðherra vegna
þess eins að hann tilkynnti al-
menningi, að upplýsingar forstjóra
fyrirtækisins, sem forstjórarnir
höfðu reyndar haldið blaðamanna-
aði hann spurningarnar — og hugs-
anleg svör. Siðar i umræðunum lýsti
hann þvi, af hverju hann hefði talið
þessa málsmeðferð nauðsynlega — lil
þess að vekja athygli á málinu. Það
getur út af fyrir sig verið skiljanlegt.
F.n þá gerist það jafnframt, að frani
fara miklar umræður um efnisatriði
málsins — þau sömu efnisalriði og
rannsókninni er ællað að taka til.
Órlög þessa máls á Alþingi urðu þau.
að umræður urðu langar, en málið
konist aldrei til atkvæðagreiðslu.
Nokkrir þingmenn töluðu um eðli
rannsóknarstarfs, þeirra á meðal
Vilhjálmur Hjálmarsson. Hann lýsli
þeirri skoðun sinni, að Alþingi væri
alls ekki fært um að lakast slika
rannsókn á hendur. Að þessu leyti
var Vilhjálmur fulllrúi sjónarmiða,
sem ríkt hafa um áratugi, fulltrúi
slerks framkvæmdavalds og veiks
löggjafarvalds, sem framkalli ríkis-
stjórnir, komi sinum mönnum i
nefndir og ráð, en skipli sér að öðru
leyli ekki af framkvæmd laga.
Sá sem þessar línur ritar lýsti yfir
stuðningi við rannsóknartillögu
Ólafs, enda var það i samræmi við
annað það, sem sagt hafði verið um
rannsóknarvald Alþingis. Það sem
um var spurt var auk þess eðlilegt,
þó, eins og alltaf, megi deila um
framsagnarmátann. Auðvitað er
eðlilegl að spurt sé um það, hvort
eðlilegt sé, að langstærsti flutninga-
aðili á sjó (Eimskip) eigi stóran hlut í
langstærsta flutningaaðila i lol'li
(Flugleiðir). Auðvitað var eðlilegl að
spurt væri um fjölda atriða, sem
vekja spurningar um það, sem annars
:staðar varðar við lög um auðhringa,
meðal annars i þvi skyni að komast
að þvi, hvort slík löggjöf eigi ekki
erindi til jslands. Með slíkum
l'und um, væm i fjölmörgum tilvik-
um vafasamar eða beinlinis rangar,
hefur þingflokkur Alþýöuflokksins
skipaö sér í fremstu röö kerfis-
þrælanna. Þeir hafa gert trúnaöar-
kröfu kerfiskalla allra landa aö sinni
slefnu. Það hefðu einhvern tima þótl
líðindi.
Róttur almennings
í Flugleiðamálinu
Forstjórar Flugleiða hafa farið
fram á margvíslegan fjárstuðning frá
almenningi i landinu. Þeir hafa
krafist niðurfellingar á sköttum og
fjölmörgum opinberum gjöldum.
Þeir hafa óskað eftir beinum fjár-
framlögum til rekstursins. Þeir hafa
orðað aðsloð við að greiða taprekstur
á ýmsum leiðum. Þeir hafa beðið um
margvíslega fjármálafyrirgreiðslu hjá
stjórnvöldum. Allar þessar óskir
fyrirtækisins fela í sér margvislegar
ráðstafanir með opinbera fjármuni,
eign almennings í landinu. Á sama
tima og þessar kröfur koma fram
setja forstjórar fyrirtækisins fram á
blaðamannafundi alranga mynd af
eigna- og rekstrarstöðu fyrir-
tækisins. Fulltrúar Alþýðubanda-
lagsins á opinberum vettvangi hafa
dregið þessa roynd i efa og bent al-
menningi með fullgildum rökum á,
að hún væri i veigamiklum atriðum
röng.
En hvaðgerist? Alþýðuflokkurinn
skipar sér í sveit með forstjórum
fyrirtækisins. Hann fordæmir við-
leitni til að upplýsa almenning um hið
rétta i málinu. Hann hefur stór orð
um trúnaðarbrot og krefst brollrekstt
ar úr starfi. Það eru ekki forsljórár
fyrirtækisins, sem Alþýðuflokkurinn
vill láta reka úr starfi, þótl Ijósl sé,
að þeir hafi á undanförnum árum
tekið alrangar ákvarðanir, sem kost-
að hafi fyrirtækið og þjóðina tugi
milljarða. Það eru ekki forstjórarnir
spurningum er auðvitað á engan hátl
verið að vega að fyrirtækinu, heldur
safna upplýsingum, sem að gagni
mæltu verða. Auðvitað er fullkom-
lega eðlilegl að löggjafinn láti sig, l'rá
degi lil dags, varða rekstur fyrir-
tækja, sem hafa einokunarvald á
flutningum, bæði á sjó og landi, og
stunda auk þess margháttuð viðskipli
önnur. Auðhringar eru nteðal annars
skilgreindir þannig, að þeir liafi l'jár-
hagslegt vald til þess að flytja fjár-
magn milli ólíkra rekstrarþátla, i því
skyni að niðurgreiða verð um sinn og
losa sig þannig við keppinaula.
