Tíminn - 16.12.1966, Síða 5

5
FÖSTUDAGUR 16. desember 1966
TÍMINN
Útgefandi: FRAMSÖKNARIFLOKKURINN
Framkvaamdastjóri: Kristján Benediktsson Ritstjórar: Pórarinn
Þórarinsson (áb). Andrés Kristjánsson, Jón Helgason og Indriði
G. Þorsteinsson Fulltrúi ritstjórnar: Tómas Karlsson Aug-
lýsingastj.: Steingrimur Gjslason Ritstj.skrifstofur 1 Eddu-
húsinu, símar 18300—18305 Skrifstofur- Bankastrætl i Af-
greiðslusimi 12323 Auglýsingasími 19523 Aðrar skrifstofur,
sími 18300 Askriftargjald kr. 105.00 á mán tnnanlands. — í
lausasölu kr. 7.00 eint. — Prentsmiðjan EDDA h. f.
Framfarasókn í 50 ár
í dag er liSin hálf öld síðan Framsóknarflokkurinn var
formlega stofnaður sem þingflokkur. Samtök þau, sem
flokkurinn spratt upp úr, voru hins vegar hafin nokkru
fyrr, en þar má einkum nefna hreyfingu þá, sem stóð að
framboði óháða bændalistans í landkjörinu 1916, og
Bændaflokkinn, sem starfaði á þingi á árunum 1912—15.
Ef sagan er rakin lengra aftur, er að finna hin raunveru-
legu upptök flokksins í starfi samvinnufélaganna og ung-
mennafélaganna.
íslenzka þjóðin stóð á vegamótum 1916. Hin gamla
flokkaskipun, sem snerist um hina formlegu sjálfstæðis-
baráttu við Dani, var að líða undir lok. Hröð myndun
kauptúna og kaupstaða lagði grundvöll að nýrri stétta-
skiptingu í landinu. Hvort tveggja þetta hlaut að leiða til
þess, að til sögunnar kom ný flokkaskipun, byggð á við-
horfinu til innanlandsmála fyrst og fremst. Sá maður,
sem sá þetta ljósast og hafði megináhrif á að móta þá
flokkaskipun, sem hófst hér upp úr og eftir 1916, var
Jónas Jónsson frá Hriflu- Hann hafði ekki aðeins skilning-
inn, heldur og dugnaðinn og kjarkinn til að gerast aðal-
brautryðjandinn. Næst honum eiga vafalítið mestan þátt
í hinni nýju flokkaskipan þeir Ólafur Friðriksson og
Jón Þorláksson.
Þegar lesnar eru fyrstu stefnuyfirlýsingar þeirra
flokka, sem hér risu upp eftir 1916, kemur fljótt í ljós,
að það er stefna Framsóknarflokksins, sem haft hefur
varanlegast gildi. Alþýðuflokkurinn játaði trú sína á sós-
íalisma og ríkisrekstur, en er nú löngu fallinn frá því.
íhaldsflokkurinn (síðar Sjálfstæðisflokkurinn) játaði trú
sína á hina óheftu samkeppni og bannfærði flest rikisaf-
skipti, eins og t.d. aðstoð við íbúðabyggingar. Frá þessu
hefur hann nú meira eða minna vikið. Framsóknarflokk-
urinn játaði trú sína á þjóðlega og alhliða umbóta-
stefnu. Sú stefna er í fullu gildi enn í dag, því að hún
bindur sig ekki við augnablikskreddur, heldur fylgist með
þróuninni og hefur oftast forustuna um hana.
Þótt Framsóknarflokkurinn ætti frá upphafi aðalfylgi
sitt hjá bændum og ynni meira fyrir þá en aðrir flokkar,
gerðist hann aldrei bændaflokkur. Jónas Jónsson lýsti
strax yfir í Rétti 1918, að hinn ungi, frjálslyndi umbóta-
flokkur gæti vegna stefnu sinnar aldrei orðið „agrarflokk-
ur“, því að „þröngsýnir og smásálarlegir bændur og sveita
vinir eiga þar ekki heima”. Þegar Framsóknarflokkurinn
háði samkeppni við sérstakan bændaflokk 1934, dró þing
flokksins hiklaust þann fána að hún, að hann væri ,,al-
hliða umbótaflokkur“, sem stefndi að samvinnu við verka-
lýð bæjanna. Fátt sýnir betur víðsýni íslenzkra bænda,
að sjaldan hafa þeir veitt Framsóknarflokknum mikils-
verðara fylgi en þá.
Það er óumdeilanlegt, þótt margir aðilar eiga góðan
þátt í þeim miklu framförum og breytingum. sem orðið
hafa síðan 1916, á enginn aðili þar ríkari þátt en Fram-
sóknarflokkurinn. Hann hefur sannarlega reynzt umbóta-
stefnu sinni trúr í verki.
