Tíminn - 17.09.1967, Blaðsíða 5

Tíminn - 17.09.1967, Blaðsíða 5
SUNNUDAGUR 17. sept. 1967. i TÍMINN 17 Náttúruvernd- Praoæhald af bls. 13. væri að, ef þær hyrfu. Ég hafði fyrdr nokkru tekið saman skrá 'usn einar 40 slíkar piöntur, og aðrdr grasa- fræðingar hafa einnig atlhugað þetta og komizt að mjög svip- aðri niðurstöðu um það, hvaða tegundir þurfi helzt að friða. Mjög svipað viðlhorf er um plöntu friðtan í Finnlandi og " Sviíþjóð. Niðurstaðan varð sú, að friðiýst- ar voru 25 tegundir og birt skrá um þær. Þetta er raunar bjálp- arbeiðni frá okkur til f ólfcsins ttm að þyrma þessum plöntum, ©g við treystum því, að slífcri ibeiohd verði vel tekið og menn látó þessac plöntur í friði. Sumar þessar plöntur eru svo sjaldgœf- ar, að þær hafa ekki fundizt nema á einwm, tveimur eða þrem ur stöðum svo vitað sé, ög þá jafnvel á mjög Mtlon blettuim. Þess vegna vofir útrýming yfir þeim, ef ógætilega er farið. — Nú á að gera Skaftafell að fcjóðgarði. Verður sá þjóðgarð- or þá méð svipuðu sndði og Þingvelir? — Nei, það held ég ekki. Eg get satt að segja ekki litið á Þingvelli sem þjóðgarð í eigin- legri merkingu þess orðs. Þing- vellir voru friðlýstir með sérstök- ann löguim af söguiegum ástæð- nu fyrst og fremst, og Alþingd seittí yfir þá nefnd alþingis- jnianna, og náttúruverndarsjönar- mSS haifa ekki ráðjð pægilega í gæaki Þingvalla til þess að mér ftanist unnt að kalia þá þjóð- garð, meira að segja ýmislegt ver $S gert þar, sem er afcveg and- stætt þeim sjónarmiðuni og heyra fremur til náttúruspjöllum. — En hvað er þá þjóðgarður? __Það er svæði, sem friðlýst er með þeim hætti að láta það fcvenmt fara saman, að vernda náttúriu! þess og gera þó fólki fíært að njóta hennar. Þjóðgarð- ur á að samræma þetta tvennt. Það vona ég að verði í Skafta- felli. Þar er bin ákjósanlegasta aðstaða. Þar þarf t.d., að merkja ákveðin tjaldsvæði og gera göngu stíga um hina fegurstu staði. Um Þingvelli er það að segja, að ég teldi ekki fraleitt að breyta lögunum um þá og að nátturu- verndarráði verði faUn umsjön staðarins, sem þá verði gerður að raunverulegum þjóðgarði. Enginn staður er betur til þess fallinn á þessu fjöllbyggða lands- horni. En þá þarf að vinna allt öðruvísi að miátan en gert hef- vr verið. — Er skógurinn við SkaftafeH' TÖxtulegur? — Já, þar er mjög góður stofn og • gróskumikill. Landið er skjólsanit vel, skógurinn beinvax ......;¦: :'¦: : ' ¦:¦¦¦¦¦¦¦ ¦¦¦¦¦,.,¦¦,;....:„.. inn, og síðan Skaftefelsbændur hættu að láta sauði ganga sjálf- ala þar innra, hefur bann breitt ótrúlega mikið úr sér. Hann er þar ,á hraðri ferð urni mela og skriður og kjarr komið um stór svæðd, sem áður voru lítt gróin. .Með því að auka friðun enn, færir birkið áreiðanlega mjög út kvíarnar. -^- Ræðir Náttúruverndarráð um fleiri staði, sem æskilegt væri að friðlýsa eða gera að þjóð- görðtm? — Jlá,, Sigurður Þórarinsson kom til dæmis með þá tillögu fyi- ir nokkrum árum, að gera Jök- ulsiárgljúfur upp af Öxarfirði að þjóðigarði. Það mál er mjög til athugunar. Viðkvæmur, en fagur gróður þar er mjög í hættu vegna vaxandi umferðar og ágengni. <Jljiflfrið á varla sinn lika hér á landi að sérkennilegum berg- myndium og grafningum. , Vel mastti hugsa sér að gera göngi> brú á ána í nánd við Vígaberg, svo að fara mætti milli Hólma- tungna og Forvaða, og þar þyrfti að ákveða tjaldstæði og merkja stíga. Þá hefur einnig verið rætt um að friðlýsa Helgafell í Vest- mannaeyium, en raunar hefur því þegar verið spillt með efnistöku bæði af hálfu bæjar og