Auðhringalöggjöf er setl meðal
annars til þess að koma í veg l'yrir
slíka viðskiptahætti. Það ælti i raun
að vera skylda löggjafa, að láta sig
slikt varða.
Vandræði Flugleiða nú, sent slafa
annars vegar af háu orkuverði, og
hins vegar af breyttum og frjálsari
viðskiptahátlum í Bandarikjunum,
eru af öðrum toga. En engu að siður
er vert að velta því fyrir sér, að ef það
hel'ði verið viðurkennd leikregla að
löggjal'arvaldið hefði el'lirlilsrélt. og
að slikl eflirlit felur ekki í sér
fyrirfram ásakanir af einu eða neinu
lagi. þá væru til staðar l'orsendur
bæði l'yrir minni torlryggni — og
heilbrigðari löggjöf.
Nýtt hlutverk
Hlutverk löggjafans á auðvitað
ekki að vera að útvega l'yrirgreiðslur
úr slolnunum eða sjóðum fram-
kvæmdavalds. En einhvern veginn
hefur sú hel'ð komizt á, að slikt og
hvilikl hel'ur orðið hlutverk löggjaf-
ans. Þá fer minna fyrir sjálfstæðu
löggjafarstarfi, og ekkert l'yrir þvi að
halda uppi eflirliti með þvi', hvort lög
séu yfirleitl l'ramkvæmd. Fyrir vikið
verður löggjafarvald aðeins skuggi
framkvæmdavalds, og ekkerl um-
l'ram það.
Þessi skemmtilega mynd af kjallaragreinahöfundum dagsins gátum við ekki stilll
okkur um að láta fljóta með. Það er eins og Ólafur Ragnar sé að lesa reiðilestur
yfir Vilmundi þarna I Kringlu Alþingis. t greininni sendir Ólafur Ragnar Vilmundi
hvassan tón.
sem gefa stjórnvöldum hæpnar og
villandi upplýsingar um eignastöðu
og rekstaráætlanir fyrirtækisins, sem
á að vikja úr starfi. Nei, Alþýðu-
flokkurinn slendur með slíkum for-
stjórum. En hann heimtar hins vegar
að þeir fulltrúar i opinberum
störfum. sem telja þaðskyldu sína að
upplýsa alme ming um hið rétta og
sanna i málii u, þeir fari frá. Þing-
flokkur Alþýðuflokksins hefur ein-
dregið lekið undir trúnaðarkröfu
kerfiskarlanna á forstjóraskrifstofu
Flugleiða og rilstjórnarskrifstofu
Morgunblaðsins. Það á að þegja um
það sem er vafasamt i málflutningi
Flugleiðaforstjóranna. Allar upp-
lýsingar um það, sem er gagn-
stætt lýsingum Flugleiðaforstjór-
anna, kallar þingflokkur Alþýðu-
flokksins, „trúnaðarbrot.”
Alþýðubandalagið hefur hins
vegar verið og er enn þeirrar
skoðunar, að almenningur í landinu
eigi rétt á öllum upplýsingum í Flug-
leiðamálinu. Fyrirtækið hefur haft
nánast einokunarstöðu í mikil-
vægasta samgönguþætti þjóðar-
innar. Það fer núna fram á milljarða
stuðning úr opinberum sjóðum. Það
l'er I ram á, að almenningur í landinu
gangist i ábyrgð fyrir milljarða
skuldum. Það hefur hvað eftir annað
verið staðið að röngum ákvörðunum
i fjárfestingu og verðlagningu á far-
gjöldum. Þegar svo er komiö og
krafan um milljaröa fjárframlag frá
almenningi í landinu liggur á
boröinu, er Alþýöubandalagiö þeirr-
ar skoöunar, aö almenningur eigi
réll á öllum upplýsingum. Þing-
flokkur Alþýöuflokksins heimtar
hins vegar trúnaö. Hann gengur i liö
meö þagnaröflunum i þjóöfélaginu.
Hann slendur i miöri fvlkingu
kerfisþrælanna.
