Lesbók Morgunblaðsins - 23.03.1947, Page 3

LESBÓK MORGUNBLAÐSINS
95
(sjera) Sigmundi gefið eiðrof að sök
síðar í múlum hans. Er harla ólíklegt,
að ekki hefði verið á það minnst, ef
hann hefði gerst eiðrofi. En hvernig
sem brjefið er til orðið, verður ekki
fram hjá því gengið með öllu, en það
verður ekki heldur talin full sönnun.
IV.
Nú líður tæpt ár, án þess að fleira
gerist tíðinda í þessum málum. En
líklega hefur sundurþykki prestanna
farið versnandi aftur. Þá gerist sá at-
burður, sem hleypti öjlu í uppnám
að nýju. Því miður eru heimildir frem-
ur óljósar um, hvað hratt þeim við-
burði á stað. En svo er helst að sjá,
að litlu fyrir mánaðamótin janúar og
febrúar 147<j hafi flokkur manna sest
að á Miklabæ un,dir forustu (sjera)
Sigmundar og Einars Björnssonar,
bróðursonar Solveigar, og dvalist þar
í 6 daga. (Einar var sonur Björns
ríka og Ólafar Loftsdóttur ríka Gutt-
ormssonar). Ljetu þeir sjer heimilt
bú sjera Jóns Broddasonar, spiltu því
og eyddu. Einar var þá á ungum
aldri, cu hafði kynnst ýmiskonar róst-
um og rrbbaldahætti í Vestfirðinga-
fjórðungi. Hafði faðir hans staðið í
stórræðum, og eftir dráp Björns, tók
Ólöf (móðir Einars) við ráðunum, og
gerði Englendingum harðleikið mjög.
Yfirgangur Guðmundar Arasonar
mátti og heita mönnum í fersku
minni, þegar Einar var að alast upp,
og sjálfur Ijet hann sjer ekki alt fyrir
brjósti brenna. Þykir mjer sanni næst,
að Solveig hafi fengið þcnnan kapp-
gjarna frænda sinn norður til að
stappa stálinu í (sjera) Sigmund að
nýju, og reyna að rjetta hluta hans.
Um athafnir þeirra fjelaga — en þeir
voru 17 eða 18 talsins, verður að fara
eftir vitnisburðum, er sjera Jón
Broddason tólc af heimilisfólki sínu,
og verða (þeir) að vísu svo einhliða
vitnisburðir, og tœplega hlutlausir.
En annara hcimilda er ekki kostur.
Aðfaranótt 3. febrúar Ijfet Jón Jússa-
son, líklega ráðsmaðurinn á Mikla-
bæ, bera allskonar búshluti og mat-
væli í kirkjuna þar. Telur hann margt
upp í vitnisburði sínum, þ. á. m.
„kistu með 5 vættum smjörs, og lausa-
smjör að auki; uxa með öllum lim-
um, að undanteknum skammrifjum,
2 kýrþjó, sauðarkrof með bógum,og
tveim skammrifjum, mör, smálkamat,
bjúgu, sperðla og undirmörva, 150
harða fiska og 20 blauta, 12 hákarls-
lykkjur, rikling, rafabelti (og) skötu-
börð. Þá telur hann búsílát og áhöfd,
og aðra dauða muni, svo sem sængur,
húðir, klippinga, selskinn, reipi, katla
5 „með 2 Hólastaðarkötlum“, potta,
könnur, mundlaugar, dúka, kvörn,
tunnur, kistur, örk, kotru og skáktafl,
trog, keröld, diska, skálar, aska, spæni
og ýmislegt fleira (sjá D. I. V. 813—
815). Það er ekki beint sagt, í hvaða
skyni hann (þ. e. Jón ráðsmaður) hef-
ir þetta gert, en vafalaust hefir hann
œtlað friðhclgi kirkjunnar að fyrir-
byggja eyðslu og skenimdir á þessu,
af hendi (sjera) Sigmundar og manna
hans. En honum varð ekki kápan úr
því klæðinu, því að síðar þessa nótt,
fóru þeir (sjera) Sigmundur og Einar
með fjelögum sínum i kirkjuna, og
báru burtu mest alt skranið. sem þar
var".
