Vísir - 19.10.1978, Side 14

14
Fimmtudagur 19. október 1978
VISIR
LÍFOGUST LÍF OGUST LÍF OG LIST LIF OG UST LÍF OG LIST
Sjónvarp
Markús
örn
Antons-
son
skrifar.
Sjónvarpiö hefur svo ekki
veröur um villzt sannaö
ágæti sitt sem vettvangur
fyrir holl i*áö og viövaranir
til hins almenna borgara. 1
fréttatima nú i vikunni var
gerö enn ein árviss tilraun
til aö uppfræöa landslýöinn
um búnaö bila i vetrar-
akstri. Þetta framtak
fréttamanna sjónvarpsins
vetrarakstri. Gatnamála-
stjóri er fyrstog fremst aö
hugsa um skemmdir á
malbiki og lofar nógu af
salti til aö greiöa fyrir
áhættulausum akstri.
Þessu vilja aörir traffik-
sjeffar ekki sporörenna
athugasemdalaust. Yfir-
mennumferöarmála skipt-
ast sýnilega i tvo „skóla”
hvaö afstööu I þessu máli
áhrærir. Þá er reynt aö
áfrýja málinu til æöstu
dómstóla eins og sjónvarp-
iö geröi i fyrra eöa hitteö-
fyrra, þegar sjálfur for-
stjóri Bifreiöaeftirlits
rikisins var leiddur fram i
viötali. Þaö minnti helzt.á
barnaleikinn „Frúin i
Hamborg”, þar sem ekki
má segja ,,já og ekki „nei”
Markús örn segir aö þáttur þeirra Frosts og Wilsons minni á, aö margt sé ógert
varöandi skráningu sögu siöustu áratuga á vettvangi sjónvarpsins, meö þvf aö ræöa
viö menn, sem komiö hafa viö sögu.
Sir Harofcf minnir okkur
á óunnin verfc hoima við
hefur þó liklega gert illt
verra, þvi aö nú standa
áhorfendur algjörlega á
gati, gjörsamlega ráövilltir
og vita hvorki upp né niöur
i snjó-og hálkuakstursmál-
um. Helztu fræöimenn og
sérfræöingar vorir á þessu
sviöi eru svo svakalega
hálir þegarþeir koma til aö
ræöa þetta brýna
öryggismál á opinberum
vettvangi.
Gatnamálastjórinn i
Reykjavik hvetur menn
eindregiö til aö setja ekki
nagladekk undir bíla sina
en f ra mkvæmdast jóri
Umferöarráös segir þaö
beztu öryggisráöstöfun i
né heldur „svart ” eöa
„hvitt”. (Jtilokaö var aö fá
nokkrar beinar ráölegging-
ar upp úr forstjóranum,
hvort menn ættu að keyra
meö nagla, án nagla, á
keöjum eöa keöjulausir.
Þetta átti einfaldlega allt
aö „miöast viö aöstæöur”
hverju sinni. Þaö er svo
sem gott og blessaö en ég
held að svör og ,,heilræði”
af þessu tagi rugli menn
aöeins i riminu, þeir finni
til öryggisleysis og hætti aö
treysta á eigin hyggju, sem
eftir öllum sólarmerkjum
aö dæma viröist vera
helzta haldreipi meðan sér-
fræöingar sitja enn á rök-
stólum.
Frost á niðurleið?
(Jr snjó og hálku i Frost.
David Frost var fyrir svo
sem 10 árum ein helzta
sjón varpsstja rna i
Bretlandi. Hann vakti at-
hygli fyrir viötalsþætti
sina, var beinskeyttur i
spurningum og haföi lika
húmor. Seinna tók hann aö
sér umsjón skemmtiþátta,
sem vöktu verðskuldaða
athygli. Og eftir öll
frægöarverkin heima á
gamla Englandi hlaut aö
koma aö þvi aö Amerlka
lokkaöi David Frost til sín.
Þar hefur hann unniö um
árabil og vakti sföast
heimsathygli fyrir sam-
talsþætti sina meö Nixon.
Fyrir tveim vikum heyröi
ég eftirhermu á skemmti-
staö I New York gera sér
mat úr þessum samtölum
Frost og forsetans fyrrver-
andi. Þau voru túlkuð sem
óskiljanlegar málalenging-
ar og bull i munni þessa
skemmtikrafts. Féll það I
góöan jaröveg hjá áheyr-
endum.
