Lesbók Morgunblaðsins

Ulloq
Ataaseq assigiiaat ilaat
Saqqummersitaq pingaarneq:

Lesbók Morgunblaðsins - 16.04.1967, Qupperneq 11

Lesbók Morgunblaðsins - 16.04.1967, Qupperneq 11
SEX vikum eftir landtökuna í Normandy árið 1944 stukku tveir We>hrmacht-liðsforingjai út úr Heinkel- sprengjuflugvél ndður á flugbrautina hjá aðalstöðv- um Hitlers, Úlfahreiðrinu í Austur-Prússlandi. Ann- ar þeirra bar fyrirferðarmikla skjalatösku. Eftir mánaða leynilegan undirbúning, sem flýtt var vegna nýrra frétta af gersigrun þýzkra herja í austri og vestri, voru þeir nú komnir til að fremja morð, sem að öllu forfallalausu hefði orðið heiminum afdrifa- ríkara en nokkuð annað síðan sprengjutilræðið við Franz Ferdinand erkihertoga kom af stað heims- styrjöldinni fyrri. Innan tólf klukkustunda voru Claus Schenk, greifi af Stauffenberg. 37 ára gamall og höf- uðsmaður í þýzka herforingjaráðinu, og aðstoðar- foringi hans, Werner von Haften, yfirforingi, á meðal hinna 150 háttsettu píslarvotta er þola skyldu grimm- úðuga hefnd Hitlers fyrir það sem síðar hefur verið nefnt Liðsforingjasamsærið — hin síðasta af mörg- um misheppnuðum tilraunum til að ráða hann af dögum. í skjalamöppunni, sem von Haften bar þenn- an dag, var brezk 2ja punda plastsprengja, af þeirri gerð sem mjög var notuð um þessar mundir gegn Þjóðverjum, af neðanjarðarandspyrnuliðum um alla Evrópu. Hún átti að springa eftir nákvæmlega tíu mínútur. Hættulegasta verkið. að setja kveikjuna í samband, framkvæmdu þeir Stauffenberg og að- stoðarm-aður hans í nálægu búningsherbergi, eftir að Stauffenberg hafði beðið leyfis til að klæða sig i hreina skyrtu áður en hann gengi á fund foringjans. Stauffenberg var í miklu áliti hjá Hitler. Hann ha-fði særzt hættulega í flóttanum frá Norður-Afríku árið áður og jafnvel Gestapóforinginn Himmler hafði mælt með hinum vinsæla unga manni í hina eftirsóttu stöðu í herforingjaráðinu, sem átti eftir að koma honum í náið samband við manninn sem hann ætl- aði sér að drepa. Sprengjan í skjalatöskunni sem komið var fyrir of nálægt steinfæti landabréfaborðsins sem Hitler stóð við, sprakk nákvæmlega klukkan 12:42. Sprengingin var gífurleg, en en-da þótt hún dræpi og limlesti marga hinna eldri foringja, slapp Hitler með skrám- ur einar. Stauffenberg, sem laumazt hafði burt undir því yfirskyni að hann ætlaði að hringja til Berlínar, heyrði gnýinn. Hann ók af stað ásamt aðstoðar- foringja sínum, rakleitt til flugbrautarinnar. í minna en 50 faðma fjarlægð fór hann framhjá hálfhrundri byggingunni þar sem sprengjan hafði sprungið fyrir örstuttri stu-ndu og eyðileggingin sem þar blasti við sannfærði Stauffenberg um að enginn í húsinu he.fði bomizt lífs af. Á leiðinni til flugvallarins fleygði von Háften aukasprengjunni vafinni í brúnan pappír, og fannst hún síðar. í Berlín beið heil felu-stjórn herforingja, presta og stjórnmálamanna, sem sviptir höfðu verið embættum og voru ofsóttir af nazistum vegna sk ð- ana sinna auk herskara minni samsærismanna, í of- væni eftir staðfestingu á því að Hitler væri dauður. Hún kom aldrei. Sprengjuflugvél Stauffenbergs var jafnvel ekki komin til Berlínar með hina sig'ihrós- andi farþega, sem voru þess fullvissir að tilræðið hefði heppnazt, þegar Hitler hafði skipað af stið or- ustuflugmönnum til að skjóta flugvélina niður. Skip- unin var aldrei send, þar sem loftskeytamaðurinn, sem tók við henni, var einn samsærismannanna. f ringulreiðinni ákvað Olbricht hershöfðingi, einn leið- toga Liðsforingjasamsærisins, að láta kylfu ráða kasti og setja Valkyrju-kerfið af stað. Til þessa hernaðar- og öryggiskerfis átti að grípa í viðlögum svo sem ef uppreisn yrði gerð í fangabúðum Hitlers. Hitler ótt- aðist alltaf að slíkt gæti gerzt og áttu því samsær- ismennirnir auðvelt með að fá samþýkki han-s til stofnunar Valkyrju-kerfisins og fá þannig löglegt yf- HORFNAR HEXJUR klefum Gestapós. Stauffenberg sjálfur var yfirheyrð- ur af einum samsærisfélaga sínum og tekinn af lífi tilræðiskvöldið. Studdur af hinum dygga von Haften stóð hann andspænis aftökusveitinni í garði foringja- ráðshallarinnar og hrópaði „Lifi Þýzkaland" um leið og hann féll. Undarlegt er hve þátttakendur í svo áhættusömu og viðamiklu fyrirtæki voru illa samvaldir, allt frá rótgrónum hægri-sinnum til sósíalista. Stauffenberg, sem lagði á ráðin í samsærinu, hugðist ef vel tæk- ist til að koma á sjálfstæðri og lýðræðislegri þýzkri stjórn, sem