Lesbók Morgunblaðsins - 03.04.1932, Blaðsíða 1

Lesbók Morgunblaðsins - 03.04.1932, Blaðsíða 1
bék 3MovgimMkb*m& 13. tölublaS. Sunmidaginn 3. apríl 1932. VII. órgangur. Miels P. Dungallæknir: Degar berklasýkillinn fanst. Fyrir í'imtíu árum (24. mars 1882) var haldinn fundur í lækna- fjelagi Berlínarborgar. — llæðu- ttiaðurinn var Ro'bert Koch. — Að fundinum loknum voru allir á einu máli um það að aldrei hefði merkilegri fiuidui verið haldinn í peim fjelagsskap. og þeir sem enn eru á lífi af áheyrendimum minn- ast þessa kvölds sem eins af því stórkostlegasta sem þeir liafi upp- lifað uin æfina. Hugmyndir manila ilm berkla- Veikina höfðu verið æði óljósar Og á reiki fram eftir ölktm öhlitm. í>essi veiki kemur fram í svo mörg- um ólíkum myndum, að það er eng- in furða, þótt mönnum hafi gengið illa að átta sig á að alt það sje berklar sem við vitum nú að eru það. Frakkinn Laennec hafði þó af mikiJli snild tekið til í þeirri óreiðu sem var á hugmyndum manna um tæringu og berklaveiki, tínt burt margt .sem kallað var tæring, en ekki stafaði af berklum, taldi aft- ur á móti ýmislegt berklakyns sem hafði ekki verið sett í samband við berkla áður, eins og t. d. kirt'a- veiki, garnaberkla o. fl. Þessi- gáf- aði afburðamaður er á fcrtugsaldri þegar hann gefnr út aðalverk sitt, mii greining lungna- og hjarta- sjúkdóma (1819), en hann er sjálf- ur tæringarveikur og deyr 45 ára gamall úr tæringu. Hann hafði þó markað nógu djúpt spor í berkla- rannsóknunum til að móta kenslu fiönsku háskólanna um berkla- veiki, svo að þeir hjeldu sjer við hans kenningar og fóru ekki mjög vilt úr því í þeim efnum. En í Þýskalandi rísa menn upp á móti þessum frönsku kenningum og hefir þar II. Virchow forustuna. Eftir lians kenningu er til tvenns konar tæring, berklatæring og iinn- ur, e. k. bólgutæring og kirtlaveik- ina telur hann af óðrum uppruna. Hann bygði kenningar síilar á sniá- sjárrannsóknuni ;i vef'.jiiln, og nið- uistöður lians eru skiljanlegar þeg- ai tillit er tckið til ]>ess að berkla- sýkillinn þektist ekki. En kenn- ingar V.irehows urðu til að skapa glundroða í hugum inanna um berklaveikina, a. m. k. samanborið við það sem kent var í Prakklandi. Ilugmyndin um sóttnæmi berkla- veikinnar er ekki til um þetta Ceyti. Menn hjeldu að tæringin væri langvinn næringartruflun. sem gengi í arf frá einni kynslóð til annarar og að hver, sem fyrir Ikiiiií vrði, væri dauðadæmdur. 1865 sýnir franski læknirinn Vil- lemin fram a að berklaveikin getur smitað. Hann getur framkallað 1 crklaveiki í kanínum með því tfi dæla berklagreftri inn í þær Og dregur þær ályktanir af tilraunum sinmn að berklaveikin sje næmnr sjúkdómur sem stafi af utanað- komandi smitun, en ekki blátt á- fram af veiklun eða næringartrufl- un eins og kent hafði verið. Kenn- ingar hans mættu mikilli mótstöðu. meðal annars af því að meun þótt- ust geta framkallað berklaveiki með öðrum efnum en þeiin, sem berklakyns voru. ]>jóðver,)inn Cohnheim og Dan- inn Halomonsen staðfesta 1877 til- raunir Villemins, svo að ekki vartS frekar unt að vjefengja þœr. Og liiiginyndin um sóttkveikjuna er nii orðin svo ]>roskuð að ('olinlieim stíg ir í kenslubók sinni í sjúkdóma- íræði að berklasóttkveikjan sje eilU ]iá óleyst ráðgáta. I'að er liobert Koch sem leysir |>essa ráðgátu, og það svo meist- aralega, að erindi hans um upp- götvun sína ;i berklasóttkveikjunni mætti nota til kenslu um berkla- sóttkveikjuiia enn |);mn dag í dag við livaða liáskóla sem væri. Svo litlu hel'ir verið bætt við síðan og svo rjettar og víðtækar voru at- liuganir lians seni hann lýsti fyrir læknuiium þetia kviild. Berklasóttkveikjan er frábrugð- iu flestum öðrum .sóttkveik.jum að því leyti að hún litast ekki af þeim litum, sem aðrir sýklar drekka í sig. I>ess vegna leituðu menn svo Jengi árangurslaust að henni. Koch sýnir fram á að unt er að lita sótt- kveikjuna með sjerstakri aðferð, og að þegar hún einu sinni hefir drukkið í sig litinn heldur hún honiim betur en allir aðrir sýklar, svo að sterk efni, svo sem lútur eða sýra. sem leysa litinn úr öðrum sýklum, ná honum ekki úr berkla- sýklunum. Hann leitar að þessum sýklum í öVllum berklavefjum í

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.