Vísbending - 06.02.1985, Blaðsíða 1

VÍSBENDING
VIKURIT UM ERLEND VIÐSKIPTI OG EFNAHAGSMÁL_
6.3 6.FEBRÚAR 1985
Gjaldeyrismarkaður
Nokkrar ,,fjárstreymisskýringar“ á hágengi Bandaríkjadollara
Hækkar gengi dollarans eða
lækkar?
Gengi Bandaríkjadollara hefur
hækkað um 80% gagnvart öðrum
myntum að jafnaði síðan á miðju ári
1980. Mestallt þetta tímabil hafalegið
fyrir spár um lækkandi gengi dollarans
frá því gengi sem gilti þegar spáð var.
Á árunum 1980 og 1981 var lítils
háttar afgangur í viðskiptum Banda-
ríkjamanna við útlönd en frá árinu
1982 hefur verið sívaxandi halli. Var
viðskiptahalli Bandaríkjamanna yfir
100 milljörðum dollara í fyrra og
reiknað er með hátt í 140 milljarða
halla í ár. Viðskiptahallinn á árunum
1982 og 1983 var um 8 milljarðar og
um 40 milljarðar. Mun þessi sívaxandi
halli vera ein helsta ástæða þess að
sífellt er reiknað með að senn taki
gengi Bandaríkjadollara að falla.
í Vísbendingu hefur á undanförnum
vikum nokkrum sinnum verið gerð
grein fyrir kenningum sem skýrt gætu
hátt gengi dollarans en meðal þeirra
má nefna „flaggskipskenningu" dr.
Giersch og fjárstreymiskenningar. Hér
á eftir verða raktir nokkrir þættir sem
fram koma í grein eftir Mieczyslaw
Karczmar, hagfræðing hjá European
American Bank í New York, sem
nýlega birtist í Wall Street Journal.
Tekið skal skýrt fram að skýringum
þessum er engan veginn haldið á lofti
hér til að renna stoðum undir spár um
hækkandi gengi dollarans eða til að
draga í efa spár um lækkun heldur til
þess að auka skilning á því sem gerst
hefur síðustu misserin. íslensk fyrir-
tæki í erlendum viðskiptum, a.m.k.
önnur en þau allra stærstu, ættu jafnan
að leitast við að dreifa viðskiptum
sínum á nokkrar erlendar myntir til að
minnka áhættu vegna gengisbreytinga
erlendra mynta í rekstri sínum. Mun
flestum finnast nóg um áhættu vegna
breytinga á raungengi krónunnar.
Fé streymir (nettó) til
Bandaríkjanna
Bandaríkjadollari er sá gjaldmiðill
sem langmest er notaður í milliríkja-
viðskiptum. Jafnframt er mestur hluti
fjárstreymis á milli landa í dollurum og
dollarinn er algengasta varasjóðs-
myntin. Pá er mestur hluti erlendra
skulda skuldugu ríkjanna miðaður við
dollara. Af þessum sökum er mikil
eftirspurn eftir dollurum á alþjóðleg-
um markaði og hefur mikil gróska í
bandarískum þjóðarbúskap ekki orðið
til að draga úr tiltrú manna á doll-
aranum. Af þessum sökum hefur
streymt fjármagn til Bandaríkjanna og
fram til þessa hefur verið auðvelt að
fjármagna viðskiptahallann. Þeir sem
hafa trú á því að senn fari gengi
dollarans að Íækka hafa því bent á að
að því muni koma að viðskiptaþjóðir
Bandaríkjamanna fái nóg af fjárfest-
ingu í dollurum og muni þá snúa sér að
öðrum gjaldmiðlum. Þar með muni
gengi dollarans fara að lækka.
I grein sinni bendir Karczmar á að
við þennan rökstuðning sé a.m.k.
tvennt að athuga. í fyrsta lagi hefur
nettó fjárstreymi til Bandaríkjanna
ekki verið vegna þess að streymi til
Bandaríkjanna hafi aukist heldur
vegna þess að fjárstreymi frá Banda-
ríkjunum hefur minnkað. Á árinu
1983 dró mjög úr lánveitingum
bandarískra banka til útlanda en lán-
tökur í útlöndum héldust áfram. Á
þennan hátt urðu veruleg umskipti
milli áranna 1982 og 1983 þannig að
hrein 45 milljarða dollara lánveiting
varð að hreinni 24 milljarða dollara
lántöku.
Hvað varðar fjármögnun viðskipta-
halla skiptir ekki máli hvort hreint
innstreymi fjár verður vegna þess að
minni peningar fara frá viðkomandi
landi eða meiri peningar'berast frá
útlöndum. Hvað varðar gengi dollar-
ans skiptir hins vegar miklu máli
hvernig hreint innstreymi myndast.
Vegna þess að um var að ræða minna
útstreymi fjár frá Bandaríkjunum er
ekki sú hætta fyrir hendi í sama mæli og
margir hafa talið að dollaragengið taki
að lækka vegna þess að útlendingar
hætti að fjárfesta í Bandaríkjunum eða
taki að selja bandarísk verðmæti.
Ekki líkur á kúvendingu
I öðru lagi þarf að hyggja að helstu
skýringum þessa fjárstreymis. Þær eru
einkum tvær. Hagvöxtur í Bandaríkj-
unum hefur verið mun meiri en með
öðrum stórþjóðum en af þessu leiðir að
eftirspurn eftir lánsfé hefur verið meiri
þar en annars staðar og þess vegna
ekki að undra þótt fé streymi til
Bandaríkjanna. Önnur skýring er að
útflutningur Bandaríkjamanna til ríkja
í Suður-Ameríku hefur stórlega
minnkað á síðustu árum. Þessi út-
flutningur hefur verið fjármagnaður
að verulegu leyti með Iánsfé frá
Bandaríkjunum en þar sem hann hefur
minnkað hafa útflutningslán til Suður-
Ameríkuríkja einnig dregist saman.
Bæði þessi atriði tengjast með skýrum
hætti viðskiptum með vörur og þjón-
ustu en ekki flutningi fjármagns á
milli landa. Þau eru hins vegar alveg
óháð hættunni á að útlendingar telji sig
orðna fullsadda á fjárfestingu í
Bandaríkjunum. Ogjafnvel þóttþessir
þættir snerust til hins gagnstæða hefði
það ekki veruleg áhrif á gengi
Bandaríkjadollara. Þegar að því
kemur að minni munur verður á
hagvexti í Bandaríkjunum og annars
staðar og útflutningur Bandaríkja-
manna til ríkja í Suður-Ameríku eykst
á nýjan leik dregur úr hreinu fjár-
streymi til Bandaríkjanna. En þá
dregur einnig úr viðskiptahalla
Efni:
Fjárstreymi og gengi
dollarans 1
LIBOR sem viðmiðunarvextir 2
Spariskírteini og hlutabréfí
Bretlandi 1945-1984 3
Eftirlaunasjóðir i Japan 3
Töflur:
Euro-vextir 4
Gengi helstu gjaldmiðla 4
Gengi íslensku krónunnar 4