Lesbók Morgunblaðsins - 12.03.1994, Blaðsíða 3

Lesbók Morgunblaðsins - 12.03.1994, Blaðsíða 3
N JÁ^ m m E H11E S E H E B ffl S3 S Útgefandi: Hf. Arvakur, Reykjavík. Framkvstj.: Haraldur Sveinsson. Ritstjórar: Matthfas Johannessen, Styrmir Gunnars- son. Ritstjómarfulltr.: Gísli Sigurðsson. Rit- stjóm: Kringlunni 1. Sfmi 691100. Louisiana er listasafn eða öllu heldur menningarmiðstöð um 60 km frá Kaupmannahöfn, sem mikið orð hefur farið af og þar eru sífellt sýningar, fyrirlestrar og tónleikar. Sigrún Davíðsdóttir hefur hitt að máli forstöðumanninn, sem heitir Steingrim Laursen. Hann á íslenzkan afa eins og nafnið bendir til. undir jökli, er heiti á grein eftir Ara Trausta Guð- mundsson jarðeðlisfræðing og vísar til nýmæla í ferðaþjónustu; nefnilegra þeirra að í sama leiðangri frá Höfn í Hornafirði er farið í jöklaferð, hvalaskoð- unarferð og siglt á Jökulsárlóninu. Hið íslenzka kvenfélag var stofnað fyrir 100 árum og kveikjan var ekM síst sú að kóngurinn hafði með synjun komið í veg fyrir stofnun háskóla á I slandi. Fyrsta kvenfélagið var þó stofnaði norður í Skagafirði nokkru fyrr, en í grein sem heitir Kvenréttindi og líknarmál í einni sæng, rekur Kristín Ástgeirsdótt- ir alþingismaður þessa sögu. CHARLES BAUDELAIRE Súlukóngurinn Erlingur E. Halldórsson þýddi Oft höndla sævaríns garpar, til að gamna sér, gálausa súlukónga, sem vok' yfír sjónum köldum, og fylgja trútt, af forvitni er lítt á ber, fram-sæknum kuggnum á djúpsins öldu-földum. Og þegar þeir hnepptir húka á dekkinu víðu, himinsins drottnar, klaufskir og háðulegir, þá hrapa vængirnir, hvítir og miklir, niður með síðu, og hanga þar, sem árar í keipum, væflulegir. Þessi vængmikli fugl, hve herfílegur og hrjúfur! A himninum undra-fagur, en er nú sem forh'ót kveif! Einn við gogg hans aggast, í hendinni pípustúfur, annar, daslandi, skopar hinn bæklaða, er sveif! Skáldinu svipar til furstans sem flýgur í skýjum og flýr ekM storminn og hlær að skyttu á veiðum; útiagi á marflötu gólfí, með hoppi þess og híum, hindraður á göngu af vængjum fírna-breiðum. Baudelaire (1827-1867) var franskt Ijóöskáld og talinn upphafsmaður symbólisma i Ijóðagerð. Hann hefur haft ómæld áhrif á nútíma Ijóðagerð og langt út fyrir landamæri Frakklands. R B B Iár mun margt gert hér á landi til hátíðarbrigða vegna hálfrar aldar afmælis íslenska lýðveld- isins. Á þeim fimm áratugum sem liðnir eru síðan þjóðin — við stríðin söng veðurenglanna á Þingvöllum 17. júní 1944 — formlega tók öll sín mál í eigin hendur. Mikið vatn hefur runnið til sjávar, umbylting orðin á þjóðfélagsháttum og framfarir stórstígar. Nú er tilefni til að líta yfir farinn veg, gaumgæfa hvað vel hefur tekist eða miður farið og taka stefnuna í landsmálum fram á við næsta aldarhelming. Vert er að rifja upp stemmninguna sem var hér á landi vorið 1944 er nær hver kosningabær maður, konur og karlar, gengu að kjörborði og lýstu með atkvæði sínu vilja til sjálfstæðis þjóðarinnar. And- blær stórra atburða sveif yfir vötnum. Viðbrögð fólks voru þau hér í Reykjavík, og án efa einnig annars staðar á landinu, að þeir sem vettlingi gátu valdið tóku að fegra og snyrta umhverfi sitt. Hús voru lagfærð og máluð utan, grindverk um lóðir máluð og stéttar sópaðar. Metnaður var svipaður og á myndarheimili þegar gesta er von eða hátíð fer í hönd og mátti segja að bærinn tæki stakkaskiptum á þessum góðviðrisdögum vorið. 1944. Lesa má á bókum að þegar verið var að undirbúa þjóðhátíðina 1874 af forráðamönn- um Reykjavíkurbæjar þá var íbúunum gert að „þrífa sem best kringum hús sín, að laga kantsteina á rennusteinum bæjarins, sem úr lagi höfðu farið, að setja grindverk með- fram læknum að vestanverðu frá bakarabrú að skólabrú" eða svo langt sem Lækjargat- an þá náði og skyldu húseigendur við göt- una sjálfir kosta grindverkið — enda von Hluti þjóðmenninqar á sjálfum kónginum með stjórnarskrá svo sem líkneskjan á Stjórnarráðsblettinum vitnar um. Svona tilþrif hafa væntanlega ævinlega verið þegar mikið stóð