Tíminn - 17.09.1967, Page 5

Tíminn - 17.09.1967, Page 5
1 S*JNNUDAGUR 17. sept. 1967. TÍMINN 17 Náttúruvernd- Framhald af bls. 13. skaði væri að, ef þær byrfu. Ég hafði fyrir nokkru tekið saman skrá um einar 40 slíkar plöntur, og aðrir grasa- fræðingar hafa einnig athugað þetta og komizt að mjög svip- aðri niðurstöðu um það, hvaða tegundir þurfi helzt að friða. Mjög sivipað viðlhorf er um plöntu friðan í Finnlandi og * Svíþjóð. Niðairstaðan varð sú, að friðlýst- ar vonu 25 tegundir og birt skrá um þær. Þetta er raiunar hjálp- arlbeiðni frá okkur til fólksins ttm að þyrma þessum plöntum, Og við treystum því, að slíkri beiðni verði vel tekið og menn láti þessar plöntur í friði. Siumar þessar plöntur eru svo sjaidgæf- ar, að þær hafa ekiki fundizt nema á eiinum, tveinnur eða þrem ur stöðum sivo vitað sé, og þá jafnvel á mjög litlum blettram. Þess vegna vofir útrýming yfir þeim, ef ógætilega er farið. — Nú á að gera Skaftafeil að þjóðgarði. Verður sá þjóðgarð- er þá méð svipuðu smiði og Þingvellir? — Nei, það held ég ekki. Ég get satt að segja ekki litið á Þingvelli sem þjóðgarð í eigin- legri merkingu þess orðs. Þing- veilir voru friðlýstir með sérstök- mm lögum af sögulegum ástæð- om fyrst og fremst, og Alþingi settí. yfir þá nefnd alþingis- manna, og náttúruverndarsjénar- nmifi hafa ekki ráðið pægilega í gæehi Þdngvalla til þess að mér finnist unnt að kalia þá þjóð- garð, meira að segja ýmislegt ver Sf gert þar, sem er atveg and- stætt þeim sjónarmiðum og heyra fnemur til náttúruspjöllum. — En hvað er þá þjóðgarður? — Það er svæði, sem friðlýst er með þeim hætti að láta það tvennt fara saman, að vernda náttúru' þess og gera þó fólki fært að njóta hennar. Þjóðgarð- ur á að samræma þetta tvennt. Það vona ég að verði í Skafta- felii. Þar er hin ákjósanlegasta aðstaða. Þar þarf t.d., að merkja ákveðín tjaldsvæði og gera göngu stíga um hina fegurstu staði. Um Þingvélli er það að segja, að ég teidi ekki fráleitt að breyta lögunum um þá og að náttúru- verndarráði verði faiin umsjón staðarins, sem þá verði gerður að raunverulegum þjóðgarði. Enginn staður er betur til þess fallinn á þessu fjötbyggða lands- horni. En þá þarf að vinna allt öðruvísi að málum en gert hef- ur verið. — Er stkógurinn við Skaftafell' vöxtulegur? — Já, þar er mjög góður stofn og • gróskumikill. Landið er skjólsamt vel, skógurinn beinvax inn, og síðan Skaftefellsbændur hættu að láta sauði ganga sjálf- ala þar innra, hefur hann breitt ótrúlega mikið úr sér. Hann er þar á hraðri ferð um mela og skriður og kjarr komið um stór sivæði, sem áður voru lítt gróin. .Með því að auka friðun enn, færir birkið áreiðanlega mjög út kvíarnar. —• Ræðir Náttúruivemdarráð um fleiri staði, sem æskilegt væri að friðlýsa eða gera að þjóð- görðum? — Já, Sigurður Þórarinsson kom til dæmis með þá tillögu fyi- ir nokikrum árum, að gera Jök- uls'árgljúfur upp af Öxarfirði að þjóðgarði. Það mál er mjög til athugunar. Viðkvæmur, en fagur gróður þar er mjög í hættu vegna vaxandi uroferðar og ágengni. Gljúlfrið á varla sinn 1-fka hér á landi að sérkennilegum berg- myndium og grafningum. Vel mætti hugsa sér að gera göngu'- 'brú á ána í nánd við Vígaberg, svo að fara mætti mi'Ui Hólma- tungna og Forvaða, og þar þyrfti að ákvéða tjaldstæði og merkja stíga. Þá hefur einnig verið rætt um að friðlýsa Helgafell í Vest- manmaeyjum, en raunar hefur því iþegar verið spillt með efnistöku bæði af hálfu bæjar og níkis. Þá hefur verið rætt um nauðsyn þess að