Lesbók Morgunblaðsins - 18.04.1971, Side 11

Á mán'Udaginn mun Hásköla-
ibiö frumsýna myndina „Ma
Nuit Chez Maiud“ eftir íranska
leikstjórann Eric Rohmer. Áð-
ur hefur mynd eftir Rohimer,
„La Ooillectioneuse,“ (Safnar-
irm), verið sýnd sem mánudags
mynd.
Rohmer, sem nú stendur á
fummtugu, lagði í fyrstu stund
á bökmenntasögu en gerðist sið
ar kv ikmyndagagnrýn andi hjá
Cahiers diu Cinema oig fleiri
blöðum. Var hann um tíma aðal
ritstjóri Cahiers og 1957 gaf
hann út, ásamt Claude Ohabrol
bök um Hitöhcook. Fyrstu
stuttu 16mm kvikmynd sina
gerði Rohmer 1949‘—50 (Joum
al d‘un scólérat), með Paul
Gégaufif oig við gerð næstu
myndar sinnar vann hann með
Godard. Godard kom einnig við
sögu i fyrstu löngu mynd Rohm
ers, Le Signe du Lion (1959),
þar sem hanin lék smáhlutverk.
Mynd þessi hlaut reyndar mjög
lélegar móttökur, alls staðar
nema í Afríku, þar sem áhorf-
endur héldu, vegna nafnsins,
Ljónsmerkið, að þeir fengju nú
að sjá einhverja frumskóga-
stórmynd. En í stað æpandi
villimanna birtist þeim á tjald
ianu saga hollenziks fiðluleikara,
sem er neyddur til að eyða
'heilu sumri í Paris, meðan
hann biður eftir arfi. Hann er
yfirgefinn þar af vinum sínum
og vinkonu og verður brátt
peningalaus, missir húsnæðið
og endar sem umrenningur á
Signubökkum, þar sem hann
sJæst í félagsskap við annan
fflaðking. 1 sameinimgu setja
þeir á svið aumkunarvert sýn-
ingaratriði, sem þeir flytja svo
fyrir frarnan helztu ferða-
mannastaðina á Saint-Germain.
1 drykkjuölátum þar rekast
tveir af beztu vinum hans á
hann og honum er nú borgið.
Sumrinu er lokið og hann er
orðinn rikur. Mynd þessi minn
ir i mörgum atriðum á Renoir
og mynd hans „Roudu bjargað
frá druhknun," en Rohmer leit
á Renoir (og Hitchcock) sem
meistara kvikmyndanna.
Eftir þessa peningalega mis-
heppnuðu mynd sneri Rohm-
er sér aiftur að skrifunium —
hann skrifaði þá undir staímar
nafni sinu, Maurice Scherr —
og reit þá meðal annars grein-
ina „Oelluloid and Marble“,
1954, þar sem hann varpar
fram spurningunni um stöðu
kvikmyndanna meðal annarra
listgreina. 11 árum síðar varð
þessi grein tileflni til sjónvarps
kvikmyndar með sama nafni,
þar sem Rohmer biður tónlist-
armenn, arkitelkta og aðra lista
menn að bera kvikmyndir sam-
an við sínar tilsvarandi list-
greinar.
Rohmer höf starf sitt við
franska sjónvarpið 1964. Þar
hefur hann gert heimildartavik-
myndir um sundurleitustu efni,
eins og iðnbyOitinguna, kven-
stúdenta i Paris og heimspek-
inginn Pascal. Aðtferð Rohmers
við gerð þessara rniynda verður
bezt lýst með hans eigin orð-
um: „6g þekki ekki mikið inn
á málvísindi, en hins vegar
mundi ég gera það, ef ég gerði
kvikmynd um það efni.“ Svo ná
kvæm og samvizkusamlieg er
efnisöflun Rohmers, að hann
eyddi heilu ári í að gera heim-
ildarlcvikmyndina La Fermiére
de Montfaucon (Bóndakonan
frá Montfaucon).
Flest viðfangsefnin í heim-
ildarkvikmyndum Rohmers
hefðu af öðrum verið dæmd
óhæf til kvikmyndunar; bund-
ið og óbundið mál, sem ógerlegt
væri að gera sýnilegt: „Það
verkaði fráhrindandi á mig, en
um leið féikk ég áhuga á þvi
að reyna að setja fram i rnynd-
um, eitthvað sem annars var
alls ekki sýnilegt. 6g varð
að brjöta undirstöðureglur
kvikmyndanna, jafnvel þótt
þeirra eðlilegasta form sé
einmitt heimildarmyndin."