Opnara stjórnkerfi
Þótt Kratar hafi nú gefist upp í
baráttu sinni fyrir opnara stjórnkerfi
og Flugleiðamálið sé orðið líkkista
helsta stefnumáls þeirra í kosningun-
um 1978, þá rnun Alþýðubandalagið
halda áfram eitt og óstutt baráttu
sinni fyrir opnara stjórnkerfi. Við
munum á Alþingi og annars staðar
halda áfram að standa vörð unt upp-
lýsingaskyldu gagnvart almenningi í
I Bandarikjum Norður-Ameríku,
á Itinn bóginn, er slikt eftirlilsslarl
Itins vegar aðall löggjafarstarfsins.
Að vísu leysir það ekki allan vanda.
Alþekkt eru þau viðbrögð þeirra, sem
rannsakaðir eru, að ekki sé verið að
halda uppi eftirliti, heldur ofsækja.
Robert Kennedy, sent árum saman
slarfaði fyrir þingnefnd, sem hafði
eftirlit með starfsemi verkalýðs-
hreyfingar, lá undir grun um það, að
hlifa flokksbræðrum sínum, og þá
stuðningsmönnum bróður sins i
væntanlegum forsetakosningum.
Þelta vald má auðvitað misfara nteð,
eins og aIII annað vald. En koslur er,
að annars vegar á slík slarfsemi að
fara fram lyrir opntim tjöldum, og
Itins vegar má gera ráð fyrir þvi, að i
slikum nefndum silji menn sem
spanna litróf stjórnmála, t.d. bæði
fylgjendur og gagnrýnendur einka-
l'ramtaks.
Ekki fylgi enn
Augljósl er, að þráll l'yrir
lilraunir undanfarinna ára Itafa
lilraunir til þess að styrkja löggjafar-
valdið og auka sjálfstæði þess, og þar
með eftirlitshlutverk. ekki skilað
árangri. El' menn telja slikar
breytingar ávinning i sjálfu sér, þá er
einnig augljóst, að lyrst verður að
breyla almennu reglunum, viður-
kenna þá skyldu löggjalarvalds að
hal'a sjálfstætt eftirlit nteð fram-
kvæntd laga.
Með slíktim breytingum ntyndi
löggjafarvaldið breyta tim svip — og
raiinar hlulverk lika. Og þær
Itreylingar erú löitgti limabærar.
Vilmundiir Gylfuson,
alþingismuötir.
-
laiidinu. Við muiniiii lialda áfrant að
knýja á um það að sérhverl fyrirtæki.
slofnun eða aðrir aðilar, sem gera
kröl'ti lil liltekinnar meðl'erðar á
opinberum fjármunum, eigf að gera
alntenningi glögg ogréti skilástöðu
sinni og slarfsenti. Við erunt þeirrar
skoðunar að þeii, sem crti eftirlits-
menn sljórnvalda með fyrirtækjum,
sent krefjast opinberra fjármuna,
hljöti og eigi að gefa alntenningi
skýrslu unt störf sin. Það er ekkerl
það atriði i eignarstöðu og rekstri
Flugleiða, er réttlætir það að vera
haldið leyndu gagnvart alntenningi i
landinu, einkum og sér í lagi þegar
lörsljórar fyrirtækisins hala nú talið
nauðsynlegt að almenningur legði
með beinunt eða óbeinunt hætti fram
ntilljarða króna til fyrirtækisins.
Við sem höfum barist fyrir opnara
sljórnkerfi hörmum þaðað Vilntund-
ur Gylfason og aðrir þingmenn
Alþýðuflokksins hafa nú gersl
traustir liðsmenn kerfisþrælanna,
þeirra sem vilja loka allri umræðu
með Ifúnaðarkröfum. Við áttum
ekki von á því að á ■••>*>"•« -
árum myndu nýkratari i, .u.na.i i ss-
inn með sitt helsta stelnumal. Bar-
átta Kratanna gegn kerfinu btotimði
í Flugleiðamálinu.
Við munum hins vegar halda
merkinu hátt á lofti. Við munum á-
fram standa vörð unt hagsmuni al-
mennings og rétt hans til allra upp-
lýsinga. Þótt við stöndum einir i
þeirri baráttu gegn sameinuðum
kerfisþrælum Alþýðublaðsins,
Morgunblaðsins og Tímans mun það
engin áhrif hafa á okkar afstöðu.
Málstaðurinn er í senn réttur og
nauðsynlegur, baráttan fyrir honum
grundvallaratriði i lýðræðisþró-
uninni í landinu.
Ólafur Ragnar Grímsson,
alþingismaður.