ríkis. Þá hefur verið rætt um nauðsyn þess að friðlýsa Þjórsárver, gera þau að algeru griðlandi og banna ferðir um þau, bæði vegna gæsa- varps og gróðurs. Loiks má nefna, að mér finnst að friðlýsa ætti; Es|Uf jöli £ Breiða merkurjökii. Þetta> .eru. fjallranar allangt innj ,í , jökli,' ög aufu svæðin þar eru ofan við 700 metra hæð. Ekki er vitað til, ið neitt fé hafi komið þangað í háa herrans tíð, og mannaferðir þang að eru fátíðar. Þarna er tiltölu- lega fjölbreyttur fjallagróður og fagurt að líta yfir samfelldar blómaibreiður á sumrin. Þarna eru hinar ákjósanlegustu aðstæð- ur til rannsóknar á ósnortnum gróðri. Fleiri staðir hafa vericj nefndir, og auðvitað fjölmargir smástaðir, ef svo mætti segia, þar sem nauðsyn er á verndun ein- stakra náttúruifyrirbæra. — Eiga ekki náttúruverndin og sfcógræktin nokkra samíeið? — Jú, að nokkru leyti, en skógræktin hefu.r tekdð að sér ýmsa staði, sem Náttúruverndar- ráð hefði viliað friðlýsa fyrir allri ræktun. Eg tel einmitt, að skógræktin ætti fyrst og fremst að miðast við gróðurvernd, en að sjálfsögðu er rétt að gera til- raunir með ræktun barrviða til nytjaskóga á ákvenum stöðum, þar sem skilyrði virðast sérlega góð. En ég held, að barrtré hafi verið gróðursett allt of víða, enda hefur mikið af þeim drepizt eða eru föl og ritjuleg og ekki verða þau öll til mikilla nytja. Ég man það til dæniis, að ég sá, að ein- hver hafði farið með nokkrar barrplöntur upp á Vaðalf jöll í Reykbólasveit og stungið þeim þar niður, en þau tré yoru að sjálf sögðu' dauðkalin. ,— Hvað viltu segja um vega- sárin svonefndu? — í vegagerð síðustu ára með hinum stórvdrku tækjum, hafa orðið hörmuleg spjöli vdða um land. í vegalögum nú em álkivæði, sem segja að vegagerðarmenn skuli leitast vdð að valda sem minnstum spjöllum á grónu landi og skylt sé að græða aftur þau flög, áem myndast. Viðleitni til þessa mun nú sýnd, og einhver tæki til þess hafa verið fengin, en lítill árangur sést enn. Ég Esiufiötl ( Vatnaiökli. held, að vegagerðiarmenn gætu sýnt landinu miklu meiri nær- gætni með góðum vilja, og ég veit að yfirmenn vegamála hafa sfcilning á þessu svo og margir verkstjórar, en þvi miður ekki alldr. lUminn þafckar Eyþórd Einars- synd fyrir þetta spjall og vonar, að góð samvinna takist milli Náttúruverndarsáðs, fram- kvæmdaaðila og alls almennings í landinu. Það er almennings- álitið, sterkt og heilbrigt, sem víð verðum að treysta á. — AK. MINNING Emii Tómasson Emil Tómasson f. 8. ág. 1881 — d. 11. sept. 1967. Emil Tómasson lézt að Brúar- ósi í Fossvogi þar bjó hann með dóttur sinni. 8. ágúst s.I. varð hann 86 ára. Hann er Eyfirðingur, fædd ur í Hraunbæjarkoti í Kræklinga- hlíð. Foreldrar hans voru Tómas Jónsson ráðsmaður þar og hús- freyján' Guðrún Guðmundsdótt ir. Emil lár í bændaskólann til Torfa í Ólafsdal, Iauk þar námi 1905. Sjö ára fluttist Emil að Úlfs bæ í Bárðardal og ólst þar upi>. Hann lýsir þessu tímabili í bck sinni íslenzka glíman. Eftir það vann hann að jarðrækt;í S-Þing eyjarsýslu í tvö ár, en dreif sig þá til Noregs og stundaði fjár- ræktarnám næsta ár, árið 1908— 1909, stundaði hann búnaðar- störf í Danmörku. Þessi atriði sýna að þessi ungi maður hefur verið hugsjónamaður, dugmik- ill og djarfur, en útþráin hefur verið hans lyftistöng og kjarkur- inn driffjöðrin í ' ákvörðunum hans og gerðum. Þegar Emil kom úr þessari utanför, vann hann að jarðabót- um á Austurlandi, hóf svo búskap á Borg í Skriðdal, og síðar að Stuðlum í Reyðarfirði. Þetta var á árunum 1912—1935, en þá