Lesbók Morgunblaðsins - 10.08.1985, Blaðsíða 3

LESBOK
HSHffllullllDBaSHlimilll
Útgefandi: Hf. Arvakur, Reykjavik. Framkvstj.:
Haraldur Svelnsson. Ritstjórar: Matthias Jo-
hannessen, Styrmlr Gunnarsson. Ritstjórnar-
fulltr.: Gísli Slgurösson. Auglýsingar: Baldvln
Jónsson. Ritstjórn: Aóalstrœti 6. Slmi 10100.
Smásaga
Krítarhríngurinn í Augsburg er fræg saga
eftir Berthold Brecht — birtist í þessari
Lesbók. Sögusviðið er lok 30 ára stríðsins
um miðja 17. öld, en fyrirmyndin er al-
þekkt frásögn um dóm Salómons í 3. kapí-
tula Konungabókar Gamla testamentisins.
Akrópólis
Tímans tönn, loftmengun og fallbyssukúl-
ur hafa herjað á þessi frægu hof í Aþenu.
Oft hefur verið reynt að gera við skemmd-
ir —' og nú er unnið að viðgerðum á
vísindalegan hátt. Frá því segir i merkri
grein.
Forsíöan
Á forsíðu Lesbókar er mynd af lista-
verkinu „Höfuðlausn" eftir Ásmund
Sveinsson myndhöggvara. Á vegum Ás-
mundarsafns hefur verið gefinn út vand-
aður litskyggnu-flokkur með 36 myndum
af nokkrum verkum hans og fylgir viðeig-
andi texti hverri mynd. Er þessi útgáfa
hinn eigulegasti hlutur til notkunar í skól-
um og reyndar fyrir hvern sem vill.
Ung afstaða
í tilefni árs æskunnar lagði Bragi Ás-
geirsson nokkrar spurningar fyrir hóp
nemenda í MHÍ um afstöðu þeirra til
myndlistar. Fyrri hluti svaranna er hér á
miðopnu. Síðari hluti birtist í næstu Les-
bók.
Guöfinna Jónsdóttir
frá Hömrum
Hið gullna
augnablik
Þú vissir það ei, þiggisti í gær
hið gullna augnablik.
Frá tímanna djúpi bylgja barst
að brjósti þér, ljós og kvik.
En sjón þín var haldin og heyrnin með
við hversdagsins önn og ryk.
Það örlögum réð, að sál þín svaf,
er sótti þig heim sú stund,
því aldan, er faldar geislum guðs
um gæfunnar bláu sund,
hnígur aðeins eitt einasta sinn
á ævi þinnar fund.
í morgun vaknaði vera þín
í vitund um hjartans töp,
því nóttin átti sér engan draum
en ótal stjarna hröp.
Þá fannst þér auðlegð, sem önnin gaf,
vera illra norna sköp.
Með þögulum trega telurðu nú
hvert tímans bylgjuslag.
Nú stillir ei himinn hörpu meir
við hafsins undralag.
Það augnablik, sem var gullið í gær,
er grátt eins og vofa í dag.
Ég hvísla óði í eyra þér
um æskunnar týndu sýn.
En ljóð mitt á framar engin orð
og engan tón, sem skín.
Þú vissir það ei: Þetta augnablik
var eilífðin mín og þín.
Hvaö er að frétta?
Við eftirgrennslan, er gerð
var á dögunum, kom í
ljós, að fréttir í sjónvarpi
draga að sér fjölmennari
áhorfendahóp á íslandi en
nokkurt annað efni. Ekki
kom það á óvart. Sagna-
þjóðin, alin á stórmerkj-
um úr fornsögum, hefur alltaf verið frétta-
þyrst. Uppúr aldamótunum komu blöðin á
sveitabæina einu sinni eða tvisvar í mán-
uði. Og þar var höfðingi á ferð, konungleg-
ur embættismaður, sem pósturinn var.