Þessi persónulega ástriða til
að kvikmynda hið ósýnilega
leiddi Rohmer yfir í „siðfræði
frásagnirnar.“ 6g vildi sýna í
kvikmynd, það sem virtist vera
fjarlægast þessu listformi,
koma á framfæri þeim tilfinn-
ingum, sem liggja djúpt graifn-
ar í vitund okkar. Þess vegna
verður að segja þessar sögur í
fyrstu persónu eintölu og þess
vegna þarf að fylgja talaður
texti. Höfuðpersónan ræðir um
sjálfa siig og dæmir sinar eig-
in gerðir. 6g krvikmynda að-
eins atburðarásina.“
„Siðfræði-frásagnirnar" (eða
sögurnar), „contes moraux",
eru sex að tölu og Rohmer hef-
ur nú þegar lokið við að fcviik-
mynda fimm þeirra, en handrit
in að þeim öllum hafa verið til
búin um noktaurt skeið.
Fyrsta frásögnin er sett fram
í stuttri mynd er nefnist La
Boulangére de Monceau (1962)
(Bakarataonan í Monceau), og
segir frá ungum iðjulausum
manni, sem eyðir um klukku-
stund í að tæla unga stúlku,
sem vinnur í bakaríi til fyígi-
lags við sig. 1 frásögn nr. 2,
La Carriére de Suzanne (1963)
(Ferill Súsönnu), eru aðstæð-
ur nokkuð breyttar. Piltinum
finnst stúlfcan vera óaðlaðandi
þanigað til hann sér hana með
öðrum pilti. Þriðja frásögnin
er svo Ma Nuit Chez Maud, en
þegar Rohmer hafði löks tíma
til að byrja á henni, var aðal-
leikarinn, Jean-Louis Trintiign
ant, svo önnum kafinn annars
staðar, að Rohmer ákvað að
taka tiil við frásögn nr. 4, La
Oollectioneuse (Safnarinn), og
lauk þess vegna við hana á
undan, 1967. Nótt min hjá
Maud er síðan fullgerð 1969, og
fimrntu frásögnina, Le Genou
de Claire, kvikmyndaði Rohm-
er á síðasta ári. Frá upphafi
gerði hann ráð fyrir þvl, að
fyrstu þrjár myndirnar yrðu í
svart-hvitu og síðustu þrjár 1
lit, og hefur það staðizt hing-
að til.
La Collectioneuse segir frá
þremur ungmennum, höfuðpers
ónunni og sögumanninum
Adrien, karlmannasafnaranum
Haydée og myndlistarmannin-
urn Daniel. Þau dvelja saman
sumarlangt í afskekktu hiúsi,
þó ekki mjög langt írá þoiT)i
nokkru, þar sem Haydée getur
náð sér í nýja pilta í safnið
sitt. Að lokum tetast henni að
bæta Daniel í hópinn en Adri-
en streitist á móti ástríðu sinni
til hennar.
Þessi undanbrögð Adriens
gagnvart Haydée —og afneit-
un söguhetjunnar á Maud í
næstu mynd — má ekki túlka
sem afneitun Rohmers á
ástríðu eða sem afsökun fyrir
Kynaeyfð og aðgerðarleysi. í
rauninni er um að ræða afne'.t-
un á þeirri ást, sem skapast
vegna ákveðins staðar og
Eric
Rohmer
og
sioiræði-
frásagn-
irnar
Ma Nult Cliez Maud. Francoise Fabian — Jean-Louis Trhit-
ignant.
ákveðins tíma; afskekkta hús-
ið og sumarið í La Collectione
use; vetur og þorpslíifið í
„Maud“. Auk þess sem Adrien
flórnar ástriðunni fyrir grund-
vallarhugmyndir sínar, afneit-
ar hann einnig „ást vegna að-
gerðarleysis" (l’amour par dé
soeu\Tement taemiur fyrir í sam
tali í Maud, en einnig bregður
leikstjórinn þessu gjaman fyr
ir sig í samtölum) og velur „ást
vegna innri samnfæriingar“, en
hér er Rohmer einmitt kominn
að kjarnanum í verkum sinum,
vandanum að velja.
