Lesbók Morgunblaðsins - 14.05.1972, Blaðsíða 6

Björk Ben
Ungverskar
kvikmyndir
Kvikmyndir
HJÖRTUN
TVÖ
I UNGVERJAUANDI hefur verið
stuiiíluol kvikmyndagerð í rúm 60
ár. I»aÖ kann að koma ýmsum á
óvart, enda ekki nema von, því
að I>ær myndir, sem hér hafa ver-
ið sýndar frá Ungverjalandi, eru
harla íáar. Nú í seinni tíð hafa
verið aö gerast merkilejíir hlutir í
ungverskri kvikmyndalist, sem hýr
yfir sterkum sérkennum. Hafa
myndir ltvikmyndahöf undanna
MIKUOS JANSCÓ (f. 192i), AND-
RÁS KOVÁCS (f. 1925) og VETER
BACSÓ (f. 1928) þejjar vakið heims
athyprli. I»eirra fræjrastur <»r Miklos
Janseó. Óréttilega oft er nafu hans
eins nefnt, þegrar minnzt er á uns:-
verska kvikmyndagerð. I,jómi hans
hvílir því eins og skuggi yfir starfs
brœðsum hans. IMRE GYÖNOY-
ÖSSY, sem tilheyrir ynssta leik-
stjórahóimum seprir ofurlítið hitur
um Janscó: „Um leið og Janscó
hefur deyfandi áhrif á uiiffverska
kvikmyndagerð, hvetur hann okk-
ur jafnframt til að finna ný.iar leið
ir.“ 1 þessum yngsta liópi, sem
reyndar miðast ekki við aldur leik-
stjóranna, heldur hvenær þeir
komu fram, er SÁNDOR SARA
einna fremstur. Hann var bæði
kvákmyndatökumaður ýmissa merk
ismynda féla«:a sinna, Gaál, Szahó,
Koza o.fl. og meðstofnandi liins
fræga kvikmyndavinnuflokks Béla
Balázs Studio. Vilja ýmsir telja
Sára nú einn fremsta kvik-
myndatökumann heims. Jlann
gerði sínu fyrstu mynd 1968, Feldo-
hott Ko, sterkt myndrænt drama
um samyrkjuhúskap ojí stöou Sííí-
auna í I niíverjalandi. Sejfja má,
að fyrst upp úr 1950 liafi uneversk-
ar kvikmyndir eitthvað farið að
láta að sér kveða. Fyrir þaim tíma
hafði mest borið á skemmtimj nd-
um, svokölluðum „Límonaðimynd-
um“ eða sönsleikjum um Sigauua
og haróna o.þ.h. Upp úr J960 reis
svo nýja ung:verska bylgjan, sern
stafar eins og aðrar nýjar hylgjur
kvikmyndasögunnar af endurnýj-
uii og auknum krafti til tjáningar.
l*að hefur að sjálfsöftðu liaft áhrif
á ungverska kvikmyiidajícvð, live
stormasöm stjórnmálasag:a lands-
ins hefur verið. Enda er það eilt
höfuðeinkenni alvarle«:ra ung-
verskra kvikmynda, hve pólitískt
meðvitaðar þær eru. Hin pólitíska
þróun í landinu hefur skapoð þörf
fyrir eins konar sjálfsraunsókn,
sem reyndar leitar aftur í tímann.
Mjög fáir kvikmyndahöfuudai' tak-
ast á váð samtímasÖKuna. £u með
fyrri tíma myndum síimm leg'gju
þeir til efni í umræður um sam-
iélagsmál, svo sem valdbeitingu,
kúííun og niðurlæg:ing:u, svo eitt-
hvað sé nefiit. Mjög oft gerast
myndirnar í sveitahéruðum eða á
steppum landsins, en suniir höf-
undar, t.d. ISTVAN GAÁI. fást við
aö sameina sveitaumhverfið horg-
arumliverfinu. Gaál sem er fyrst
og fremst myndrauin kvikmynda-
höfundur er sagður vera einn
Iiinna allra fremstu í Evrópu nú.
DAIWUR AKUR nefnist nýjasta
mynd hans. Einungis fáir kvik-
myndahöfundar fjalla um hin ein-
földu vandamál einstaklingsins.