Wilson stóð fyrir
sinu
Af samtali Frost viö
Wilson, fyrrum forsætis-
ráöherra Breta, sem sýnt
var á mánudagskvöldið i
sjónvarpinu, dró ég fyrst
þá ályktun aö þessi ágæti
sjónvarpsmaöur mætti
muna sinn fifil fegri. Svo
virtist af honum dregiö. En
hvað um þaö. Harold
Wilson stóð fyrir sinu og
þátturinn sem slikur var
hinn áhugaverðasti og
fróölegt að heyra fyrrum
leiðtoga Verkamanna-
ftokksins brezka lýsa þvi
yfir aö undir forystu
ihaldsmannsins Harold
McMillans heföi brezka
þjóöin lifað eitt mesta vel-
megunarskeiö í seinni tima
sögu sinni. Aörar vestræn-
ar forystuþjóöir nutu á
þessum tima leiösagnar
hægri sinnaöra einka-
framtakssinna á borö viö
Eisenhower, Adenauer og
Erhard. Lifskjör i
Bandarikjunum og
V-Evrópu bötnuðu stórlega
i stjórnartið þessara
manna og hafa sums staöar
ekki veriö betri siöan
heimsstyrjöldinni lauk.
Saga siðustu ára-
tuga
Þessi þáttur minnti okk-
ur á að Islenzka sjónvarpiö
á margt ógert I skráningu
sögu siöustu áratuga meö
þvi aö festa á mynd þá
menn, sem fremst hafa
staðið I islenzkri
stjórnmálabaráttu, og fá
þá til aö skýra frá minnis-
stæöum atburöum. Ekki
má heldur gleyma ýmsum
embættismönnum, sem við
sögu hafa komið. 1 þessu
sambandi hef ég sérstak-
lega i huga þá menn, sem
beinan þátt tóku i undir-
búningi að stofnun lýðveld-
isins og hafa meira og
minna sett svip sinn á
stjó rnm ála bará ttu na
siöan. Menn á borö viö
Ingólf Jónsson, Gylfa
Þ. Gislason, Hannibal
Valdemarsson, Gunnar
Thoroddsen og Einar
Olgeirsson þarf aö ræða við
itarlega hvern i sinu lagi
fyrir framan sjónvarpsvél-
ar. Þættirnir með Sir
Harold Wilson veröa
áreiöanlega áhugaveröir
fyrir þá, sem á annaö borö
hafa áhuga á sögu og
erlendum stjórnmálum. En
þeir eru lika áminning til
okkar sjálfra um aö vinna
betur það efni, sem nær
okkur stendur.
Peter Finch i hiutverki
sinu I Network.
Kvikmyndir
Q Arni Þórar- insson skrifar
Tónabió:
Network ★
Tónabió. Bandarisk. Argerö
1977. Aöalhlutverk: Faye Duna-
way, William Holden, Peter
Finch, Robert Duvall, Ned
Beatty. Handrit: Paddy
Chayefsky. Leikstjóri: Sidney
Lumet.
Paddy Chayefsky er sér-
fræöingur Hollywood I
heimsósómanum. Hann hefúr i
langan tima sent frá sér bunu af
bölsýnum, ansi hreint bók-
menntalega skrifuðum handrit-
um, og reyndar sviösleikritum
lika — , þar sem hann hefur i
áktfö lýst þvl yfir aö heimurinn
sé að fara til fjandans. Slikar
yfirlýsingar geta veriö hinir
þörfustu afréttarar. Mér er
minnisstæö nýlegmynd byggö á
handriti Chayefskys, — Hospital
eöa Spltalinn — , þar sem hann
gerir stjórnlaust, sjúkrahús að
heiminum i hnotskurn. Þaö er
aö visu handhægt en ekki sér-
lega frumlegt.
faugum Chayefskys er mann-
kyniö tryllt, hefur tapaö allri
hand- og fótfestu og hrapar I
glötun. Ef ekki I bókstaflega
eyðingu þá aö minnsta kosti i
★ ★ +
Tryllitœkið
eyöingu þeirra eiginleika sem
greint hafa manneskjuna frá
öörum dýrum gegnum aldirnar.
Óvinurinn er fjölmiölastýrt
massaþjóöfélag Ameriku, þar
sem enginn er almáttugur nema
dollarinn og auöhringarnir. I
Network lætur Chayefsky
ameriskan almenning stinga
hausunum út um giuggana og
æpa svo undir tekur i borgar-
hverfunum: „Éger bálreiður-og
ég læt ekki bjóöa mér þetta
lengur! ” Chay evsky er lika bál-
reiður og ætlar ekki að láta
bjóöa sér þetta lengur. Reiöi-
öskur hans er kvikmyndin Net-
work.
