Tíminn - 15.11.1968, Blaðsíða 6

\
6
TIMINN
FOSTUDAGUR 15. nóvember 1968.
Ólafur Jóhannesson, formaður Framsóknarflokksins, í umræðum um gengislækkunina á Alþingi aðfaranótt þriðjudags:
Gengislækkunin er glæfraspil
og mun leiða til ófarnaðar
Við 1. umresou í efri deild
aSfaranótt þriðjudags um
frumvarp ríkisstjórnarinnar
um ráðstafanir vegna gengis
fellingarinnar, flutti Ólafur
Jóhannesson, formaður Fram
sóknarflokksins ræðu og gerði
grein fyrir meginatriðum í
viðhorfi Framsóknarflokksins
til gengisfellingarinnar og
þess efnahagsvanda, sem nú
er við að glíma. Fer hér á eft
ir útdráttur úr ræðu Ólafs.
Ólafur sagði, að þvi neitaði eng-
inn, að í efnahagslífi og atvinnu-
málum væri nú við hrikaleg vand-
ræði að tefla. Þau vandamál væru
fyrst og fremst þrenns konar. f
fyrsta lagi vandamál atvinnuveg-
anna, í öðru lagi gjaldeyriserfið-
leikar og í þriðja lagi greiðslu-
halli ríkissjóðs og fjárhagsvand-
ræði fjárfestingarsjóðanna. Öll
þessi vandamál eru stór og erfið
úrlausnar. Um það er ekki deilt-
Menn vita um erfiðleika landbún-
aðar og iðaaðar en vandamál sjáv-
arútvegsins eru þó langsamlegg
stærst. Frá því hefur verið skýrt,
að á þessu ári muadi stuðningur
við sjávarútveginn væntanlega
nema 7—800 milljónum. Spár sér-
fraéðinga, sem lagðar hafa verið
fram, eru um það, að á næsta
ári muni sá stuðningur þurfa að
verða mörg hundruð millj. króna
hærri. Vandamál þessa atvinnuveg
ar blasa alls staðar við. Ýmis þau
fyrirtæki, sem eru uppistaðan í
atvinnulífi margra stað úti um
land, frystifhúsin eru víða í þann
veginn að loka vegna fjárhagserf-
iðleika eða hefur þegar verið lok-
að. Á þessum stöðum er þegar
byrjað atvinnuleysi og á öðrum
blasir það við á næsta leyti.
Gjaldeyrir þrotinn.
Gjaldeyrissjóðurinn margumtal-
aði er algerlega þrotinn. Meira að
segja á pappírnum, en lengi hef-
ur hann í raun og veru aðeins
verið til á pappírnum, vegna þess
að á móti gjaldeyrissjóðnum, hafði
verið safnað erlendum skuldum í
útlöndum og þannig að það er
þó nokkuð síðan gjaldeyrissjóður-
inn var í raun og veru úr sög-
unni. Ráðstöfunargjaldeyririnn er
þannig þrotinn en ennfremur
hafa skuldir við 'útlönd stórkost-
lega aukizt svo að heildarskuldir
við útlönd nema nú hálfum fjórt-
ánda milljarð króna. Á sama tíma
hafa skuldir ríkissjóðs sjálfs hækk
að og nema nú þremur og hálf-
um milljarði króna og hafa vaxið
á einu ári um 1500 milljónir. Þessi
skuldasöfnun er ískyggileg.
Greiðslubyrðin af þessum erlendu
skuldum er orðin óskapleg og það
sem nefnt var hér í umræðunum
- eins og til hennar er stofh-
að af núverandi ríkisstjúrn
er vissulega sláandi þegar bent
var á, að greiðslubyrðin af þess
um erlendu skuldum mundi á
einu ári nema ársframleiðslu allra
hraðfrystihúsanna í landinu.
Þetta er svo mikið alvörumál,
að ég hygg, að þeir séu margir,
sem gera sér ekki grein fyrir því,
hvílíkir baggar hafa hér verið lagð
ir á framtíðina og ég veit satt að
segja ekki, hvernig þessi þjóð
verður fær um það á næstu árum
að standa undir þessari byrði.
Greiðsluhalli ríkissjóðs.
Greíðsluhalli ríkissjóðs þetta ár
mun nema 300—350 millj. kr. og
því til viðbótar kemur svo það,
að fjárfestingarlánasjóðir, sem
hafa staðið undir ýmsum nauðsyn
legum framkvæmdum og þar á
meðal líka átt sinn þátt í því að
halda uppi nauðsynlegri atvinnu,
eru mjög fjárvana. Skortir fleiri
hundruð millj. í þá, og hafa í því
sambandi verið nefndar 450 millj.
kr. Þarna vantar mikið fjármagn.
Stjórnarstefnan og
verðbólgan.
Ég hygg, að það séu fyrst og
fremst fjórar höfuðorsakir til þess
að svo er komið, sem komið er.
