Tíminn - 26.05.1967, Side 2

14
MINNING
Fanney Jónsdóttir
Hvarfi í Búðardal, f. 14 maí 1892
d. 3. des. 1966.
Hefur þú lesandi góður — hvar
sean þú býrð hvar s«m þú stend-
ur í fyLkinigu — hefur þú gefiS
þér bóm tii þess að reyna að
skilj'a þá ofiunmannlegu orfcu, sem
til þess hefur þurft að mynda nlð
nýja ísland? Það vinnuiþrek, þá
hugdirfsku — það himinháa þol-
gæði, sem uppbygging abvinnuveg
anna - reisn heimilanna - ræktun
landsins — menntun æskufólks
in — samigönigutækin lj'ós og ylur
hinna hivítu kiola — þessar fram-
kvæmdir hafa heimtað af kiyn-
slóðum sem nú eru nýlega hartfn-
ar eða að hiverfa af sjónarsvið-
inu?
Fanney á Hvarfi var dóttir
hjónainna Lilju Björnsdóttur og
Jóns Kristjánssonar sem lengst
bjugigu á Glaumbæ í Reykjadai í
Þingeyjarsýslu — og vonu jafn-
an við þann bæ kennd. Lilja í
Glaumbæ var ættuð úr Öxnadal
við Eyjafjörð og uppa'lin þar.
Lilja var fríðleifcskona hógvær
og mild, mér virtist sem henni
fylgdi hin mifela upþheimafeigurð
eyffnskra byiggða.
Jón maður Lilju var sonur
Kristjáns á Úlffsbæ í Bárðard-al —
sem héraðskunnur var fyrir létt-
lyndi og huigdirfsku í hiverjum
vanda. Jón í Glaumbæ var mikið
karimenni að líbamslburðum, glað
vær í samræðum, fyrirgreiðslumað
ur samferðafólks um ná'lægar
siveitir svo að héraðsffleygt var.
Þau Glaumibæjartijón áttú hlýfhug
alira er til þekfctu, sökum mann-
fcosta.
F anney var ©lzt af þrem syst-
kinum. Hún var fædd á Úlfsbæ
— koim 10 ára gömuil með foreldr-
um sínurn að Glaumbæ. Ung að
árum tók hún virkan þátt í dag-
legum stönfum síns æskulheimilis,
og strax á unglingsárum var® hún
stanfandi í menningariegum fé-
lagsskap heima í dalnum sínum
— þessum algróna, öllum grænni
dal — Reykjadail í Þingeyjarsýsiu.
Á unglingsárum Fanneyjar í
Glaumbæ voru engin menntasetur
í sveitum landsins — slik sem
héraðsskólarnir eru nú, Þó starf-
aði á þessum árum unglingaskóli
að Ljósavatni. Fanney Jónsdóttir
var við nám vetrartíma í skólan-
um á Ljósavatni, og mun það vera
henraar eina skólavist.
Þá voru ailváða um sveitir þessa
lands mannmörg heimili, þar sem
iðjusemi ag ráðdeild voru kjörorð
hins daglega lífis. Einn slíbur
rausnargarður var Gautlanda-
heimili í Mývatnssveit, heiimili
Péturs Jónssonar og dætra hans.
Þar dvaldi Fanney noik'fcurn tíma
ag nam þar gifftudrjúg visindi
hins dagiega lffs.
Fanney Jónsdóttir dvaldi við
vefnaðarnám á Akureyri um tírna.
Þar á Afcureyri var hún einnig
tvisvar á vortíma við garðræfct og
trjárækt í gróðrarstöð Ræfctunarfé
lags Norðuriiandis.
Um árabil dvaldi Fanney í
Reykjiaviílk. Lengist aff eða alltaf' á
heimili þeirra frú Kristínar og
Bjöms Simonarsonar, guiismiðs í
Vallarsitræti 4, nú Hótel Vífc.
í Reyfcjavdik stundaði Fanney
ýmis störf á heimili áðurnefndra
hjóna. — Vann við Björnsbakarí
oig e.t.v. víðar. Þegar frú Kristíi,
lá langa og mjög erfiða banalegu
— þá var það Fanney frá Glaum-
bæ sem hjúkraði þessari óldnu og
þreyttu konu tifl. síðustu stundar. j
Panney Jónsdóttir hlaut ævi-1
langa vináttu þessa fólks, er hún
bynntist og starfaði með í Reykja-
vfk. Þangað mpn hún hafa sótt
drjúgan þátt lífsgæffu sinnar og
Nýkomiö í bíla
Rúðusprautur — Flautur 6 og 12 volta. — Víð-
sýnisspeglar og þvottakústar fyrir sápu.
SMYRILL
Laugavegi 170. Sími 12260.
LOKAÐ
Skrifstofur vorar og áburðarafgreiðsia verða lok-
aðar laugardaginn 27. maí frá kl. 9 til 12 vegna
minningar-athafnar.