Hann blés í horn sitt í túnfætinum og til-
kynnti þannig hátíðlega komu sína. Það
voru gífurleg óhljóð í ekki stærra hljóð-
færi. Bændur lásu blöðin af mikilli kost-
gæfni, orði til orðs, og ritskýrðu efni
þeirra upphátt, öðru heimilisfólki til
fræðslu og uppbyggingar.
Alltaf man ég Eirík heitinn bónda í Mó-
fellsstaðakoti í Skorradal, þegar ég var þar
snúningastrákur, þar sem hann hallaði sér
aftur á bak ofan á rúmteppinu sínu að lesa
Tímann eða Lögbirting, með pípuna rjúk-
andi í munnvikinu. Þessir miðlar opnuðu
hinum greinda bóndamanni sýn út í ver-
öldina. Menn gerðu sér sínar hugmyndir,
komu sér upp skoðunum með því að grand-
skoða efni blaðanna. Ógleymanleg er lýs-
ing Þórleifs Bjarnasonar, rithöfundar, á
bændunum tveimur í Hælavík í Sléttu-
hreppi og ólíkum viðhorfum þeirra til
þjóðmálanna.
„Er nokkuð í fréttum af Akranesi?" spyr
Jón Guðmundsson úr Grindavík nafna
sinn Hreggviðsson í kostulegri senu ís-
landsklukkunnar og við urðum vitni að í
flutningi Helga Skúlasonar og Sigurðar
Sigurjónssonar fyrir skemmstu. Áhugi
Grindvíkingsins beindist einkum að ein-
kennilegum fyrirbrigðum, enda eftirlæti
hans hvers konar fræði um hið furðulega í
sköpuninni. Sá áhugi sýndist tryggur
fylginautur mannskepnunnar, ef marka
má það rými, sem blöðin þann dag i dag
verja frásögnum af óvenjulegum fæðing-
um, fjölburum, marglembum, vansköpnuð-
um og óeðlilegum hneigðum.
Afi minn hlustaði alltaf á útvarpsfrétt-
irnar og væru þær aðeins almenns eðlis, án
skandala eða stórslysa, var viðkvæði hans
oftar en ekki þetta: „Nú, það er með öðrum
orðum ekkert í fréttum." Gamlan bónda
þekkti ég í Gnúpverjahreppi, sem hljóp
stundum í veg fyrir bifreiðar og spurði
fólkið, hvort það hefði frétt nokkuð. Og
hann átti það til að fá sér salíbunu með
mjólkurbílnum, ef vera kynni, að bílstjór-
inn kynni frá tíðindum að segja.
Þegar skipst er á fréttum, verður til
vinhlýtt samband milli viðmælendanna, að
minnsta kosti meðan verið er að telja hin
markverðu tíðindi. Hér áður fyrr þótti
ekki annað hæfa en umbuna gestinum
fyrir góða frétt með því að gefa honum
hressingu og var kölluð sögubiti. Sölvi
Helgason naut þess víða að segja vel frá,
enda mælskumaður og víðförull.