Istvan Szabo. Hann spyr alla,
hvernig: hann eigi að ffera
kvikmyndir sínar.
Meðal þeirra fáu er kona Miklos
Janscó, MÁRTA MESZARÓS, sem
m.a. hefur g<*rt myndina JIOLDU-
VAIt < Band tilfinninganna), um
stiiðu konunnar í samfélaginu, og
svo ISTVÁN SZABÓ, sem HáskÓla-
híó hefur kynnt að undanförnu
með því að sýua nýjustu mynd
Szahós, DRAl'M l'RINN UM KÖTIJ
(Szerelmesfilm). Istváu Szahó (f.
1938) <»r frábærlega vandvirkur
kvikmyndagerðarmaður <>g kann
vel til verka, svo ekki sé meira
sagt. 1 m.vudum síiiuni segir
Szabó frá eigin minningiim og upp-
lifunum, vandamáitim kynþroska-
skeiðs og ástar. Kerfið og hinir
pólitísku viðhuróir eru alls staðar
nálægir, án þess þó að liafa mikil
áhrif á persónuruar. Fyrsta mynd
Szabós var stutt og nefudist ÞtJ,
síðan kom VR DRAI MÓRAMANNS
(1961), sem var fyrsta langa mynd
in hans. 1967 gerði hanu FADIR,
en DRA CM l RINN I M KÖTU er
nýjasta mynd hans. — István
Szabó álítur, að sér nnuii ekki
auðnast að gera margar kvik-
myndir, „ekki vegna þess, að ég
hafí ekki næga tæknilega þekk-
ingu til að geta fært hvaða sögu
sem er í kvikmyiidabúning, heldur
vegna |m»ss að ég vil byrja á hyrj-
iininni, á mér sjáltum, mínni eigin
sögu.“ Pannig b.vggir DRALMl «-
INN' IM KÖTl' á miiiiiingum
Szahós. „Mér finnst ég ahlrei vera
búinn með kvikmynd. I»egar mynd-
iii hefur verið frumsýnd, tala ég
við alia um myndina og vil breyta
.......Aldrei skal ég viðurkenna
fyrir sjálfum mér að nú sé myndin
<*ins og hún á að veru, — búin.
Eg er alltat' óviss og spyr því alla.
Lg lít á kvikmyndastjóra sem
ástand, s<»m verður að færast yfir
alla þá sem viiina að gerð kvik-
myndar og verður einnig að vera
til 'staðar í Iienni á eftir.“ i»ar sem
okkur öerast jafnan kvilcmyndir
frá þröngu svæði heimsbyggðarinn-
ar, verðtir sýiiing Iláskólabíós á
svo þroskuðri kvikmyndalist frá
í ngverjalamli vonandi til þcss, að
efla sýningar á kvikmyndum sem
víðast að. Gæti svo farið, að við
tækjnm þá undir með István
Szabó, þegar liniin s<*gir um stsirfs-
bræður sína, Miklos Janscó og
Jngmnr Bergman: „Um myndir
Jancsós og Jugmar Bergmans gild-
ir samu og um vatnið, maðux* drekk
ur það af því maður þarfnast þess.“
(Byggt á ( haplin og Kosmoiama)
Nöktu konnrnar eru mótíf sem er að finna 1 flestum myndum
Jancsos oíí táknar niðurlæg-ingii.
Úr n.vjustu mynd Miklos Jancsos, „Raiiður sálrnur". Eitt „feg-
ursta“ fjöldamorð sem kvikmyndaleikstjóri hefur nokkru sinni
skapað.
Þú bjarta
háfleyga
nótt,
sem hvílir
með kyrrð
yfir bænum.
Hlýtt
er skjól
þitt,
við tvö
lítil
hjörtu,
sem slá
í takt
við þögn
þína.
Þú bjarta
háfleyga
nótt.
Veiztu,
að bráðum
vaknar
bærinn,
og vestan
blærinn
aðskilur
hjörtun
tvö?
Og seinna
verður
sagan
um litlu
hjörtun
tvö,
dýrmætasta
eignin
þeirra
beggja.
6 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS
14. maí 1972