En jafnframt því, sem Framsóknarflokkurinn hefur
verið forustuflokkur um verklegar og félagslegar um-
bætur, hefur hann staðið öðrum flokkum fastar um
menningu og sjálfstæði þjóðarinnar. Það hefur verið hinn
mikli styrkur flokksins, að hann hefur staðið á þjóðleg-
um grunni frá upphafi, og verið undir minni áhrifum
frá erlendum kreddum og fyrirmyndum en aðrir flokk-
ar, þótt hann hafi talið rétt að þjóðin lærði af reynslu
annarra, þegar það væri augljóslega til bóta.
íslendingar þurfa að halda umbótasókninni áfram, jafnt
Walter Lippmann ritar um alþjóðamál:
Bandaríkin verða að varast of-
mikil afskipti af máfum Evrópu
Hlutverk Evrópumanna sjálfra að tryggja evrópskan frið
VERIÐ er að endurskoða
gagnkvæma afstöðu Evrópu og
Bandaríkjanna beggja vegna
Atlantshafsins. Að mínu áliti
er þetta hvorki ótta-né hryggð
arefni, heldur þvert á móti
d æskilegt og nauðsynlegt.
Við verðum til að byrja
með að minnast þess, að spurn
ingin um, hvert eigi nú að vera
hlutverk Bandaríkjamanna í
Evrópu, hefir beðið svars und
angengin tíu ár. Hana ber ekki
á góma vegna þess, hve illa fór
á með þeim de Gaulle hers-
höfðingja og Roosevelt forseta
á árunum 1940—1950. Ástæðan
er, að um 1958 hafði eftirstríðs
hlutverk Bandaríkjamanna í
Evrópu verið af hendi leyst að
heita mátti. Vestur-Evrópa var
ekki framar varnarlaus og van-
máttug eins og hún var þeg
H ar Marshall-hjálpinni var kom
I ið á og Atlantshafsbandalagið
I stofnað. Þetta þýddi, að eftir-
S stríðshlutverki Bandaríkja-
8 manna í Evrópu væri að verða
| lokið.
í fáein ár, eða frá vopnahléi
og fram um 1955, gegndu
Bandaríkin ein herverndarhlut
verki í Evrópu gegn Rússlandi
Stalíns. Þau voru ennfremur
aðalbanki endurreisnarinnar í
Evrópu og fóru þar á ofan með
hlutverk stjórnmálaráðgjafa lýð
ræðisríkjanna í álfunni í bar-
áttunni við kommúnistaflokk-
ana.
EVRÓPUMENN þágu með
þökkum náin afskipti banda-
riskra áhrifa á málefni álfunn
ar meðan þörf var á. En þessi
beinu afskipti urðu meira og
meira þreytandi fyrir fleiri og
fleiri Evrópumenn undir eins
og þeirra var ekki framar þörf.
Samtímis tók fjölda Bandaríkja
manna að þykja æ óeðlilegra,
að Evrópuríkin þyrftu í raun
og veru á bandarískri efnahags
aðstoð að halda,
Uppástungan um endurathug
un og endurskoðun á eftirstríðs
hlutverki Bandaríkjamanna í
Evrópu hefir í senn angrað og
hrætt fjölda fólks beggja vegna
hafsins, en alveg að óþörfu að
því er mér virðist. Tormerkin,
sem talin eru á snuðrulausum
samskiptum Bandaríkjanna og
Evrópu, stafa af því einu, að
sjúklingurinn er orðinn heil-
brigður og verður að fara á
burt úr sjúkrahúsinu, út í kuld
ann. f raun og veru mætti orða
þetta svo, að erfiðleikarnir stafi
af því, að ekki sé framar við
De Gaulle
nein vandræði að glíma.
Okkur er að því leyti farið
líkt og sumum móðursýkis-
sjúklingum, að við vorum orðn
ir svo vanir vandræðunum, að
við vorum farnir að líta á erfið
leikana, sem við var að stríða
fyrir og eftir 1950, sem eðlilegt
ástand í samskiptum Banda-
ríkjamanna og Evfópúmánna.
ÞÁ Bandarikjamenn, sem
hafa áhyggjur þungar og líður
illa yfir því, að aðstoð Banda-
ríkjanna er ekki orðin eins ó-
missandi og hún var fyrst eftir
stríðið, er flesta að fínna meðal
þeirra opinberra starfsmanna,
sem þurftu að þróa með sér
þekkingu og áhuga vegna eftir
stríðshlutverks Bandaríkja-
manna í Evrópu. Þeir hafa not
ið stuðnings fjölmargra góðvilj
aðra manna, sem höfðu barizt
göfugri baráttu gegn einangr-
unarstefnu gagnvart Evrópu fyr
ir heimsstyrjöldina síðari.