Áburðarverksmiðjan h. f.
TÍMINN
verfcswtsinda. En fjöLsfcyidian f
VaUanstrætinu mun einnig hafia
mikiils notið af mildi eg huigprýði
umgu konunnar að „norðan“ þeg
ar hjá því fólki var þyngst fyrir
fæti.
Þegar hér er koimið sögu er
Fanney Jónsdóttir fufliþroska
toona, sem vdða hefur komið og
að mörgu starfað, þó dvelur hún
á stundum heimia í siínum ástkæra
dal, hjá floreldrum sinum i Glaum
bæ.
Vorið 1924 geisar lömunarveik-
in sem nú er kölluð ,,miænusóitt‘'
um nálægar’sveitir, og sflær ýmsa
sínum ægisprota.
Ungur bóndi í Bárðardal, Her-
mann Guðnason á Hvarfi veifctist
aff þessari voðaveifld og varð mátt-
laus vinstra megin. Hann lá all-
flengi heima, en var síðan fluttur
á „siú.kravagni“ þess tíma — kvist
trjám austur yfir Skjálfandafljót
um Fljótsheiði að Glauimibæ. Þar
voru hvorki háreist liús né rúm-
milkifl S'alarkynni, en hjartablýjian
rúmaðist þar til 'húsa. Fanney Jóns
dóttir hjúkraði þessum unga
djairtfhuga l>ónda, sem örlögin
léku svo hart Héraðsflæknirinn á
Breiðumýri sem býr þar í næsta
mágrenni lagði á ráðin við hjúlor-
unarstörfin,. Um haustið fér Her-
mann á Hvarfi til Reyfcjavíkur,
til að sœkja sér meiri sjúkrabjállp.
Fanney Jónsdóttir hvarf einnig til
Reyfcjavíkur það haust. Og tím-
inn safnast til missera. Að tæp-
lega þrem árum liðnum koma þau
norður til áttbagann'a, Hermann
o,g Fanney, gengu í hjónaband og
hóffu búskap á Hvarfi sumarið
1927.
Hvarf er nyrzti bær í Bárðdæla-
lireppi, vestan Skjál'fandafljots.
Það er landliitii jörð og heyskap-
ur var þar torsóttur. Enigjaiflönd
eru þar engin, nema stórþýfðir
móar og grasgeirar í hflíðum.
Vallnafjalls. En á Hvarfi er land
gott og snapir eru þar len'gur fyr
ir sauðfé í harðindavetrum en
annars staðar í nágrenni. Túndð
var lítið og girðingar nær því
engar og öll hús jarðarinnar
mjöig að falli komin.
Hermann Guðnason var fatlað-
ur maður vegna veikindanna, sem
áður er fná sagt og aldrei fram-
ar steig hann heilum fæti á jörð.
Henmann var búfræðingur frá
Hóflaskóla og húsamíðar lærði
hann á Akureyri. En Hermann á
Hvarfi var hagsýnn maður með af
brigðum, djarfur og lamgsýnn um
fram fflesta sína samferðamenn.
Hann var lengi oddvflti og framá
maður fyrir sveit sína, og einn
ötuflasti baráttumaður sinnar sam-
tíðar um að tryggja búsetu fólks-
ins í daflnum.
Hermann tók við búinu á
Hvarii af Guðna föður sínum ár-
ið 1928. Poreldrar hans og syist-
fldni héldu búrekstrinum áfram
árin sem hann var s.iúkiingur.
Gunnar bróðir hans vann í heim-
iM þeirra af mifcilli atorku um ára
bil. Sigríður systir Henmanns hef
ur átt hema á Hvanfi og unnið
þvi heimili af mifld'lii trúmennsku
og dveflur þar enn.
Fanney á Hvarfi var fríðleiks-
kona í sjón, létt á fæti og fín
leg í framkomu. Ha-ndtak hennar
var máttugt af hiýleik, þrungið aí
drengskap. Skaphöfn hennar var
mi'lri'l og geðið heitt.' Hún var
hreinskdMn, og sagði sína skoðun
á hverju máli afdráttarlaust., ár-
vökul með afbrigðum til síðustu
aevidaga, jafnvíg til aMra starfa,
fliraðvirk svo að tvær sýndust hríf
ur á lofti, þá gengið var að
rakstri.
Gestrisin stórrauis-narkona heim
að saekja, greiðvikin líkt og henn-
ar ættmenn, unni mjög þreki og
hugdirfsfltu í vandamálum dag-
anna, en fyrirleit sérhflífni og rag
mennsku, þegar þungt var fyrir
fæti.
Á fyrstu búskaparárum þeirra
Hermanns og Fanneyjar byggðu
þau háreist og rúmmi'kið íbúðar-
FÖSTUDAGUR 26. maí 1967.
MALSOKNIN
Sfðasta sýning á Málsókninnl eftlr Franz Kafka verður á föstudagskvöld kl.