í fyrsta lagi innanlands verðbólg-
an, sem er algerlega nr. 1 í öll-
um þessum vanda. Það er í öðru
lagi óskynsamleg stefna stjórnar-
valda gagnvart framleiðsluatvinnu
vegum þjóðarinnar. Atvinnuveg-
unum hefur verið haldið í óhæfi-
legri lánsfjárkreppu og það hefur
valdið mörgum fyrirtækjum alveg
óumræðilegum vanda, enda þótt
þau að öðru leyti hafi verið sæmi-
lega efnahagslega á vegi stödd.
Þau hefur algerlega skort rekstrar
fé til að koma sínum rekstri á-
fram með eðlilegum hætti.
Afli og verðlag.
í þriðja lagi er það verðfall á
útflutningsafurðum og í fjórða
lagi minnkandi aflamagn. Við þess
ar tvær síðasttöídu ástæður hefur
ríkisstj. auSvitað ekki ráðið og
við þær getur enginn ríkisstjórn
ráðið. En það er á fullkomnum
misskilningi byggt, að þessar tvær
ástæður, sem vissulega eru þung-
bærar miðað við það ástand, sem
áður Var, séu jafn mikill þáttur í
þeim vanda, sem við er nú að
glíma, ríkisstjórnin og hennar mál
gögn hafa viljað vera láta. Það
verður ijóst, þegar það er athug-
að og krufið til mergjar.
Upplýsingar um viðskiptaV "
in sýna, að þau eru svipuð ■

Ólafur Jóhannesson
og árunum 1962—1963. Þau eru
ekki lakari en það. En þrátt fyrir
það skal því á engan hátt neit-
að, að miðað við þann topp, sem
kom 1965 og 1966, þá veldur þetta
auðvitað erfiðleikum. En verðfall-
ið átti sér að veruíegu leyti stað
á árinu 1967 og var þá ýmist
komið fram eða fyrirsjáanlegt,
þegar kosningarnar fóru fram
1967. Aflamagnið á vissum veið-
um hefur hins vegár orðið minna
en menn þá gátu gert sér grein
fyrir. En heildaraflamagnið, jafn-
vel á þessu ári, er fullkomlega
sambærilegt við meðalár. Hitt er
þó alla vega ljóst, að ef ríkis-
stjórninni hefði tekizt að standa
við það fyrirheit, sem hún gaf á
sínum tíma að halda verðbólgunni
í skefjum, þá hefði verð-
fall og aflabrestur á engan hátt
orðið neitt viðlíka vandamál eins
og það hþfur orðið nú og þá
mundi ek'ii vera við að glíma
neitt svipuð vandamál þeim, sem
nú er við að fást.
Látið reka a reiðanum.
Það sem ég tel ríkisstjórnina
alveg sérstaklega ámælisverða fyr-
ir í sambandi við þessi mál, er
að hafa ekki hafizt fyrr handa en
raun ber vitni og gert raunhæfar
ráðstafanir til þess að mæta þess-
um vandamálum. Þessi vandi hef
ur í öllum meginatriðum legið
lengi fyrir. Vissulega hefði verið
auðveldara á margan hátt við
hann að fást, ef fyrr hefði verið
snúizt við honum og viðeigandi
ráðstafanir gerðar í tæka tíð. En
það hefur hæstv. ríkisstjórn látið
reka á reiðanum og trúað að því
er virðist á happdrættisvinning,
sem ekki hefur komið.
\Þegar frá því að innflutnings-
gjaldið var á lagt, má segja að
almenningur í þessu landi hafi
reiknað með því, að þetta mundi
enda með þeim ósköpum sem nú
| er fram komið og það orðið undir
. ' rót þess kaupæðis og óhæfilegrar
gjaldeyriseyðslu og ýmiss konar
óheppilegrar spákaupmennsku.
Viðhorf Framsóknarflokksins
Hvernig hefði þá Framsóknar-
flokkurinn viljað snúast við þess-
um vanda, sem hér er við að
glíma og sem viss-ulega er stór?
Við höfum ekki haldið því fram,
að þessi mál væri hægt að lækna
eða lagfæra með einu pennastriki.
Við höfum alltaf haldið því fram,
að þar þyrftu margvíslegr ráð-
stafanir til að koma.
Við höfum bent á ráðstafanir,
sem hafa verið til þess fallnar
að minnka þann vanda og gera
þá kjararöskunina sem allra
minnsta.
