Lesbók Morgunblaðsins - 02.12.1989, Blaðsíða 9

Einar Hákonarson
Uppstokkun
tímabær
ótt undarlegt megi teljast gerast oft merkileg-
ir hlutir á íslandi við erfiðar kringumstæður.
Árið 1939 í skugga yfirvofandi heimsstyrj-
aldar og heimskreppu stofnaði eldhuginn Lúð-
víg Guðmundsson Myndlista- og handíðaskóla
íslands. Honum fannst myndrænum þroska
og handlagni mjög ábótavant hjá löndum
sínum. Orðsnilli og bókmenntir höfðu skipað
æðstan sess í hugum íslendinga, þegar list-
ir áttu í hlut.
Einar Hákonarson
Lúðvíg var reyndur skólamaður og fékk
til liðs við sig Þjóðveijann Kurt Zier sem
þá var á flótta undan nasismanum í sínu
heimalandi. Við mjög þröngan húsakost og
erfiðan fjárhag var þessari lengi vel einu
menntastofnun íslendinga á sviði sjón-
mennta ýtt á flot og hefur nú náð að lifa
í hálfa öld.
Ekki verður hér rakin saga skólans í
þessi fimmtíu ár, en þeim sem vildu kynna
sér hana er bent á afmælisrit sem kom út
á fjörutíu ára afmæli skólans 1979.
Ekki ber að efa þýðingu skólans fyrir
íslenska menningu, flest allir núlifandi
myndlistarmenn á íslandi hafa hafið sinn
feril þar.
Skólinn hefur oftast verið þungamiðja
þeirra hræringa sem einkennt hafa íslenska
myndlist, þó áhrifa hans í þeim breytingum
sé sjaldan getið að verðleikum. Vilji menn
vera réttsýnir segir sagan annað, þar hafa
átt upphaf sitt hér á landi ýmsar greinar
innan myndlistar svo og straumar og stefn-
ur. Margir af eldri nemendum skólans hafa
komið að honum aftur, sem kennarar eftir
framhaldsnám erlendis. Einnig hefur skól-
anum oft tekist vel upp í að fá erlenda
gestakennara, sem hafa komið með nýjar
hugmyndir.
Á tímamótum sem þessum er rétt að
Hallsteinn Sigurðsson myndhöggvari
Yillt „geim“
staldra við og skoða stöðu skólans' hvernig
til hafi tekist og hvert skal halda. í raun
hefur þensla einkennt stofnunina síðastliðin
ár og maður getur spurt sig hvort það sé
æskilegt að 0,2% íslensku þjóðarinnar stundi
nám við sérhæfða myndlistarstofnun. Auð-
vitað er æskilegt að sem flestir kynnist
myndlistinni, vegna þess hve snar þáttur
hún er í daglegu lífi nútímamannsins, en
það er ekki þar með sagt að svo margir
eigi erindi í fagið sjálft, sem raun ber vitni.
Nú skilst mér að yfir 200 manns sæki um
skólann ár hvert og inn séu teknir hátt í
50, sem síðan deilast niður í deildir skólans.
Oft hefur það verið þannig að ein eða
tvær af deildum skólans hafa verið í tísku
eins og málun og auglýsingateiknun á síðari
árum, meðan aðrar deildir hafa verið hálf
tómar.
í frændlöndunum í Skandinavíu er einnig
gífurleg aðsókn í myndlistarskólana. T.d. í
Gautaborg, þar sem ég dvel nú, sóttu yfir
400 manns um skólavist við Valands-lista-
háskólann, en aðeins 13 voru teknir inn í
þijár deildir.
Sömu sögu er að segja um Akademíuna
í Stokkhólmi. Einnig má geta þess að nem-
endur sem komast inn á þessa skóla hafa
að baki listnám í allt að 5-6 ár.
Morgunblaðið/Ami Sæberg
Hallsteinn Sigurðsson
myndhöggvari var
átján ára er hann
hóf nám við MHÍ
árið 1963. 1962
hafði þáverandi
skólastjóri Kurt Zi-
er gert miklar
breytingar á skipulagi skólans. Fyrstu
tveimur árunum var varið í almennan undir-
búning í forskóladeild. Sama ár var stofnuð
auglýsingadeild við skólann.