Hann ræöst meö réttláta reiöi
og skáldlegan eldmóö aö vopni
gegn amerisku sjónvarpi sem I
augum Chayefskys er eins kon-
ar táknrænt safngler fyrir þær
tilhneigingar I nútimanum sem
eru mannskemmandi, — ef ekki
hreinlega manneyöandi. Net-
work lýsir þeim eiginleika sjón-
varps, — eöa náttúrulögmálum
sjónvarps, eftir þvi hvernig á
þiaöer litiö —aögera þaðsem er
ekta falskt,að gera raunveru-
legar tilfinningar aö gervi-til-
finningum, aö svipta burt
skilunum milli þess sem er ;,i
alvöru” og þess sem er „i
plati”. Þessu lýsir sagan af ör-
lögum Howards Beale, sjón-
varpsfréttaþularins sem varö
spámaöur múgsins og loks
fyrsti maöurinn sem var tekinn
af lifi fyrir aö vera ekki nógu
hátt skrifaður á sjónvarpsvin-
sældalistanum, eins og þulur
myndarinnar segir i lokin.
Chayefsky teflir af talsveröri
fimi saman kaldhæönum þver-
stæöum þessarar viti firrtu fjöl
miölaveraldar sem myndin
lýsir: Howard Beale fréttaþulur
sem oröiö hefur undir í sam-
keppninni um athygli glápenda
og telur sig i staöinn hafa fengiö
athygli almættisins, hvort sem
þaö er nú guö eöa dollarinn,
beinir reiöi sinni aö óvininum,
sjónvarpinu, en sjónvarpið ger-
ir sér litiö fyrir og græðir á
þessari reiöi: Hún veröur
„Instant hit”, — slær i gegn.
Reiði Be^les á sér samsvörun i
örvæntingu og vanmætti
borgaranna og spinnst saga
Chayefsky i kringum þessa
nýju kraftbirtingu múg-
mennskunnar: Sjónvarpsstöðin
notfærir I senn sér og fram-
kallar reiöi milljónanna sem
dýrka bláa glampann i stof-
unni — reiði sem ekki sist leitar
útrásar i ofbeldi og dauöa sem
skemmtiatriöi,! Network þróast
þaö skemmtiatriöi til óumflýj-
anlegrar fullkomnunar i örlög-
um Beales.
Paddy Chayefsky tekur
ástandiö eins og þaö er iviö
lengra á núverandi þróunar-
braut. Tilfinning hans fyrir eöli
sjónvarps, þessu tvieggjaöa
vopninútimamenningar er næm
og skýr: Sjónvarp getur oröiö
sjálfstætt afl. Þaö getur — i
slæmum höndum — spillt og
tryllt heilu þjóöirnar, gert þær
aö gangandi sjónvarpsklisjum,
formúlum og afturgöngum
þeirra mynda sem til þeirra
berast meö bláa glampanum i
stofunni. Network skirskotar aö
visu sérstaklega til ameriskra
staöhátta. Eöli málsins er þó
ekki staöbundiö: Sjónvarpiö er
mesta tryllitæki oldiar tima.
ChayefsÍQí hættir i ákafa sin-
um til aö predika,gera persónur
sinar aö málpipum, láta þær
tala eins og bækur. Hann er lika
mistækur I byggingu handrits.
T.d. er notkun þular aöeins
óþarfur lýtir á verkinu og
Chayefsky hefur heldur ekki
gert nægilega vel upp viö sig
hvort hann ætlar aö setja fram
grimma ádeilu eöa aöeins
iróniu, pinulitið tilfinningasama
á stundum. Engu aö siður er
þessi mynd þrátt fyrir einstaka
galla efnismikil sem heild, eink-
ar vel skrifuð á köflum (miöaö
við venjuleg andlaus* Holly-
woodhandrit) og erindi hennar
er brýnt.
Network er aö visu fyrst og
fremst „handritshöfundar-
mynd”. En sá trausti fagmaöur
Sidney Lumet leikstjóri og
leikararnir Pinch, Holden,
Dunaway og Duvall veita dáli'tiö.
hýsterisku handriti Chayefskys
i þann farveg á tjaldinu sem
gerir Network að jafn magnaöri
mynd og hún er.
—AÞ
IIF OG LIST LÍF OG LIST LÍF OG LIST LÍF OG LIST LÍF OG LIST