Alþýðublaðið - 06.01.1993, Qupperneq 3

Miðvikudagur 6. janúar 1993
3
Forseti Islands,frú Vigdís Finnbogadóttir í nýársávarpi
Fullveldið býr í okkur sjálfum
„A liðnum vikum og mánuðum hefur hart ver-
ið glímt á vettvangi stjórnmála um þœr ráðstaf-
anir sem vœnlegastar eru taldar til að vinna hug
á efnahagslegum þrengingum þjóðarinnar nú
um stundir. Rœtt hefur verið um aðferð alla,
hvernig tekjum skal varið og byrðum skipt. Þau
viðfangsefni stjórnmálanna eru hin sömu, hvort
sem vel árar eða illa “, sagði Vigdís Finnboga-
dóttir, forseti íslands, meðal annars í áramóta-
ávarpi sínu til þjóðarinnar á nýársdag. Síðan
sagði forseti:
„Hitt er nýrra að Alþingi hafi til umfjöllunar
aðild Islands að samstaifi evrópskra ríkja um
efnahagsmál, alþjóðlegan samning sem haft get-
ur í för með sér miklar breytingar á íslensku
þjóðfélagi. Tekist er á um mat á áhrifum samn-
ingsins. Annars vegar kemurfram það viðhotf
að samningurinn muni liafa þau áhrifað mikil-
vægar ákvarðanir verði ekki í okkar eigin hönd-
um með sama hœtti og verið hefur. Hinsvegar er
mœlt fyrir því sjónarmiði að samningurinn um
evrópskt efnahagssvœði sé einungis eðlilegt
framhald af skuldbindingum sem einstök ríki
hljóta að taka á sig íauknu alþjóðlegu samstaifi.
Sá margþœtti ágreiningur er tengist umrœðum
um evrópskt efnahagssvœði dylst engum sem fyl-
gst hefur með þjóðmálaumræðu á því ári sem nú
er liðið. Hann hefur klofið samtök ogflokka og
jafnvel hug einstaklinga í rökrœðum þeirra við
sjálfa sig um kosti og galla slíks samstarfs. Von
tekst á við ótta svo að vogaskálar samþykkis og
synjunar rísa og hníga til skiptis.
Á því ári sem nú er gengið í garð verða liðnir
þrír aldarfjórðungar frá hinum stœrsta sigri sem
við Islendingar unnum í sjálfstæðisbaráttu okkar
-frá gildistöku laga er gerðu Island aðfullvalda
ríki, lögðu grundvöll að sambandsslitum við
Dani og ruddu okkur braut að fullu sjálfstœði
þjóðarinnar og endurreisn lýðveldis á Islandi.
Fullveldi þjóðarinnar á því að vera okkur ofar í
huga á nýju ári en endranœr. En um leið verðum
við að vera minnug þess aðfullveldi er ekki þess
eðlis að því sé náð og síðan megi setjast um kyrrt. Full-
veldi erþróunaiferli, síbreytilegt eins og annað í mann-
heimum.
Þrír aldarfjórðungar eru skammur tími á mœlistiku
heimssögunnar en nálgast þó að vera sá jafnaðarœvi-
tími sem forsjónin fœrir hverjum Islendingi nú á dögum.
Efst hlýtur okkur öllum að vera í huga hvernig hægt er
að efla samstöðu okkar um fullveldi þjóðarinnar og
sjálfstœði landsins; samstöðu um þann skilning aðfull-
veldi okkar sé verkefni sem sífellt þaifað vinna og aldr-
ei má leggja til hliðar. Allir þuifa að gera sér þessfulla
grein að fullveldið býr í okkur sjálfum; í þvífelst lífsaf-
staða okkar og öll framganga á hverjum tíma.
Fullveldi er í því fólgið að við stöndum vörð um ís-
lenska menningu á hverju sem dynur, að við eigum okk-
ur raust í heiminum, að við höldumfullri reisn og látum
aldrei efnahagslegar aðstœður draga úr okkur lífsþrótt
og baráttuvilja. Við megum ekki snúast hvert gegn öðru
í leit að sökudólgum; við megum ekki glata umburðar-
lyndi og virðingu því aldrei skiptir það jafn miklum
sköpum að við sýnum samstöðu og þegar á móti
blœs.
Fullveldishugsjónin er fjöregg okkar. Hún á
að efla með okkur þjóðlega eindrægni. Hún má
ekki víkjafyrir mótbyr í stundarvanda heldur ber
okkur að sœkja til hennar styrk og hvatningu.
Við þurfum að sýna djöifung, dug og fyrir-
hyggju.
Sérhver framför í sögu okkar hefur verið knú-
in afafli hugsjóna. Oftsinnis hefurþó rekum ver-
ið kastað áframsœknar hugmyndir og hugsjónir
manna sem sáu eftil vill lengrafram í tímann en
samferðamenn þeirra. En hugsjónir lifa og
kenna okkur að sífellt niá bœta hag manna og
þjóða, að ekkert er fullkomnað og sífellt má
sækja fram. Hugsjónir eru ómetanlegur orku-
gjafi. Þœr eru ekki draumórai; heldur geta þœr
verið leiðarljós að betri kjörum og bœttum
heimi. Framkvæmd þeirra brúar bilið milli
áforms og veruleika.