stefndi að áframhaldandi hernaði í Rúss- landi en semdi um frið við Bandam-enn með því skil- yrði að þeir létu af sprengjuárásum á Þýzkaland og tækju þátt í ófriðnum við Rússa. Vonir hans urn að Þýzkaland myndi fá að halda herfangi sínu báru vott. um nokkurn skort á raunsæi. Þrátt fyrir reglu- bundna viðurkenningu Bonn-stjórnarinnar og hersins á hugrekki og fórnarlund samsærismannanna, ríkja enn í dag mjög skiptar skoðanir meðal Vestur-Þjóð- verjá á júlí-samsærinu. Sonur Stauffenbergs, Bert- hold Stauffenberg, greifi, sem er herráðsforingi eins og faðir hans, segir að samstarfsmenn hans i hernum „forðist málefnið svo sem unnt er“, en minn- ist þeir á það við hann yfirleitt, séu „við-brögð þeirra jákvæð“. OOn ð-tawffenberw irvarp fyrir starfsemi sína. Nú rak hver at-burðurinn annan með óu-mflýjanlegu miskunnarleysi grísks harmleiks. Skyndilegur bleyðiskapur sumra herfor- ingjanna, þegar Hitler reyndist vera enn á lífi, stakk í stúf við hugrekki manna eins og Stauffenbergs og skyldmenna þeirra, sem mörg voru send í fanga- búðir síðar. Synir Stauffenbergs voru sendir á barna- heimili nazista undir fölskum nöfnum og konu hans, sem var barnshafandi, var haldið nokkra mánuði í Buchenwald. Margir samsærismannanna féllu fyrir kúlnahríð SS-manna eða voru pyndaðir til dauða í yfirheyrslu- Væri Stauffenberg á lífi í dag, myndi hann senni- lega hafa vanþóknun á ýmsu, er fyrir hann bæri, allt frá gróðabralli og efnishyggju hins vestur-þýzka „kraftaverks" til hugsjónaskorts í stjórnmálalegu lífi og jafnvel vísis að ný-nazistískri endurvakningu. Eigi að síður kynnu nútiímaatburðir að minna Stauffenberg á árin áður en heilbrigð rökfærsla og samvizkukvalir gerðu hann afhuga Hitler — þegar hann var einn af ein-lægustu stuðningsmönnum Hitlers og notaði sömu slagorðin um þörf Þýzka- lands á „þjóðernisyakningu", sem nú bergmála frá ræðupöllunum. TUNCUMÁLIN Framhald af bls. 10. á sama svæði eða hvert á sínu svæði. Um aldamótin 1900, er esperanto var far in að vinna töluvert á, kom fram tillaga henni til hnekkis að allir skyldu læra ensku og frönsku, og 1951 komu tveir Frakkar, Bressand og Poulain, með til- lögu sem þeir kölluðu le Monde Bilingue. Var það í raun og veru sama uppá- stungan sem um aldamótin, en um leið var stungið upp á nýjungum í kennslu- aðferðum og að enska og franska skyldu kenndar í leikskólum eins og móðurmál- ið. Þeir gerðu ráð fyrir að ef allir tfrönskumælandi menn lærðu ensku og -allir enskumælandi menn frönsku, þá mundi þetta breiðast út til annarra þjóða lika og þær þá hafa vald á þrem málum. Þetta hefur náð nokkru fylgi þar sem töluð er enska eða franska, en litlu annarsstaðar. I grein í Pravda 1950, er tungumála- kenningar rússneska málfræðingsins Mars höfðu verið fordæmdar kom Stalí-n með líka uppástungu og Comenius á sinni tíð um að aðaltungumálin skiptu heiminum á milli sín, en svo mundu þau einhvern tíma siðar renna saman í eitt. Reyndar hugsaði hann sér þessa svæða- skiptingu í framtíðinni, þó að segja megi að hún'sé þegar orðin að raunveruleika. Aftur á móti hugsuðu tveir Frakkar sér, Fouché og Thommeret, í uppástungu 1951, að mynda þegar svæði, þar sem þrjár tungur væru ríkjandi á hverju. Af þeim ætti enska og franska að vera á þeim öllum, en þriðja málið yrði mis- munandi eftir svæðum, spænska á Vest- urlöndum, rússneska í Sovétsambandinu og fylgiríkjum þess, kínverska í Austur- Asíu og hindústaní í Suður-Asíu og Indónesíu. öll yrðu mál þessi gerð auð- veldari að læra með rækilegum endur- bótum á stafsetningu eftir framburði, enda er Fouché einn af frægustu hljóð- fræðingum í heimi. Þetta mundi verða til þess að allir yrðu að kunna 3 eða 4 mál, læra tvö eða þrjú mál auk móður- málsins. Slæm skipti. Að taka menntun í staðinn fyrir kristindóm, það væru slæm skipti. Það væri að taka þokuský fyrir gyðju eða mýrarljós fyrir morgunsól. Kristindómslaus menning leiðir þrátt til ofmenningar eða ómenning- ar, sem ber að sama brunni. Krist- indómurinn þarf að fylgja menn- ingunni til að verja hana rotnun og spillingu. Annars rekur að því sem Rousseu sagði: „Því hærri siðmenn- ing, því dýpri siðspilling“. Það er vert að muna orð Matthíasar, ekki sízt fyrir kennarana: „Hvað er sjálf vizkan um veraldar- storð? Oft vofa tóm, sem glepur hið lif- andi orð.“ (M. H.). 16. apríl 1967 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 11

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.