Við viðurkennum, að þær ráð-
stafanir, sem við höfum bent á
leysi ekki allan þennan vanda og
j til viðbótar þeim mundi þurfa
; einhverja aðgerð. Það er mín
| skoðun, að eins og komið er, muni
það vera erfitt að komast hjá því
að leggja einhverjar byrðar á
menn í einu eða öðru formi. En
við höfum lagt áherzlu á, að það
væru gerðar allar tiltækar ráð-
stafanir til að gera byrðarnar sem
allra minnstar og við höfum lagt
á það megináherzlu, að byrðunum
væri skipt, sem réttlátlegast nið-
ur. Á þetta höfum við lagt á-
herzlu I þeim viðtölum, sem fram
hafa farið á milli stjórnmálaflokk-
anna. Þau atriði, sem við höfum
lagt megináherzlu á í þessu sam-
bandi, eru fyrst og fremst þessi:
Það er nauðsynin á því að bæta
stöðu framleiðsluatvinnuveganna
og koma þeim á rekstrarhæfan
grundvöll. Það er nauðsynin á því
að tryggja fulla atvinnu hvar sem
er á landinu og það er í þriðja
lagi nauðsyn á því að stuðla að
atvinnuuppbyggingu í þeim lands-
hlutum, sem dregizt hafa aftur úr
að undanförnu.
Skuldir atvinnuveganna.
Þessum markmiðum viljum við
reyna að ná með þvi að gera
vissar ráðstafanir, sem við teljum,
að miði að eflingu atvinnuveg-
anna og stuðli að atvinnuöryggi
og jafnframt höfum við bent á
ráðstafanir, sem væru fallnar til
þess að minnka fjárhagsvanda rík
issjóðs og bæta stöðu landsins
út á við. Ég hygg, að flestar af
þessum ráðstöfunum, hafi borið á
góma í viðtölum stjórnmálaflokk-
anna. Við höfum í fyrsta lagi lagt
áherzlu á það, að það væri nauð-
synlegt að veita atvinnuvegun-
um, a.m.k. sumum greiðslufrest
til bráðabirgða. Við höfum lagt
áherzlu á, að það þyrfti að breyta
lausaskuldum atvinnuveganna í
föst lán og það þyrfti jafnframt
að framikvæma skuldaskil í vise-
um tilvikum. Til þess að greiða
fyrir þessum aðgerðum, viljum við
koma á fót sérstökum aðstoðar-
lánasjóði til styrktar atvinnuveg-
unum og jafnframt höfum við
alltaf lagt aðaláherzlu á, að það
þyrfti að breyta lánapólitíkinni.
Það þyrfti að leysa rekstrarfjár-
vandamál atvinnuveganna og
breyta að öðru leyti lánapólitík
inni, þannig að fyrirtækin væru
ekki í öðru eins skrúfstykki og
þau hafa verið að undanförnu-
Það er alveg áreiðanlegt, að
þessi aðgerð er höfuðnauðsyn eins
og nú stendur og mér þótti það
athyglisvert, að í yfirlýsingum,
sem forsætisráðherra gaf, þegar
hann fylgdi þessu frumvarpi úr
hlaði, var ekki minnzt á breyt-
ingu lausaskulda í föst lán eða
skuldaskil eða önnur þau atriði,
sem ég drap á. Þau voru ekki
talin á meðal þeirra aðgerða, sem
væru til athugunar hjá ríkisstjórn
inni.
Lánapólitíkin.
Við höfum bent á nauðsyn þess
að lækka vexti af stofnlánum og
rekstrarlánum atvinnuveganna.
Við höfum bent á nauðsyn þess
að lækka eða fella niður ýmsa sér-
skatta, sem á undanförnum árum
hafa verið lagðir á atvinnuvegina
og sem eru þeim þungbærir og
þeir eru ekki eins og á stendur
færir til að standa undir. Það er
rétt að geta þess, að þessir skatt-
ar renna að talsverðu leyti aftur
til atvinnuveganna í ýmsum mynd
um, en ég held, að eins og sakir
standa, séu atvinnuvegirnir ekki
færir um að bera þessar álögur
Og að fyrirgreiðsla sú, sem þeir
hafa notið úr þeim sjóðum, sem
sérskattarnir renna til, verði til
þeirra að koma með öðrum hætti
og eftir öðrum leiðum.
Iðnaðurinn.
Þá höfum við lagt áherzlu á,
að reynt væri að lækka eða feila
niður tolla af framleiðslutækjum,
hráefni og rekstrarvörum og að
rekstrarlán til iðnaðarins verði
veitt með hliðstæðum hætti og til
annarra atvinnugreina. Iðnað-
urinn hefur búið við mikil rekstr-
arfjárvandamál að undanförnu
en hitt er öllum ljóst, sem um
þessi mál hugsa, að iðnaðurinn í
þessu landi verður að vaxa. Það
er höfuðnauðsyn vegna þess að
það hlýtur að verða höfuðhlut-
verk hans að taka við vaxandi
fólksfjölda hér í landinu og skapa
því fólki atvinnu og lífsskilyrði.
Af sama toga er það spunnið. að
við leggjum áherzlu á, að inn-
flutningur iðnaðarvara verði tak-
markaður á þeim sviðum, þar sem
vörur til sömu notkunar eru fram-
leiddar í landinu sjálfu. Sá óhefti
innflutningur á ýmsum vor-
um, sem átt hefur sér stað að
undanförnu til bess að keppa við-
iðnaðinn, næi engri átt.
Við höfum engin efni á því að
haga okkur á því sviði eins og við
höfum gert að undanförnu.