„Val getur verið mjög sárs-
aukafult," segir Francoise, við
tavæma Ijóshærða stúlkan í
„Maud“, sem hefur hafnað sin-
um gifta elskhuga vegna þess
að hún getur ekki haldið bæði
í hann og sína kaþólsku trú.
Val Adriens í fyrri myndinni
er ekki eins sársaukafullt
hann er aðeins bundinn af fag
urfræðilegum spurningum
sjálfs sin, en hugmyndafræði-
legar kennisetningar koma þar
hvergi nærri. Höfuðpersónum-
ar fjórar í Maud eru hins veg-
ar allar fyllilega mótaðar af
trúarlegum og hugmyndafræði-
legum grundvallaratriðum.
„Maud“ er í rauninni byggð
í kringum „veðmál" Pascals —
staðhæfinguna, að það sé þess
virði að trúa á tilvist Guðs,
vegna þess að ef hann er til,
muntu öðlast eilíft líf, en ef
hann er etaki til, þá hefur þú
engu tapað. Einnig er komið
inn á það, hvort allt sé fyrir-
fram ákveðið eða hvort ein-
staklingurinn hafi valfrelsi og
þá að hve miklu leyti ytri að-
stæður (flimi og rúm) hafa
áhrif á valið.
En sjón er sögu rikari og
líklega er fæstum greiði gerð-
ur með þvi að fara að fjöl-
yrða um innihald myndar, sem
enn er óséð. En ef marka má af
þeim viðtökum, sem „Maud“
hefur hlotið hjá flestum gagn-
rýnendum, mætti ætla að mik-
ill fengur sé i myndinni.
Garðar
og gróður
Framh. af bls. 10
þvi að ef hnausinn nær að
springa eða bresta, losnar
moldin frá fíngerðu rótarhár-
unum og verkið er unnið fyrir
gýg. Að þessu loknu má skera
undir hnausinn, ef hann er
mjög stór má nota vír til þess
sem tengdur er aftan í drátt-
arvél. Ferhyrndur segldúk-
ur er síðan rúllaður upp til
hálfs, trénu hallað þannig að
hnausinn lyftist öðrum megin,
upprúlluðum segldúknum
brugðið undir, trénu hallað yf-
ir á hina hliðina á þann hluta
segldúksins sem ekki hefur
verið rúllað upp, og rúllað úr
segldúknum undan þeim hluta
hnaussins sem nú er á lofti.
Horn segldúksins má svo
binda upp utan um hnausinn
eða nota þau, ef segldúkurinn
er nógu sterkur til þess að
lyfta hnausnum eða draga
hann til.
1 sandkenndri jörð, sem vill
hrynja frá rótunum, má hafa
hnausinn ferhyrndan, slá utan
um hann fjórum borðum í hálf-
gerðan kassa, grafa síðan und-
an smátt og smátt og koma síð-
an fyrir borði og borði þar til
kassinn er fullgerður.
Sigræn tré eru flutt á sama
hátt og lauftré með hnaus, þó
oftast meigi hnausinn vera
nokkru minni. Bezt er að byrja
á þvi að binda upp greinarn-
ar áður en farið er að grafa.
FLUTNINGUR:
Lítil tré er auðvelt að flytja.
Undir stærri tré má nota fleka
úr borðum sem eru krosslögð
þannig, að flekinn verður úr
tvöföldu borðalagi. Við mjög
stór tré hefur mér reynzt vel
að nota gamlar stálplötur úr
skipaklæðningu, á þeim eru
alls staðar göt sem hægt er að
festa í víra. Ef tekið er skarð
i rásina umhverfis hnausinn,
trénu hallað, flekanum brugð-
ið undir, má nota stroffu, sem
brugðið er utan um hnausinn
og tengd aftan i dráttarvél, til
þess að draga hnausinn upp á
flekann. Slika fleka má síðan
draga nokkra vegalengd, en efl
um lengri vegalengdir er að
ræða má draga flekann eftir
sliskjum upp á flutningatæki
eða lyfta með krana. Varast
ber að lyfta trénu með bönd-
um, sem brugðið er utan um
stofninn, nema stofninn sé vel
varinn, þvi böi'kurinn getur
auðveldlega fletzt af, sérstak-
lega á vorin enda hnausinn
ótrúlega þungur. Erlendis eru
notuð sérbyggð tæki til trjá-
ílutninga en með þeim er auð-
velt að flytja stór tré i láréttri
stöðu.
18. apiil 1971
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 11