brá hann búi og fluttist til Reykjavik ur og varð starfsmaður við Austur bæjarbarnaskólann til ársloka 1951 er hann hætti þar sjötugur að aldri. Meðan Emil heitinn Skaftafell í Oræfum. Tómasson var bóndi gegndi hann mörgum trúnaðarstörfum, var í hréppsnefnd, skólanefnd, sátta- semjari, forðagæzlumaður o.fl, Emdl var greindarmaður, hann ritaði fjölda greina í'blöð, eink um um íslenzka glímu, hann rit aði einnig um hesta í Dýra- verndarann. Emil var landskunn ur glímumaður og stóð í fremstu röð glímumanna fyrstu ár þessar- ar aldar. Hánn glímdi fyrstu glímu íslandsglímunnar á Aku.-- eyri og míg minnir að hann glímdi úrslitaglímu við Jóhannes Jósefsson eitt sinn. Emil kenndi glímu og var alla tíð mjög 'and- látur um stöðu glímumanna, sókn þeirra og vörn. í vetur gaf Emjl Tómasson út bók, er hann ne'ndi: fslenzka glíman. Gamlar nmn- ingar og nýjar. Kennir þar margra grasa. Vísa ég til bókar- innar, hún fæst hjá Guðrúnu dótt ur höfundar, Brúarósi, Kópavogi, sími 40268. Emil Tómasson og kona hans, Hildur Þuríður Bóas- dóttir, Bóassonar bónda á Stuðl- um við Reyðarfjörð f. 24. ágúst 1886, d. 12. des. 1933 eignuðust 9 börn, sex beirra eru á lifi og eru þessi: Sigurþiörg gift Óskari Björns- syni efnafræðingi i i-íeykjavik. þau eiga 3 dætur. Guðrún. gift Eyjólfi Kristjánssyni verkstjóra, Brííarósi, þau eiga 2 syni, Regina gift Karli Thorarensen, (ætt Jak- obs skálds Thorarensen) járn smið, Eskifirði, þau eiga 4 börn, Tómas, gæalumaður raf- stöðvar a Seyðlsfirði, giftur Þór- dísi Bergsdótto, þau eiga 6 börn, Bóas, framkvæmdastjóri Eskifdrði giftur Guðrúnu Björnsdóttur þau eiga 5 börn. Jón Emils, lögfr Reykjavík, óg. bl. þannig eru barnabörri Emils Tómassonar 20 talsins. Hann elskaði þessi barnabörn sín og naut þess at lífi og sál að rabba nð þau þeg ar tækifæri gáfust Um Emil Tómasson er það að segja, að hann var alla aévi ein- stakur snyrtimaður ' klæðaburði og sérlega háttvís í allri fram komu og höfðinglegur maður í sjón. Áhugasamur einbeittur og vel viti borinn. Búskapur hans á Stuðlum, ættaróðalí konu hans, er mjög athyglisverður. Emil keypti þá jörð 1922, á 20 — tuttugu þúsund krónur —. Á þeim tíma er það verð senndlega óþekkt hér á Suðurlandi. Auð- sætt er, að þetta iarðarverð hef- ur reynzt erfitt en samt ræktaði hann mikið og girti þessa mann freku bújörð. Með bessu er þó ekki allt talið. Um Stuðla tága leiðir manna þeirra sem fóru Þór dalsheiði, Stuðlaheiði íg Fagra- dal. Ég hef það fyrir satt, að þráfaldlega hafi gist a Stuðlum 10—20 manns á fyrrnefndum leið- um, auk þess settust riúpna- skyttur að á Stuðlum támutn saman. Hjónin höfðu unun af ^ ræða við gesti og veita þedm góð- an beina. Þannig var Emil heit- inn vinfastur og gestrisinn til æviloka. Dætur nans hafa sagt mér, að þær hafi kvartað við móður sína yfir þessum töfum, sem gesta- straumurinn að Stuðlurc olli frá nauðsynjaverkum heimilisins. Hild ur Þuríður móðir þeirra svar- aði: „Vitið þið ekki, að það er guðs vilji að þjóna gestum." EmU var gleðimaður hinn mesti og hrók ur alls fagnaðar. söngmaður ag dansmaður. Samheldni hjón- anna og einhugur var mjög róm aður, Emil heitinn var veill á heilsu síðwtu árin, en lifsgieðin og styrkleikirm bugaðist ekkí Hann fékk slag 20. ág. sl. og dó á Landakotssiúkrahúsi 11. þ. m. Guðrún dóttir hans, Brúar- osi Kópavogi annaðist einkum föður sinn síðuste æviór hans. Vi3 vinir Emils Tómassonar minn- umst hans með vdnsemd og virð- ingu. Bjarni Bjarnason.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.