Við höfum þöiffyrir hugsjónir nú, ekki síður
en fyrrum, hugsjónir sem kveða niðurþá nauð-
hyggju að ástandi andartaksins verði ekki breytt,
hugsjónir sem vísa j>ví á bug að íslensk þjóð
þutft að sitja föst í doða, úrtölum og úrræða-
leysi.
Stundarerfiðleikar og ágréiningur um leiðir
að sameiginlegum markmiðum eru eðlileg og sí-
endurtekin viðfangsefni sjálfstæðrar þjóðar. Og
öll vitum við innst inni að það eru viðfangsefni
sem við ráðum við, j?ví að við getum stuðst við
þann lærdóm og þá þekkingu sem við drögum af
fortíð okkar. Við getum hagnýtt hugvit okkar og
handafl til að standa saman um það sem mestu
skiptir fyrir framtíð okkar í landinu -
menningu okkar og sjálfstœði. “
I nýársávarpi sínu ræddi forsetinn um ýmsa
eiýiðleika sem að steðja og þá ekki síst vaxandi
atvinnuleysi og það böl sem atvinnuleysi fylgir.
Þá ræddifrú Vigdís um „lífbeltin tvö“ sem Krist-
ján heitinn Eldjárn nefndi svo, land okkar og sjó.
„ Við gjöldum þess nú að hafafarið illa með auð-
lindir hafsins. Þar erum við á báti með fjölda þjóða sem
miklar áhyggjur hafa af lífinu í sjónum", sagði forseti
og jafhframt að við yrðum að leggja okkar af mörkum
við skynsamlega verndun og ræktun á því lífi sem þar
verður til. Frú Vigdís sagði að við liefðum einnig leikið
landið grátt á liðnum öldum. „Efokkui; hér rétt sunnan
við heimskautsbaug tekst að vinna til Iiðs við okkur ör-
foka land, þá erþað sannarlega saga til nœsta bœjai; til
annarra landa, sem eiga einnig við jarðvegseyðingu að
stríða “, sagði frú Vigdís í ávarpi sínu.
Halldór Jónatansson, forstjóri Landsvirkjunar
Kostnaðarverð roforku virðist al-
mennt fara hækkandi í heiminum
- kjarnorkan í vaxandi mœli talin varhugaverður orkugjafi og lýtur kostnaðarhækkunum meðan ómenguð
orka okkar er hrein og endurnýjar sig í sífellu og er auk þess lítt háð hœkkunum
„Því miður höfum við enn ekki
haft erindi sem erfiði í viðleitni okk-
ar undanfarið til efnahagslegra úr-
bóta með aukinni orkunýtingu til ál-
framleiðslu. Það er þó bót í máli að
við höfum aldrei verið jafn vel undir
það búin og nú að sæta lagi í þessu
efni þegar heimsmarkaðsverð á áli
hækkar og lánsfjáröflun í þágu ál-
iðnaðar verður auðveldari og hag-
stæðari í kjölfar þeirrar sveiflu í
efnahagslífinu sem vonandi er ekki
langt undan“, segir Halldór Jóna-
tansson, forstjóri Landsvirkjunar í
áramótaávarpi í fréttabréfi fyrir-
tækisins.
Segir hann það einkum því að þakka
hversu vel Landsvirkjun býr að mikl-
um og verðmætum varasjóði í virkj-
anarannsóknum og öðrum undirbún-
ingi að virkjanaframkvæmdum, sem
bíði þess að geta komið að gagni við
beislun orkulinda okkar.
„Um þessar mundir bendir margt til
þess að kostnaðarverð raforku fari al-
mennt hækkandi í heiminum þar sem
hún er að mestu leyti unnin úr meng-
andi og þverrandi orkugjöfum sem
eiga eftir að lúta kostnaðarhækkunum
vegna síaukinna krafna um mengunar-
vamir, auk þess sem kjamorkan er í
vaxandi mæli talin varhugaverður og
viðsjáll orkugjafi eins og alkunna er.
Hinir endumýjanlegu orkugjafar okk-
ar, vatnsföllin og jarðhilinn, eru hins
vegar ekki ofurseldar hækkunum sem
þessum og eykst því samkeppnishæfni
þeirra jafnt og þétt eíitir því sem tíminn
lfður“, segir Halldór Jónatansson í
ávarpi sínu.
Hann segir að íslendingar standi vel
að vígi þar sem landið býr yfir gnægð
endumýjanlegrar og mengunarlausrar
orku í bráð og lengd, sem við getum
áreiðanlega áður en langt um líður not-
ið góðs af í auknum orkufrekum iðnaði
og í áranna rás gæti útflutningur á raf-
orku jafnframt orðið hagkvæmur kost-
ur.
Halldór segist vona að þess sé ekki
langt að bíða að hjól efnahagslífsins
fari að snúast nægilega mikið á ný
þannig að þau geti orðið lyftistöng
þeirra framfara sem við sjáum hilla
undir í möguleikum til aukinnar orku-
nýtingar.
„Á meðan verðum við að bíða átekta
og láta einskis ófreistað til að koma í
verð þeirri umframorku sem þegar er
beisluð en óseld auk þess sem við meg-
um ekki láta deigan síga í viðleitni til
að greiða fyrir því að ný stóriðja festi
hér rætur“, segir Halldór Jónatansson
að lokum.