Vísir - 19.10.1978, Qupperneq 7

JAWS 3
Undirbúa tilkomu
nifteindasprengju
um fyrir i nærveru hans og halda
uppi um Delgado góðri njósn.
Svivirðileg svik
Loks var gildran tilbúin. Del-
gado voru gerð boð að koma til
Spánar næsta nágrannarikis
Portúgals, og skyldi komið á
samningafundi i spænska landa-
mærabænum Badajoz. Fundinn
ætluðu að sækja fulltrúar and-
spyrnuhreyfingarinnar i' Portú-
gal.
Þangað hélt Delgado i fylgd
hinnar ungu og fögru brasilisku
stúlku sem var einkaritari hans.
A meðan hann var á leið til
fundarstaðarins, var nokkrum
einkabifreiðum ekið yfir landa-
mærin frá Portúgal. Menn hafa
staðfest að i þeim vorusex eöa sjö
menn, sem nutu leiðsagnar eins
landamæravarðar. Þetta var i
febrúar 1965.
1 april sama ár fundu menn
grafin i skurði sundurskotin lik
Delgados og ástkonu hans.
Morðiö vakti heimsathygli og
almenna gremju og hneykslan.
Spánarstjórn þykkti viö þegar
hennar yfirráöasvæði var notaö
til slikra sviöingsverka. Sett var á
laggirnar rannsókn, þar sem að-
standendur og handgengnustu
stuðningsmenn voru yfirheyrðir,
sömuleiöis portúgalskir dipló-
matar, og lögreglumenn sem
Portúgalsstjórn gat ekki neitað
aðframseljatilskýrslutöku. — Sú
rannsókn kom til litils.
Pólitiskt réttarhald
En ýmislegt var þó grafiö upp
við rannsóknina. Lögfræöingur
einn frá Lissabon gekk einna
ákafastfram við að reyna að upp-
lýsa málið. Hann var umboðs-
maður Delgado-fjölskyldunnar.
Það er sá sami Mario Soares leiö-
togi jafnaðarmanna sem siðar
hefur orðið forsætisráðherra
Portúgals.
Eftir „blómabyltinguna” iapril
1974 var rykið dustað að nýju af
málskjölum þessa dularfulla
morðs. Menn höföu nefnilega
komist yfir leyniskjöl PIDE, þeg-
ar skrifstofur lögreglunnar kom-
ust á valduppreisnarmanna. Um
2000 lögreglumenn voru hand-
teknir, og ýmsir uppljóstrarar
PIDE. Nokkrir sluppu þó til ná-
grannarikja Mozambique (sem
þá var nýlenda Portúgals), eða til
Spánar, Frakklands og Brasiliu.
Sjö menn hafa nú verið ákærðir
vegna þessa máls, en fjórir voru
meöal þeirra sem sluppu. Þeir,
sem sitja nú á sakabekknum, eru
ekki grunaðir um að hafa hleypt
sjálfir af banaskotunum.
Búister við þvi aö þetta réttar-
hald teygist yfirhálfs árs tímabil
eða svo og mun sennilega að
mestu fara fram I kyrrþey. Satt
best að segja, þykir mörgum,
sem gefist hafi verið strax í upp-
hafi upp við að koma lögum yfir
hina ábyrgu. PIDE-mönnunum
var haldið i fangelsi i fleiri ár,
áður en ákærur voru gefnar út á
hendur þeim. Nefndin sem átti að
pæla i leyniskjölunum, flosnaöi
upp. Þótt þvi hafi veriö opinber-
lega neitað er á allra vitorði að
kommúnistar i byltingunni fjar-
lægðu eitthvaö af skjölum, sem
þóttu áfellandi fyrir þá! Sérstak-
legafrá árunum millli ’70 og ’74,
þvi að þrátt fyrir andstöðu þeirra
gegn einræöisstjórninni voru þeir
engir vinir hinna frjálslyndari i
andspyrnuhreyfingunni og Del-
gado sá frjálslyndasti þeirra
allra, var þeim mikill þyrnir i
augum.
Ef öll þessi skjöl kæmu fram
mundi það jafngilda pólitískum
dauðadómi margra kunnra
manna í Portúgal i dag, jafnt á
hægri sem á vinstri væng — eftir
þvi sem menn ætla. Nær allir
erindrekar PIDE hafa verið látn-
ir sleppa. Einn aðalböðull PIDE
var þó dæmdur i sjö til átta
mánaða fangelsi svona mest til að
sýnast. Þegar svo margir af hin-
um áhrifameiri stjórnmálamönn-
um, hafa fengiö aö snúa i friði
heim úr útlegð (stjórnmálamenn
frá einræðisárunum), þykir
naumast stætt á þvl að taka mjög
hart á smáfiskunum.
Réttarhaldið vegna Del-
gado-málsins mun bera af þvi
keim. Upplýsingum verður haldið
eftir, ýmislegt þaggað niður og
lifið látíð ganga sinn gang. Þótt
Delgado hafi ekki fengið að njóta
þess.
Carter Bandaríkjafor-
seti hefur ákveðið að láta
breyta ýmsum eldflaugum
Bandaríkjahers svo að
unnt sé/ ef nauðsynlegt
þykir/ að hlaða þær með
nifteindasprengjunni
margræddu. Segin að hon-
um hafi verið þrýst til
þessarar ákvörðunar af
Bandaríkjaþingi og banda-
mönnunum í NATO.