Ef til vill eru fréttir skemmtiefni öðrum
þræði. Nú á dögum setjast íslendingar við
skjáinn eftir kvöldskattinn og láta sér síga
ljúflega í brjóst á meðan þeir hlýða hana-
stéli af tíðindum af vettvangi innan lands
og utan. íslenska sjónvarpið er áskrifandi
að filmum, sem erlendar fréttastofur
framleiða og senda sjónvarpsstöðvum í
póstkröfu. Sú er skýringin á því, að ýmsar
fréttir sjónvarpsins utan úr heimi virðast
stundum eins og dálítið út i hött við okkar
kringumstæður. Vikum og mánuðum sam-
an innbyrðum við nákvæmar lýsingar á
skærum og hernaði fólks, sem býr einhvers
staðar hinum megin á hnettinum. Og við
byrjum smám saman að taka afstöðu, allt
eftir því, hvernig frá er sagt, jafnvel eftir
því hvernig myndirnar eru teknar og
hversu til hefur tekist um lýsingu og fram-
köllun. Þetta minnir á Guðna gamla i
Hælavík, sem virtist Vilson hinn amríski
bjóða af sér góðan þokka og vera sann-
kristinn maður á svip. En franska ljónið,
Klemens, sem hann kallaði svo, sýndist
honum skuggalegur á mynd, með óræðan
svip, líkast til geðillt gamalmenni og mið-
ur góðgjarnt. Georg hinn enski þótti hon-
um hins vegar heimsmannslegur í útliti og
líklega stertimenni. Sitjum við ekki enn
við sama borð og vestfirski bóndinn? Sjón-
varpið hefur leyst hina pólitísku fundi af
hólmi mikinn part. Bandarískir kjósendur
ku verja atkvæði sínu allt eftir því, hvort
þeim sýnist frambjóðandinn viðkunnan-
legur í andliti, fríður og drengilegur eða að
öðrum kosti illmannlegur og enganveginn.
Fyrir austan járntjald er ekki frjáls
pressa sem kunnugt er, og hætt við að
lesendum á Vesturlöndum þættu blöðin
þar heldur bragðlítil. Hjá okkur seljast
blöðin því betur sem þau bjóða upp á fjöl-
breytilegri blöndu af mergjuðum fregnum,
sem dögum oftar auka lítt á hróður þeirra,
sem skrifað er um. Daginn eftir birtist svo
klausa, þar sem fórnarlambið freistar að
bera hönd fyrir höfuð sér. Gróa gamla á
Leiti er enn í fullu fjöri.
Grikkir bentu á, að áhorfendur að harm-
leikjum yrðu fyrir eins konar geðhreinsun,
af því að þeir kæmust að raun um, að þeir
væru ekki einir um innri vandkvæði sin,
þegar þeir yrðu vitni að áþekkum átökum
á leiksviðinu. Aumi bletturinn í sálinni
verður hversdagslegur við það að við verð-
um þess áskynja, að aðrir menn eiga einn-
ig við svipað vandamál að stríða, meira að
segja enn átakanlegri en maður sjálfur.
Skuldugum nútímamanni verður hugar-
hægra, þar sem hann situr hnípinn i
pluss-sófanum sínum eftir kvöldmatinn og
fréttir í sjónvarpinu, að átrúnaðargoð í út-
löndum hafi orðið gjaldþrota. Hásetanum
líður skár, ef hann fréttir af greiðsluörð-
ugleikum útgerðarmannsins, sjálfs reiðar-
ans. Hversdagslegri húsmóður, sem þykir
lítið sögulegt drífa á sína daga, er einhver
óútskýrð fróun í þvi að frétta, að vindkviða
hafi feykt pilsunum upp um Díönu prins-
essu, er staðið hafi jafnkeik eftir. Af ein-
hverjum þvíumlíkum ástæðum prentum
við svona fréttir í blöðunum og segja frá
þeim á öldum ljósvakans.
Kannski er það sálfræðileg nauðsyn að
frétta sitt lítið af hverju úr hinum og þess-
um stöðum. Ef til vill er það staðfesting á
þvi, að hlutirnir séu þrátt fyrir allt með
kyrrum kjörum, gangi sinn eðlilega gang.
Við venjum okkur á að fylgjast með frétt-
unum. Og vanafestan er dyggð út af fyrir
sig. Hver veit nema við sofnum rólegri
eftir að hafa fengið staðfestingu á því í
sjónvarpinu, að enn hafi fálkaungum verið
stolið úr hreiðri á Norðurlandi og enn á ný
hafi orðið vart við grasmaðk í túnum. Ekki
síst ef norðlenski þulurinn segir fálKi og
maðKur.
GUNNAR björnsson
LESBOK MORGUNBLAÐSINS 10. AGOST 1985 3