Lesbók Morgunblaðsins - 23.03.1947, Blaðsíða 6

98
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS
Fjörefni og fjörefnaskortur
ALT er best í hófi, segir gamall
málsháttur. Þetta má til sanns veg
ar færa þegar rætt er um fjörefni
og fjörefnaskort. _
Það er nú ekki ýkja langt síðan
að mannkynið þekkti engin
fjörefni. Þó vissu menn að ekki
var sama á hverju þeir nærðust
og eru til sannindamerkis sögurn-
ar hjer á landi um nafntogaða
kraftamenn, sem höfðu fengið þrek
sitt með því að drekka lýsi. Hitt
vissu menn ekki: að margir sjúk-
dómar stöfuðu hreint og beint af
fjörefnaskorti.
Þegar svo vísindamennirnir upp
götvuðu fjörefnin, mynduðust um
þau hinar mestu kynjasögur, og
margir, bæði leikir og lærðir,
heldu því fram, að þau væru allra
meina bót, Þannig varð seinni vilL
an svo að segja verri en sú fvrri,
því að fjörefnin reyndust ekki allra
meina bót. Þá var fullyrt að
þau væru gagnslaus; mannkynið
hefði komist af án þeirra fram að
þessu, og gæti því eins komist af
án þeirra framvegis.
í þessu efni gildir það eins og
alls staðar að best er að fara hinn
gullna meðalveg, gera hvorki of
inum; fjarar þar af, nema í smá-
straum. En er garðurinn var þar
bygður, hefur sjór í voginum
hlotið að vera mikið grynnri en
nú; er það einn votturinn um land
sigið hjer á útsuðurshorni lands-
ins. Nú er svo djúpt þarna um
flóð, að engin tiltök væri' að
byggja þar garð úr óbundnu
grjóti, er standa skyldi upp úr sjó
um flóð. -
Grafarholti, 8. mars 1947.
Björn Bjarnarson.
mikið nje of lítið úr þýðingu fjör
efnanna. Eitt er nú öllum ljóst, að
án fjörefna getum vjer ekki lifað.
Og skortua- á fjörefnum veldur
margs konár sjúkdómum. Fjörefni
eru líkamanum. jafn nauðsynleg og
lífsloftið.
BEST og heilsusamlegast fyrir
líkamann er að fá fjörefnin beint
úr fæðunni, en ekki úr töflum eða
innspýtingurp. Fjörefni í töflum og
vökva er eingöngu fyrir þá, sem
þjást af fjörefnaskorti, annað hvort
vegna þess, að þeir hafa ekki feng
ið nógu fjörefnaríka fæðu, eða þá
að meltingarfæri þeirra ná ekki
fjörefnunum úr fæðunni. Áfengis
nautn eyðileggur t.d. oft melting-
arfærin svo, að þau skila ekki fjör
efnunum út í líkamann.
Heilsan er það dýrmætasta, sem
maðurinn'á. Hverjum manni sem
ant er um þann fjársjóð, ber því að
forðast fjörefnaskort og þá sjúk-
dóma, sem þar af leiðir. Þetta er
hægt með því að neyta þeirrar
fæðu, sem í sjer geymir öll hin
nauðsynlegustu fjörefni í hæfileg-
um hlutföllum. Til þess þarf fæð-
an að vera sem fjölbreyttust. Á
hverjum degi ætti menn að borða
nýja ávexti, eða þá mikið af græn
meti og kartöflum. Mjólk og smjör
(eða vitamínsmjörlíki) má aldrei
vanta, og ekki heldur rúgbrauð
eða kjarnabrauð. Hafi menn nóg
af þessum fæðutegundum, þá er
Lítil hætta á veikindum af fjör-
efnaskorti. ,
Sjerstaklega verðúr að gæta þess
vandle,ga að börn fái nóg af fjörefn
um. Þau þurfa tiltölulega miklu
meira af þeim en fullorðnir, vegna
þess að líkami þeirra brennir alla
fæðu miklu örar (og þá fjörefnin.
r
líka) meðan þau eru áð taka út
vöxt. 'Þess skyldu menn líka minn-
ast að þegar kalt er, þarf líkaminn
meira af fjörefnum en endranær,
vegna þess að bruninn í honum er
þá örari. Þeir, sem vinna erfiðis-
vinnu, þurfa líka meira af fjör-
efnum en kyrsetumenn.
A-FJÖREFNIÐ hefir það hlutverk
að færa húðinni og slímhimnunum
næringu. Skortur á því veldur með
al annars augnveiki og breyting-
um á sjóninni. Slímhúðunum verð
ur og hættara við að bólgna. Samt
er það engin sönnun fyrir skorti á
þessu fjörefni þótt menn fái háls-
bólgu. En ef líkaminn þjáist af
skorti á A-fjörefni, er mönnum
miklu hættara við kvefi og háls
bólgu. A-fjörefni fá menh helst úr
mjólk og smjöri. Karotin heitir ná
skylt efni, og það fá menn úr salat,
spínat og tómötum. Hafi menn nóg
af mjólk, smjöri og grænmeti, er
því engin hætta á A-fjörefnaskorti.
B-FJÖREFNIÐ greinist í i-.okkrar
tegundir. Skortur á því getur staf
að af meltingarkvillum, eða af því
að lifa mikið á fáguðum hrísgrjón-
um og ljelegu hveiti. B-vitamín fá
menn úr grófu brauði, jastri, græn
m«ti, eggjarauðum, kjöti, fiski o.
s. frv.
C-FJOREFNI fá menn aðallega úr
nýjum ávöxtum, svo sem appelsín
um, vínberjum og sítrónum, og
h'jer á landi nær eingöngu úr kart
öflurn. Það er vandfarið með þetta
fjörefni, því að það glatast Við
suðu, sjerstaklega ef soðið er í
opnum pottum. Húsmæður verða
því að gæta þess þegar þær sjóða
kartöflur, að hafa alltaf lok á pott-
inum, og það má alls ekki flysja
kartöflurnar áður en þær eru soðn
ar. Þá verða og húsmæðuu að gæta
þess, er þær liafa cítrónur eða
appelsínur í *mat að skera þær ekki