Nifteindasprengjur eru þeim
eiginleikum búnar, að þær drepa
fólk á takmörkuðu svæði með
geislaeitrun, en valda litlum
spjöllum á mannvirkjum á svæö-
Indiánarnir i Maine i
Bandarikjunum hafa i
bili lokið deilum sinum
við hið opinbera um land
það, sem þeir hafa glat-
að i viðskiptum við hvita
menn.
Þessir 3.000 indiánar af ætt-
flokkum Pasaamaquoddy og
Herlið frá Ródesiu
réðist á bækistöðvar
skæruliða þjóðernis-
sinna blökkumanna i ná-
grannarikinu Mosambik
i morgun — skömmu áð-
ur en hefjast áttu i Was-
hington viðræður leið-
toga Ródesiu og Banda-
rikjamanna og Breta.
Arásin á bækistöövar skæruliða
Roberts Mugabe, leiðtoga Zim-
babwe-þjóðernishreyfingarinnar,
inu. — Aðalandstæðingar þessa
vopns segja, aö það bjóöi frekar
heim hættu á kjarnorkustriöi, þvi
að nifteindasprengjan sé meir
freistandi til notkunar en gjör-
eyöingarvopnin.
Tilkynningin um þessa ákvörö-
un berst frá Hvita húsinu aðeins
nokkrum dögum áður en væntan-
legur botn átti að fást i viöræður
Sovétmanna og Bandarikja-
manna um takmarkanir kjarn-
orkuvopna, og þá aðallega tak-
markanir á fjölda eldflauga, sem
draga heimsálfa i milli.
Það er vitaö, aö taka muni
nokkur ár að ljúka framleiðslu
nifteindasprengjubirgöa og
þeirra hluta, sem henni heyra til.
Nifteindasprengjum yrði aðal-
Penobscot munu fá 27 milljónir
dollara, sem lagðir verða I eins
konar þróunarsjóö. Þar að auki
verða keyptir handa þeim um
40.000 hektarar lands að verð-
mæti um 10 milljónir dollara.
Samkomulag þetta verður þó
að fá samþykki þingsins, en
mundi binda i eitt skipti fyrir öll
enda á allar jarðadeilur við
indiánana i Maine-riki.
hófst í gærkvöldi. Er þetta önnur
árasin á mánuöi, og ekki vitað,
hve lengi hún muni standa.
Til' hennar er stofnað, meðan
Ian Smith forsætisráðherra og
þrir blökkumannaráðherrar
bráðabirgðastjórnarinnar eru
staddir i Bandarikjunum þar sem
þeir leita stuðnings viö stefnu
stjórnar Ródesiu og áætlanir um
að koma á meirihlutastjórn i
landinu.
Tilgangur árásarinnar þykir
vafalitið vera sá, að styrkja
samningsaöstööu Ródesiustjórn-
ar og sýna fram á, að fullyröingar
skæruliða um, að þeir séu aö
vinna striðiö um Ródesiu, stand-
ist ekki.
lega komið fyrir I skammdrægum
eldflaugum og fallbyssum, enda
hún aðallega ætluö gegn skriö-
drekum. Hernaðarsérfræðingar
hafa hugsaö sér, að hún gæti
komið að bestum notum til þess
að stööva framrás innrásarhers,
sem þegar hefur lagt undir sig
hluta vinveitts rikis. Var nift-
eindasprengjan talin geta jafnað
upp liösmuninn i Evrópu á her-
afla NATÖ og Varsjárbandalags-
ins (sem á 3 skriðdreka á móti
hverjum einum NATO-skrið-
dreka).
Bandarikjaþing samþykkti ný-
lega leyfi til handa stjórn Carters
að láta framleiöa þá hluta, sem
nauösynlegir eru til gerðar nift-
eindarsprengju.
Indiánarnir kröfðust i upphafi
25 milljarða dollara og tæpra 5
milljóna hektara lands, þegar
þeir hófu málaferlin 1972.
Leit-
inni
lokið
oð
hnett-
inum
Lokið er nú leitinni að
leifum sovéska njósna-
hnattarins, sem hrapaði
niður i Kanada i janúar
siðastliðnum. Leitar-
kostnaðurinn nemur
milli 12 og 15 milljóna
Bandarikjadala.
Fundust tæp 100 kg af
braki úr Cosmos 954,
sem upphaflega var
fimm smálestir að
þyngd og geymdi innan-
borðs 45 kg af banvænu,
geislavirku úranium,
sem knúði kjarnorkuofn
gervihnattarins.
Mestur hluti gervihnattarins
brann upp á leiöinni gegnum and-
rúmsloft jarðar, og dreifðist hiö
geislavirka efni yfir stórt svæöi i
hinu strjálbýla N-Kanada.
Kanadisk yfirvöld segja, að
hættan af völdum geislaeitrunar
sé nú hverfandi litil eftir hreins-
unina. Þau segjast ennfremur
munu senda Sovétrikjunum
reikning til þess aö bæta sér upp
kostnaðinn af leitinni. Ekki er þó
sagt, hvað Kanada muni fara
fram á háa greiðslu, en I júli i
sumar var látið að þvi liggja, að
sá reikningur mundi nema milli 3
og 4 milljóna dollara, en þá var
kostnaðurinn áætlaður um 12
milljónir dollara.
SMURSTÖDIN
Hafnarstrœti 23
er í hjjarta
borgarinnar
Smyrjum og geymum bílinn
á meðan þér eruð að versla
INDÍÁNAR SÆTTAST
VIÐ HVÍTA
RÓDESÍUHER RÉÐST
INN í MOZAMBIK