„Skólinn var fjögur ár en ég hætti árinu
fyrr því það var engin höggmyndadeild í
skólanum. Mér hefur alltaf legið á. Ég veit
ekki af hveiju,“
Hallsteinn hafði ekkert nema lof að segja
um lærimeistara sína í skólanum: Kurt Zi-
er, Sigurð Sigurðsson, Björn Th. Björnsson
og Braga Ásgeirsson. „Bragi kenndi mínum
árgangi mikið fyrsta árið, fyrst varð það
fyrir að teikna eldspýtustokk en svo tók við
litahringurinn og Iitaæfingar, hlutateikning
og módelteikning. Hörður 'Ágústsson
kenndi formfræðina. Hann var strangur og
ákveðinn húsbóndi en í formfræðinni sagði
hann: „Þetta er villt „geim“ upp um alla
veggi.“ Tveggja vetra forskólinn var mjög
góður undirbúningur. Ef það á að finna að
einhveiju, held ég helst að við hefðum mátt
fá meiri módelteikningu. — Og svo vantaði
auðvitað höggmynda- eða myndmótunar-
deild, Einar Hákonarson á heiðurinn af að
hafa komið henni á fót 1980.“
— Hvað var efst á baugi?
„Á þessum árum kom skoskur gestakenn-
ari sem kenndi steingler og Jóhann Eyfells
kenndi myndmótun og ýtti við okkur. Þótt
það sé gott að myndlistaskóli sé í tengslum
við tíðarandann þurfa nemendur klassískan
bakgrunn. — Og það eru klassíkerar í
víðtækri merkingu orðsins sem duga best í
nútíma myndlist. Til dæmis eru mörg verk
myndhöggvara í dag flöt; það vantar þriðju
víddina. Eg tel það stafa af því að ekki er
Hallsteinn Sigurðsson mynclhöggvari.
lögð nægjanleg áhersla á gömlu leirmótun-
ina; að horfa á myndina frá öllum hliðum.
Þegar ég kom fyrst í skólann fannst mér
hann dálítið losaralegur, — en þá var ég
ekki búinn að læra að vinna. Einn morgun-
inn þegar við mættum í skólann mættum
við Kurt Zier og hann segir „Það er mánað-
arfrí, ég gleymdi að láta ykkur vita í gær.
En þið megið vinna.““
— Var skólinn á þessum árum miðaður
við að nemendur færu utan til framhalds-
náms?
„Já og ég er sannfærður um að hann á
vera það enn þann dag í dag. „Heimskt er
heimaalið barn.““
— Voru einhver heit deilúefni meðal nem-
enda?
„Einhveijir voru að hnýta í auglýsinga-
deildina en það var einfaldlega þörf fyrir
hana. Annars vorum við feikna áhugasamir
nemendur. Tíu árum seinna hitti ég stelpu
sem var í vefnaðardeildmni og hún gagn-
rýndi mig og Guðmund Ármann Siguijóns-
son harðlega fyrir að hafa verið svo upptekn-
ir af myndlistinni að við hefðum ekki sýnt
þeim neinn áhuga.“
í Svíþjóð búa um 8 milljónir, svo bara
þetta dæmi sýnir hvert MHÍ stefnir.
Ég held að það sé löngu orðið tímabært
að skólinn sé stokkaður upp með það í huga
að hann sé okkar menntastofnun í mynd-
list. Myndlistarháskóli verður að sjá dagsins
ljós með þröngt úrval nemenda, þessi útjöfn-
un gerir ekkert annað en fletja út myndlist-
ina og gefur okkur, svo sem oft áður, magn
en ekki gæði.
Frá því ég hætti sem skólastjóri 1982
hef ég oft leitt hugann að þessari þróun sem
átt hefur sér stað innan skólans. Velferð
skólans hefur verið mér ofarlega í huga og
sterk bönd tengja mig við skólann og
kannski þess vegna vil ég koma þessum
ábendingum á framfæri. Skólinn er og hef-
ur verið sá grundvöllur sem íslensk mynd-
list byggir á.
Ég er nú orðinn þess fullviss að blanda
af listiðnaðarskóla og myndlistarskóla sé
ekki æskileg. Fyrst og fremst vegna þess
að listiðnaðardeildirnar hafa aldrei náð sér
almennilega á strik, nema þá auglýsinga-
deildin, myndlistardeildirnar hafa verið ráð-
andi, .allir vilja verða myndlistarmenn með
stóru emmi. Til þess að listiðnaðardeildimar
standi að fullu undir nafni tel ég nauðsyn-
legt að um þær verði stofnaður sérstakur
Listiðnaðarháskóli, sem starfaði sjálfstætt.
Gamla hugmyndin um að þessar greinar
styddu livor aðra átti kannski rétt á sér
áður fyrr á meðan myndlistin var það ung
á íslandi, en nú á tímum er sérhæfingin
það mikil að þörf er á mjög sérhæfðum og
kröfuhörðum listiðnaðarháskóla, sem getur
útskrifað nemendur er geta tekist á við þau
verkefni að skapa sér-íslenska hönnun í
þeirri harðnandi samkeppni sem framundan
er, sérstaklega í Evrópu.
Höfundur er myndlistarmaöur og fyrrum skóla-
stjóri Myndlista- og handíðaskólans. Hann býr
nú og starfar f Svíþjóð.
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 2. DESEMBER 1989 9