friðlýsa Þjórsárver, gera þau að algeru griðlandi og banna ferðir um þaiu, bæði vegna gæsa- varps og gróðurs. Loks má nefna, að mér finnst að friðiýsa ætti Esjufjöll í Breijða merkurjöldi. Þetta eru. fjallranar alllangt inni i jökli, ‘ ög auðu svæðin þar eru ofan við 7Ób metra hæð. Ekki er vitað til, að neitt fé hafi komið þangað í háa herrans tíð, og mannaferðir þang að eru fátíðar. Þarna er tiltölu- lega fjölbreyttur fjaliagróður og fagurt að líta yfir samfelldar blómabreiður á sumrin. Þarna eru hinar ákjósanlegustu aðstæð- ur til rannsóknar á ósnortnum gróðri. Fleiri staðir hafa verið nefndir, og auðvitað fjölmargir smástaðir, ef svo mætti segja, þar sem nauðsyn er á verndun ein- staikra náttúruifyrirbæra. — Eiga ekki náttúruverndin og skógræktin nokkra samleið? — Jú, að nokkru leyti, en skógi-æktin hefuT tekið að sér ýmsa staði, sem Náttúruverndar- ráð hefði viijað friðlýsa fyrir allri ræktun. Ég tel einmitt, að skógræktin ætti fyrst og fremst að miðast við gróðurvernd, en að sjálfsögðu er rétt að gera til- raunir með ræktun barrviða til nytjaskóga á ákvenum stöðum, þar sem skilyrði virðast sérlega góð. En ég held, að barrtré hafi verið gróðursett allt of víða, enda hefur mikið af þeim drepizt eða eru föl og ritjuleg og ebki verða þau öll til mikilla nytja. Ég man það til dæmis, að ég sá, að ein- hver hafði farið með nokkrar barrplöntur upp á Vaðalfjöll í Reyklhólasveit og stungið þeim þar niður, en þau tré voru að sjálf sögðu' dauðkalin. — Hvað viltu segja um vega sárin svonefndu? — í vegagerð síðustu ára með hinum stórvirku tækj'um, hafa orðið _ hörmuleg spjöll víða um land. í vegalögum nú eru áikvæði, sem segja að vegagerðarmenn skuli leitast við að valda sem minnstum spjöllum á grónu landi og skylt sé að græða aftur þau flög, áem myndast. Viðleitni til þessa mun nú sýnd, og einhver tæki til þess hafa verið fengin, en lítill áranguT sést enn. Ég Esjufiötl ( Vatnajökli. held, að vegagerðarmenn gætu sýnt landinu miklu meiri nær- gætni með góðum vilja, og ég veit að yfirmenn vegamála hafa skilning á þessu svo og margir verkstjórar, en því miður ekki allir. Tíminn þakkar Eyþóri Einars- syni fyrir þetta spjall og vonar, að góð samvinna takist milli Náttúruverndarsáðs, fram- kvæmdaaðila og alls almennings í landinu. Það er almennings- álitið, sterkt og heilbrigt, sem við verðum að treysta á. — AK. MINNING Emil Tómasson Emil Tómasson f. 8. ág. 1881 — d. 11. sept. 1967. Emil Tómasson lézt að Brúar- ósi í Fossvogi þar bjó hann með dóttur sinni. 8. ágúst s.l. varð hann 86 ára. Ilann er Eyfirðingur, fædd ur í Ilraunbæjarkoti í Kræklinsa- hlíð. Foi-eldrar hans voru Tómas Jónsson ráðsmaður þar og hús- freyjan Guðrún Guðmúndsóolt ir. Emii fór í bændaskólann til Torfa í Ólafsdal, lauk þar námi 1905. Sjö ára fluttist Emil að Úlfs bæ í Bárðardal og ólst þar upp. Hann lýsir þessu tímabili í bck sinni íslenzka glíman. Eftir það vann hann að jarðrækt í S-Þing eyjarsýslu í tvö ár, en dreif sig þá til Noi-egs og stundaði fjár- ræktarnám næsta ár, árið 1908— 1909, stundaði hann búnaðar- störf í Danmörku. Þessi atriði sýna að þessi ungi maður hefur verið hugsjónamaður, dugmik- ill og djarfur, en útþráin hefur verið hans lyftistöng og kjarkur- inn driffjöðrin í ' ákvörðunum hans og gerðum. Þegar Emil kom úr þessari utanför, vann hann að jarðabót- um á Austurlandi, hóf svo búskap á Borg í Skriðdal, og síðar að Stuðlum í Reyðarfirði. Þetta var á árunum 1912—1935, en þá brá hann búi og fluttist til Reykjavik