til og er ekki nema vel um það. En hvernig er háttað umhirðu og umgengni þegar ekkert sérstakt er um að vera og hversdagslífið á fullu. Er hugs- anlegt að við, landar góðir, séum trassar í daglegri umgengni og þess vegna þurfi alltaf svona mikið átak við að laga til þeg- ar koma gestir — eða er þetta enn eitt dæmið um skorpurnar í veiðimanna- nýlendunni þar sem flest helgast af afla- hrotum og lotum sem þeim óhjákvæmilega fylgja. Vonandi að við séum ekki haldin fáfengilegheitum fólksins sem vildi sýnast fínt og talaði þess vegna dönsku á sunnu- dögum, en notaðist við hrjúft móðurmálið virka daga. Síðstreymi alúðar og samfella í háttvísi er þróunarstig nútímaþjóðfélags sem fremst standa og birtíst meðal annars í nákvæmni í mannlegum samskiptum og hirðusemi á almanna færi. Forsenda árang- urs af þessu tagi er einkum almennt for- dæmi ráðandi aðila og ögn í uppeldi. Nú vil ég ekki í þessum orðum slá því föstu að hér á landi sé ill umgengni ríkj- andi lögmál. Minni reynslu eru auðvitað takmörk sett líkt og annarra dauðlegra, en í hug mér koma nokkur atriði sem vekja hjá mér grun um kæruleysislega hegðun og að þeir höggvi sem hlífa skyldu. Svo vill til að mitt daglega hringsól er mest- megnis í innri byggð Reykjavíkur og er þar jafnan margt um manninn og margvís- legt sem ber fyrir augu. Á biðstöð eftir strætisvagni standa meðal annarra feðgar, maður á besta aldri og drengur á að giska fimm ára og eru þeir í sólskininu að borða svalandi ís úr plastbi- kurum. Þegar ísinn er fulletinn fleygir maðurinn tómu flátinu á gangstéttina og rétt á eftir gerir drengurinn eins. Ruslas- krína var innan seilingar á Ijósastaur og enn stundarbið eftir vagninum. Þarna brást uppalandinn og yfirbragð umhverfisins hafði látið á sjá. Annað dæmi af sama toga. Ung kona með stálpaða telpu sér við hönd kemur inn í anddyri opinberrar stofnunar þar sem allt er fallegt og fágað. Telpan var með poka með poppkorni og hallaðist pokinn í hendi hennar með þeim afleiðingum að slóð myndaðist á gólfinu; æ, æ, sagði konan og lokaði pokanum svo hrunið hætti en bar ekki við að tína upp það sem á gólfinu lá. Þessi dæmi kunna að virðast lítilfjörleg en þau lýsa að mínu mati annars vegar ónákvæmni í umgengni á almanna færi og hins vegar uppalendum sem létu ónotað tækifæri til að koma viðeigandi skilaboðum til næstu kynslóðar. En það er ekki einungis í þéttbýlinu sem pottur er brotinn að þessu leyti. I sumar- leyfisferð í Mývatnssveit og gönguferð út í Höfðann, sem er náttúruparadís, sást að fólk hafði látið sig hafa það að koma rusli, plastumbúðum, öldósum og öðru álíka, fyr- ir bak við stein. Og í haustlitaferð til Þing- valla blasti við meðfram stígnum upp hallið að Öxarárfossi dreif af vindlingastubbum og hálfbrunnum eldspýtum; einhverjir hafa viljað losa sig við þessa hluti áður en geng- ið var á vit fossbúans og ekki varað sig á því hversu slíkt stingur í stúf við ofurvið- kvæman gróður þessa kalda lands. Við eigum aðeins þetta eina land, okkur íbúum þess fjölgar og æ fleiri verða sem eiga frjálsborinn rétt til að fara um það. Auk þess sem við um þessar mundir erum að gera okkur ferðamannastraum hingað að tekjulind. Það er því mikið í húfí að við tökum okkur tak varðandi meðhöndlun landsins og gróðurkápu þess og setjum inn- lendu sem erlendu fólki strangar reglur þar um. Ekki er að efa að vel verður tekið til í vor fyrir hátíðina miklu þegar konungs- bornir gestír sækja okkur heim á fimmtíu ára afmæli lýðveldisins og því ber auðvitað að fagna. Vandinn er aðeins sá að halda dampinum úr þeirri lotu til áframhaldandi gróðrar og fallegrar umhirðu innanbæjar sem utan "svo tiltektinni væntanlegu sjái ævarandi stað. Umhverfíshættir eru hluti þjóðmenningar — og menningarþjóð viljum vér íslendingar vera! BJÖRG EINARSDÓTTIR iwiiiiiiwriitiiiitriii^^^ .....: .... ; ,.....,.:-.: . . '. ...,.,-. i . . . LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 12. MARZ1994 3

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.