•
Hafa nú hafist yfirheyrslur af hálfu
sjera Jóns meðal heimilisfólksins, og'
sór sumt af því ýmislegt t. d. að
(sjera) Sigmundur og Einar með fylgj-
urum sínum, hefðu „spennt og upp-
eytt kost sjcra Jóns“, og að ((sjcra)
Sigmundur hefði látið „drepa fyrir
þráttnefndum (sjera) Jóni 4 kýr mcð
hans marki ... og einn griðung“. „Þór-
hallur Þorvaldsson meðkendist fyrir
sjcra Jóni 29. apríl, „að hann hefði
Verið með (sjera) Sigmundi og hans
fylgjurum í vetur á M iklabæ' (i »æt-
ur og haft þar mat og mjólk. hefði
burt flutt hey á einum hesti, og hefði
verið í þeirri ferð, er (sjera) Sigmund-
ur rýmdi burt og hans fjelagar af
Miklabæ, og rak burt })á pcninga, cr
þaðan voru hafðir“ (D. I. VI. 70).
Sjest af þessu, að þeir hafa framið
þennan ránskap í lok dvalar sinnar á
Miklabæ“. Allar eru þessar skýrslur
aðeins frá óvinum sjera Sigmundar
(nema skýrsla Þórhalls Þorvaldsson-
ar sem vel gat verið kúguð af honum),
og er því ekki unt að taka þœr sem
fullgildar heimildir.
„Um sumarið 22. júní Ijet sjera Jón
Broddason fara fram skoðunargerð á
peningi þeim, lifandi og dauðum, sem
var „gripinn og brottu tekinn“. Voru
3 prestar og 3 leikmenn í þeirri gerð,
og var Jón Jússason einn af þeim.
Eru taldir allir áðurgreindir munir og
nokkru við bætt, t. d. „13 tunnum
skyrs, heyi eldibröndum (þ. e. eldi-
við), sængum, klæðurn og voðum“,
sem þeir fjelagar hafi eytt og spilt.
Af lifandi gripum telja þeir tekna 20
kýr, „af þeim 6, er Ilólastaður átti“,
10 gamla uxa, 2 kvígur tvævetrar, 15
veturgömul naut, 1 kálf, 53 kindur-
veturgamlar, 1 graðhest og 2 ,,hross“
veturgömul (I). I. VI. 70). I lok þess-
arar skoðunargerðar lýsir sjera Jón
Broddason (sjera) Sigmund og Einar
og alla þeirra fylgjara „vera fallna í
bann af sjálfu verkinu, og fyrirbauð
hverjum manni að eiga við þá svefn
eða samneyti, þangað til þeir ganga
til hlýðni við guð, og heilaga ku-kju
og hann“. Ekki er gctið um neina
áverka á mönnum, og má vafalaust
þakka það (sjcra) Sigmundi, að stýrt
var hjá öllu slíku, því að Einar
Björnsson var óvæginn og mjög kapp-
gjarn. Eins og áður cr fram tekið, cru
engar skýrslur til um mál þessi frá
sjónarmiði (sjera) Sigmundar sjálfs,
en það er augljðst, að í hefndarskyni
fyrir órjett þann, tr honum fanst sjer
gerður af biskupi, voru Miklabæjar-
ferðir farnar, og þcim stefnt eingöngu
að þeirn stað, af því að (sjera) Sig-
mundur hefir þótst eiga þar einhver
ítök. — En það cr einatt svo, þcgar
menn œtia sjer í hefndarskyni að
skammta sjer bœturnar, að miklu vill
slcifta frá meðalhófi. Það varð (sjera)
Sigmundi á. Og annað er jafnljóst:
Þcssir atburðir hcfðu aldrei gcrst, ef