Vísbending


Vísbending - 10.12.2004, Blaðsíða 3

Vísbending - 10.12.2004, Blaðsíða 3
D ISBENDING Álagning olíufélaganna Ólafur Klemensson hagfræðingur Iþessum pistli verður fjallað um hvernig álagning olíufélaganna hefur þróast á seinustu átta árum, yfirtímabilið allt, milli áraog milli mánaða. Þá verður leitast við að skýra og skilja hvaða þættir liggja á bak við verðhegð- un félaganna og reynt að greina hvort breyting hafi orðið á verðhegðun þeirra á seinustu misserum. Krónutöluálagning Þegar greining er gerð á brúttóálagn- ingu olíufélaganna (staðvirtur mis- munur útsöluverðs og samtölu inn- kaupsverðs og opinberra gjalda) á undangengnum átta árum kemur margt í ljós. Raunálagningin í krónutölu hefur hækkað verulega eða um fjórðung frá árinu 1997 til 2004. Hækkunin er þó mun meiri frá 1997 til 2003 en á þessum 7 árum hækkaði raunálagningin um þriðjung. Árleg meðalálagning var tiltölulega stöðug og jöfn árin 1997-2000 en upp frá því hækkaði álagningin verulega og náði hámarki á seinasta ári, 2003. A tímabilinu 2000-2003 hækkaði raun- álagningin um 15% á ári. Almennt er álitið að olíufélögin hafi á undanförnum árum fyrst og fremst miðað við og stefnt að ákveðinni krónutöluálagningu (ekki hlutfallslegri álagningu). Ef þetta hefur verið stefna félaganna virðist þetta markmið hafa gengið illa eftir þegar litið er til þess hvernig álagningin hefur breyst mánuð frá mánuði. Ar frá ári breyttist raunálagningin eftir tiltölulega sterkrileitnilínuátímabilinu 1997-2004. En það eru verulegar sveiflur milli ára og innan ára frá þessari leitnilínu. Hér vekur mikið ris í álagningunni árið 1998 og Mynd 1. Brúttóálagning olíufélaganna mikil lækkun á árinu 1999 sérstaka athygli. Sveiflan nemur alls um 30% á tiltölulega fáum mánuðum. Eina hand- bæra skýringin er að á þessum tíma lækkaði innkaupsverð og þar með kostnaðarverð á bensíhi en á sama tíma er krónutöluálagið hækkað mjög veru- lega. Svo virðist sem þetta yfirskot á álagningu hafi síðan verið leiðrétt á árinu 1999. Hér er enn eitt dæmið um mjög sérkennilega verðhegðun sem vart er hægt að hugsa sér að eigi sér stað á venjulegum fákeppnismarkaði, hvað þá á virkum samkeppnismarkaði. Fyrst virðist vera verðlagt of hátt en síðan er það leiðrétt með snarpri verðlækkun. Slík verðhegðun minnir miklu meira á verðákvörðun opinberra, hálfopinberra fyrirtækja eða fyrirtækja í einokunar- aðstöðu. Einkenni slíkrar verðlagningar er hátt ferilris verðs og álagningar, til- tölulega fáar verðbreytingar og þá oft í stórum stökkum. Svona verðmyndun á sér alls ekki stað á markaði þar sem virk samkeppniríkireðaáfákeppnismarkaði. Annað atriði er einnig athyglisvert. Bæði krónutöluálagningin og hlutfalls- leg álagning (brúttóálagning sem hlut- fall af útsöluverði) breytist með mjög líkum hætti á árunum 1997-2003 og reyndar eru leitnilínur þessara tveggja ferla því nær þær sömu á þessu tímabili (sjá mynd 2). I sjálfu sér er það ekki undarlegt því að hækkandi krónutölu- álagning hlýtur að þýða hækkandi hlut- fallslega álagningu. Það sem kemur hins vegar á óvart er hversu líkar leitnilín- urnar eru (næstum samfallandi). Þróunarferill álagningar Aárunum 2000-2003 erþróunarferill álagningar tiltölulega stöðugur upp á við. Athyglisvert er að gera samanburð á þróun álagningar og þróun kostnað- arverðs (sjá mynd 3). Samfella er milli þróunarferla álagningar og kostnað- Mynd 2. Alagning í krónum og hlutfallsleg álagning :n Brúttó álag kr/l ?— Brúttó- álag/útsöluverð 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 35% 30% 25%j 20% 15% 10% 5% 0% arverðs frá því á miðju ári 1999 og fram í ársbyrjun 2002. Eftir það hækkar álagningarferillinn verulega upp fyrir kostnaðarverðsferilinn, sem þýðir að ekki er hægt að skýra þessa hækkun álagningar með samsvarandi breytingu á kostnaðarverði. Hækkun brúttóálagn- ingar milli áranna 1999 og fram á árið 2003 nemurum40%. Ekki verðurkomið auga á neinar sérstakar skýringar á þessari miklu hækkun. Þó skal tekið fram að mikil þensla einkenndi hluta af þessu tímabili sem hafði lítil áhrif á eftirspurn eftir bensíni en kann að haf a haft einhver áhrif á rekstrarkostnað félaganna.1 For- sendur sem eiga rætur í eftirspurn, inn- kaupsverði eða öðrum kostnaði geta vart skýrt þessa miklu hækkun á raun- virtri álagningu, nema þá að litlu leyti. Á fyrstu mánuðum 2001 varð snörp lækkun á álagningu. Skýringin er sú að þá var í gangi samkomulag milli aðila vinnumarkaðarins um að halda aftur af verðlagsbreytingum svo að forsendur kjarasamninga stæðust („rauða strik- ið"). Meðan á þessu samkomulagi stóð virðast olíufélögin hafa haldið í við sig í álagningu, öll í takt. Hér er enn eitt dæmið um samstíga verðhegðun. Árið í ár Þegar litið er á verðhegðun olíufélag- anna seinustu þrjú misserin má ljóst vera að greinileg stefnubreyting hefur orðið hjá félögunum. Þetta kemur m.a. fram í því að meðalálagning á þessu ári (2004) er um 8% lægri en meðalálagning á seinasta ári. Mikil lækkun á brúttó- álagningu átti sér stað frá haustmán- uðum ársins 2003 og fram á vor 2004. Mest mælist lækkun krónutöluálagn- ingar vera um 20% milli ára, auk þess sem veruleg lækkun varð á hlutfallslegri álagningu, eða allt að 7 prósentum. I maí, júní og júlí á þessu ári hækkaði hins (Framhald á síðu 4) Mynd 3. Brúttóálagning og kostnaðarverð 1997-2004 -Brúttóálagning Kostnaðarverð

x

Vísbending

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísbending
https://timarit.is/publication/281

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.