2030. Leikstjóri var Helgi Skúlason en leikmyndir gerði Magnús Pálsson,
Á meðfylgjandi mynd eru þau Sigríður Hagalín f hlutverk! ungfrú
Biirstner og Pétur Einarsson sem Jósef K.
hús úr steinsteypu. Þar voru sól-
ríkar stofur og ríkflega búnar
vönduðum húsgögnum. Veruleg-
ur hluti húsmun'a og öll smíða
vinna við húsið var verk hús-
bóndans, en skrautmumir og fyr-
irkomulag var verfc húsfreyjunn-
ar, sem beitti þar þekkingu sinni,
fegurðarhneigð og heitri um-
hyggju við uppbyggingu þessa
rausn'argarðs.
Það lætur að líkum að efna
bagiurinin var nofckuð takmaricað
ur hin fyrri búskaparár þeirra en
þrauthugsuð verkvísindi hófu þau
yfir fflestan vanda. Svo nú á síð-
ari árum var fjárhagur þeirra
traustari en flestra annarra heim-
ifla hér um sveitir. Poreldrar Her-
manns bónda, þau Guðni Jóns-
son og Kristbjörg Jónsdóttir
divöldu tffl aevifloka á heimili þeirra
Fanneyjar. Guðni lézt í ársbyrj-
un 1930, en Kristbjörg andaðist
1969.
Kristbjörg vann heimili þeirra
af hinni alkunnu umhyggju gamla
fólflcsins, meðan þrefc hennar ent-
ist, enda naut hún ríkulega hinn
ar miklu ástúðar, sem Fanney
tengdadóttir hennar var svo auð-
uig af. Móðir Fanneyjar, Lilja,
bæ dvaldi löngum hjá henni hin
síðustu ár sín.
Börn og unglingar úr kaupstöð
um voru löngum í sumardvöl á
Hvarfi, og enda sum þeirra ár-
langt.
Ófáar húsmæður norðan-
lands og sumnan, og jaifnvel hand
an við Atlandsáfla, og forstjórar
stórfyrirtækja hins unga lýðveld-
is, hafa sótt dýran þátt verkhæfni
sinnar og lífsgæfu í sumardvölina
á Hvarfi.
Þau Hermann og Fanney eign-
uðust tvö t>örn, Siigrúnu f. 1928
og Jón f. 1933.
Sigrún er gift Friðriki Emils-
syni rennismiði — þau búa á
Nesveg 17 Rvík. Börn þeirra hafa
löngum dvalið x.eima a Hvarfi, og
eldri sonur þeirira er fóstraður
þar að mestu. Jón er kvæntur
Jenný Henrilkssen frá Akureyri,
og eiga þau tvö börn, Jón og
Jenný búa á Hvarfi og hafa bygigt
sér fallega íbúð fast við bæ for-
eldra hans.
Fanney á Hvarfi ræktaði fagr-
an trjá og blómagarð við bæinn.
Fyrir 10—12 á-rum byggðu þau
hjónin viðbót við sinn rúmgóða
bæ — það var svefnstofa með
dyrum út í garðinn.
Þar vaxa angandi skrautblóm
í beðum — en hávaxin reynitré
og stoffmmiklar, limríkar bjaricir,
horffa þar hátt, móti morgúnsól
hins nóttlausa sumardaigs.
Eftir rúmflega fjörtán þúsundir
langra rímudaga við að byggja
treysta og fegra heimilið —
rau'snaigarðinn Hvarf í Bárðard^l
er Fanney Jónsdóttir orðin
þreytt og slitin kona — enda kom
in á áttræðisaldur. Það virðist svo
að lífið hafi veitt þessari konu
mikið.
En er það ekki svo að hentii
hafi sjálfri tekizt að vinna úr
ævidögum aranna, hina giftu-
drýgstu farsæld?
Enn á hún eina ósk — þá að
mega þjúikra bónda sínum og
elskhuga til siðustu stundar —
því nú var hann þrotinn að þreki
l'íkt og áður er h-ann var borinn
miáttvana í bæ foreldra hennar í
Glaumbæ — fyrir 42 árum síðan.
Og hver hefði trúað að þessi
ósk — svo himin heið — mætti
ekki rætast?
Hinn 18. nóv. í vetur hlaut
Fanney á Hvarfi miikið aðsvif við
störf sín. Hún var þegar flutt í
mjúkum sjúkravagni í Fjórðungs
sjúkráhúsið á Akureyri. Þar lá
hún meðvitundarlítil , rúml. hálf-
an mánuð, og andaðist 3. desem-
ber.
Fanney á Hvarfi var fcvödd og
borin til grafar þann 13. desem-
ber s.l. á Ljósavatni — að við-
stöddu mifldu fjölmenni — á
mifldum vetrardegi.
Sigurður Eiriksson
á Sandhaugum.