Til þessara Bandarikja-
manna svara Evrópumennirnir,
sem óttast það, sem gerast
kunni ef þeir ríða á vaðið á eig
in ábyrgð, án þess að hinn
öflugi verndari gæti þeirra eins
og hann hefír gert undanfarið.
En óttinn er illur ráðgjafí eins
og við vitum.
Ég held ekki að nein hætta
sé á, að Bandarikjamenn séu í
þann veginn að snúa baki við
Evrópu á sama hátt og þeir
gerðu eftir fyrri heimsstyrjöld
ina. Bandarikjamenn hafa mjög
brýnna hagsmuna að gæta í
Evrópu, og þessir hagsmunir
liggja nálega öllum Bandaríkja
á sviði verklegra og félagslegra mála. Þeir þurfa áfram
að standa vörð um sjálfstæði sitt og menningu í heimi,
þar sem smáþjóðir eiga í vök að verjast. Þótt þörfin hafi
verið mikil á liðnum aldarhelmingi fyrir þjóðlegar
alhliða umbótaflokk, mun hún þó reynast það enn meiri
á þeim aldarhelmingnum, sem nú er að hefjast. Hins
þjóðlega umbótaflokks á íslandi bíða því enn mikil og stór
verkefni og nú sem fyrr heitir hann á æskuna að koma til
liðs við sig og halda áfram sókninni fyrir framför alls
landsins og allrar þjóðarinnar" sem var það mark, er
hann setti sér í upphafi og trúlega hefur verið fylgt æ
síðan.
mönnum í augum ujpi. Þessum
brýnu hagsmunum er ekki unnt
að afneita og þeim verður ekki
afneitað. Bandarikjamenn vilja
ekki og geta ekki snúið baki
við Evrópu núna, á sjöunda tug
þessarar aldar.
ÞEGAR ég lít á málið hér
frá Washington virðist mér
augljóst, að meðan evrópskur
friður er í mótun, eða fyrst um
sinn, sé aðalatriðið fyrir stjórn
málamenn okkar að fara sér
ekki of ótt. Við eigum að
sláka á stefnu okkar, draga úr
viðleitninni og láta Evrópu-
menn taka forustuna. Við eig
um að hafa hemil á almennri
íblöndunar- og afskiptahneigð
Bandaríkjamannsins, sem helzt
vill sjálfur vera brúðguminn í
hverju brúðkaupi og líkið við
jarðarförina.
Hlédrægni er Bandaríkja-
mönnum ekki eðlileg og raun-
ar and.stæð skapgerð þeirra.
En nú ríður einmitt mest á
því, að við, sem höfum stjórn
að hljómsveitinni að undan-
förnu, látum um sinn af því
og tökum okkur sæti meðal á-
heyrendanna. Þettá er nauð-
syn.
Evrópuþj óðunuin1, gengur efa
laust betur að koma á jafnvægi
ef Sovétmenn og Bandarikja-
menn flækja ekki málin með
því að blanda sér í þau um of
eða á of áberandi hátt. Far-
sælast væri, að forustumennirn
ir í Moskvu og Washington
gerðu sér ljóst, að hinna mik
ilvægustu hagsmuna verður að
svo stöddu bezt gætt með því
að þeir haldi sig í hæfilegri
fjarlægð og láfí Evrópumenn
ina sjálfa um að rata.
EF við gerum þetta, ef okk-
ur tekst að sýna nægilegan
sjálfsaga til að fara þannig að,
rennur upp sú stund, að Þjóð-
verjar og Frakkar, Vestur-Þjóð
verjar og Austur-Þjóðverjar,
Þjóðverjar og Pólverjar, Bret-
ar og Norðuriandabúar og meg
inlandsþjóðirnar hagræða hlut
unum og koma á með sér lff-
vænlegu jafnvægi.
Skilin milli þýzku rikjanna
tveggja hverfa ekki og ágrein
ingsefnin milli annarra hluta
Evrópu eyðast ekki ef annað
hvort Sovétmenn eða Banda-
ríkjamenn reyna að leggja til
lausnina. Afskiptí öflugs stór
veldis koma einmitt í veg fyr
ir lausn. Hin öflugu stórveldi
verða blátt áfram að vera að-
gerða- og afskiptalaus og sýna
þolinmæði og rósemi meðan
Evrópumenn em sjálfir að
koma á evrópskum friði.
Síðar kemur til kasta for-
ustumannanna í Washington og
Moskvu að gegna mjög mikil-
vægu hlutverfci, eða þegar
sundrungin í Evrópu er tekin
að réna og gömul sár að gróa.
Ganga má út frá því sem gefnu,
að jafnvægi Evrópuþjóðanna
milli Atlantshafs og Pripetmýra
geti varla orðið varanlegt og
stöðugt nema það styðjist við
samkomulag milli Sovétrfkj-
anna og Bandaríkjanna.