ur og varð starfsmaður við Austur bæjarbarnaskólann til ársloka 1951 er hann hætti þar sjötugur að aldri. Meðan Emii heitinn Skaftafell í Oræfum, Tómasson var bóndi gegndi hann mörgum trúnaðarstörfum, var í hreppsnefnd, skólanefnd, sátta- semjari, forðagæzlumaður o.fl. Emil var greindarhaaður, hann ritaði fjölda greina í blöð, eink um um íslenzka glimu, hann rit aði einnig um hesta í Dýra- verndarann. Emil var landskunn ur glímumaður og stóð í fremstu röð glímumanna fyrstu ár þessar- ar aldar; Hánn glimdi fyrstu glímu Íslandsglímunnar á Aku.-- eyri og mig minnir að hann glímdi úrslitaglímu við Jóhannes Jósefsson eitt sinn. Emil kenndi glímu og var alla tíð mjög -'anú- látur um stöðu gHmumanna, sókr. þeirra og vörn. í vetur gaf Em;l Tómasson út bók, er hann ne'ndi: fslenzka glíman. Gamlar •nmn- ingar og nýjar. Kennir þar margra grasa. Vísa ég til bókar- innar, hún fæst hjá Guðrúnu dótt ur höfundar, Brúarósi, Kópavogi, sími 40268. Emil Tómasson og kona hans, Hildur Þuríður Bóas- dóttir, Bóassonar bónda á Stuðl- um við Reyðarfjörð f. 24. ágúst 1886, d. 12. des. 1933 eignúðust 9 börn, sex beirra eru á lífi og eru þessi: Sigurbjörg gift Óskari Björns- syni efnafræðingi i .feykjavik þau eiga 3 dætur. Guðrún. git't Eyjólfi Kristjánssyni verkstjóra, Briiarósi, þau eiga 2 syni, Regína gift Karli Thorarensen, (ætt Jak- obs skálds Thorarensen) járn smið, Eskifirði, þau eiga 4 börn, Tómas, gæzlumaður raf-, stöðvar a Seyðisfirði, giftur Þór- disi Bergsdóttur, þau eiga 6 börn, Bóas, framkvæmdastjóri Eskifirði giftur Guðrúnu Björnsdóttur þau eiga 5 börn. Jón Emils, lögfr Reykjavík, óg. bl. þannig eru barnabörr. Emils Tómassonar 20 talsins. Hann elskaði þessi barnabörn sín og naut þess a: lífi og sál að rabba víð þau þeg ar tækifæri gáfust Um Emil Tómasson er það að segja, að hann var alla ævi ein- stakur snyrtimaður 1 klæðaburði og sérlega háttvis í allrl fram korou og höfðinglegur maður í sjón. Áhugasamur einbeittur og vel viti borinn. Búskapur hans á Stuðlum, ættaróðali konu hans, er mjög athyglisverður. Emál keypti þá jörð 1922, á 20 — tuttugu þúsund krónur —. Á þeim túna er það verð sennilega óþekkt hér á Suðurlandi. Auð- sætt er, að þetta iarðarverð hef- ur reynzt erfitt en samt ræktaði hann mikið og girti þessa mann freku bújörð. Með þessu er þó ekki allt talið. Um Stuðla lága leiðir manna þeirra sem fóru Þór dalsheiði, Stuðlaheiði og Fagro- dal. Ég hef það fyrir satt, að þráfaldlega hafi gist á Stuðlum 10—20 manns á fyrrnefndum leið- um, auk jiess settust rjúpna- skyttur að á Stuðlum tímum saman. Hjónin höfðu unun af sð ræða við gesti og veita þeim góð- an beina. Þannig var EmO heit- inn vinfastur og gestrisinn til æviloka. Dætur nans hafa sagt mér, að þær hafi kvartað við móður sína yfir þessum töfum, sem gesta- straumurinn að Stuðlum olli í'rá nauðsynjaverkum heimilisins. Hild ur Þuríður móðir þeirra svav aði: „Vitið þið ekki, að það er guðs vilji að þjóna gestum." Emii var gleðimaður hinn mesti og hrók ur alls fagnaðar. söngmaður og dansmaður. Samheldni hjón- anna og einihugur var mjög róm aður, Emil heitinn var veill á heilsu síðustu árin, en lífsgieðin og styrkleikimi bugaðist ekkí Hann fékk slag 20. ág. sl. og dó á Landaikotssiúkrahúsi 11. þ. m. Guðrún dóttir hans, Brúar- ósi Kópavogi annaðist einkum föður sinn síðustu1 æviár hans. Við vinir Emils Tómassonar minn- umst hans með vinsemd og virð- ingu, Bjarni Bjamason.

x

Tíminn

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.