Morgunblaðið - 24.04.2003, Qupperneq 8

Morgunblaðið - 24.04.2003, Qupperneq 8
8 C FIMMTUDAGUR 24. APRÍL 2003 MORGUNBLAÐIÐ Margt hefur komið dr.Charles Williams, skóg-vistfræðingi og Ful-bright-prófessor í um- hverfisfræði við Háskóla Íslands, á óvart meðan hann hefur dvalið hér. Í samtali við blaðamann Morg- unblaðsins sagðist hann hafa verið kunnugur sögu Íslands þegar hann kom hingað en eigi að síður hefði hann orðið margs vísari af að skoða umhverfið hér enda kæmi hann frá Pennsylvaníu þar sem mikill og vöxtulegur skógur er ríkjandi í landslaginu. Einnig finnst honum áhugi almennings hér á skógrækt- armálum merkilega mikill. „Rannsóknir mínar hér beinast þó meira að efnisöflun heldur en bein- um rannsóknum á umhverfinu en ég er einkum að rannsaka skóga í aust- anverðum Bandaríkjunum, þetta er hluti af tempraða laufskógabeltinu, á því svæði sem ég er að rannsaka eru meiri vetrarkuldar en á Íslandi en líka mun meiri sumarhiti og því miklu meira úrval af lauftrjám og vaxtartími er lengri,“ sagði dr. Will- iams enn fremur. En hvaða gagn skyldi dr. Williams hafa af athugunum sínum hér í þessu sambandi? „Lítið er gróðursett eða notað af svokölluðum framandi lífverum, (trjátegundum) í þeim hluta Banda- ríkjanna þar sem rannsóknir mínar fara fram, það eru þar svo margar trjátegundir vel aðlag- aðar umhverfinu að það er ekki nauðsynlegt. Eigi að síður eru þar tegundir sem eru kannski evrópskar eða kínverskar að uppruna og hafa borist með manninum og hafa gjarnan það hlutverk að græða upp land sem bú- ið er að fara mjög illa með, t.d. jarðvegslega, þetta hef ég verið að rannsaka á mínum heimaslóðum. Mjög áhugavert er því fyrir mig að skoða hvernig þetta fer fram hér, þar sem aðstæður eins og ég var að lýsa eru miklu magnaðari. Hér er skóg- laust land að mestu, meira að segja jarðvegurinn er víða farinn og aðeins um að ræða eina trjátegund sem myndar hér náttúrulega skóga. Birk- ið er að vísu ágætt til síns brúks en það er hægvaxið og þrífst ekki alls staðar jafnvel. Þegar þannig háttar til geta framandi lífverur eins og ösp, sitkagreni, lerki og fleira komið af stað annarri framvindu og orðið að miklu gagni.“ En gætu þessar tegundir sem dr. Williams nefndi síðast hugsanlega myndað sjálfsprottna skóga á Ís- landi? „Já, ég tel líklegt að slíkt geti gerst, það fer eftir fræþroska, stærð og slíku hjá trjánum og hvort til staðar sé heppileg setmyndun fyrir fræin að spíra. Í Bandaríkjunum fer fram talsverð umræða um nýjar tegundir sem breiðast út og líkja má við innrás- arher í það gróð- urumhverfi sem fyrir er. Til eru þekkt vandamál hvað varðar tegundir sem gera slíkt í Bandaríkjunum. Hér er þetta á margan hátt ólíkt, það er frá vísindalegu sjónarmiði ekki sami missir að landi sem er örfoka, þetta er kannski meira spurning um það hvað mannfólkinu finnst um þró- unina.“ Hér á landi hefur orðið vart and- stöðu við innfluttar plöntur sem að- lagast vel, t.d. má nefna lúpínuna. Eru slík vandamál uppi í Bandaríkj- unum? „Tortryggni gagnvart framandi plöntum í Bandaríkjunum á rætur sínar fremur í ótta við skaða af fram- andi jurtum sem breiðast út en í til- finningahita vegna gróðurfarsins sem fyrir er. Menn hafa áhyggjur af efnahagslegum verðmætum sem gætu glatast á þennan hátt en líka getur verið um að ræða t.d. varð- veislu þjóðgarða sem eiga að vera sem líkastir því sem var fyrir daga Kólumbusar. Ef þar yrði skaði vegna innrásar framandi plantna hefði það áhrif á áhuga ferðamanna að skoða garðinn og þannig mætti telja.“ En hvert er álit dr. Williams á þætti gróðurhúsaáhrifa varðandi gróður? „Við stöndum frammi fyrir alveg nýju vandamáli hvað varðar skipulag skógræktar sem eðli málsins vegna er eitthvað sem menn skipuleggja jafnvel öld fram í tímann. Tré sem verið er að gróðursetja núna verða kannski ekki fullvaxin fyrr en eftir hundrað ár. Innan þessa tímaramma getur hitastig snarhækkað, breyt- ingar orðið á úrkomu og margt fleira gerst. Allt getur þetta leitt til þess að trjátegundir verði í allt annarri sam- skeppnisstöðu hver við aðra en nú er. Aðstæður fyrir trjátegundir sem við í dag lítum svo á að séu vel aðlagaðar geta orðið allt aðrar eftir hundrað ár. Á sama hátt getur aðstaða aðkomu- trjátegunda sem nú eiga í vök að verjast orðið mjög góð og þær því átt miklu meiri möguleika í framtíðinni en nokkurn órar fyrir. Tegundir sem í dag eru álitnar óæskilegar gætu þannig með breyttu veðurfari orðið að undirstöðu fyrir vistkerfinu og mjög verðmætar sem slíkar. Allir sem eru að rækta skóg í dag, hvar sem er í heiminum, eru í vondri stöðu hvað þetta ófyrirsjáanlega atriði snertir. Breytingar verða óhjá- kvæmilega en við vitum ekki hverjar og hversu miklar þær verða.“ Loks er það hin stóra spurning, hver er „verðmætasta“ aðkomu- trjátegundin á Íslandi nú um stundir að áliti dr. Williams? „Það hefur sýnt sig bæði í land- búnaði og garðrækt að það er slæmt að vera með mjög einsleita ræktun. Séu menn með eina trjátegund á stóru svæði þá eru slíkir skógar mun viðkvæmari fyrir ef nýr vágestur kemur upp, svo sem nýr sjúkdómur eða sveppur. Vágesturinn hefði þá mun meiri áhrif heldur en ef þessi til- tekna trjátegund yxi innan um marg- víslegar aðrar tegundir. Hin hnatt- ræna hlýnun sem menn þykjast sjá fyrir eykur enn frekar ástæður til þess að vera á varðbergi um að ein- blína ekki um of á eina tiltekna teg- und. En ef að ég ætti að nefna ein- hverja eina trjátegund sem greini- lega á mjög vel við í skógrækt á Ís- landi þá er það lerki. Þetta er mjög verðmætur viður og nothæfur til margra hluta. Í öðru lagi veitir lerkið það sem nefna má góða vistfræðilega þjónustu. Þetta er ljóskær tegund sem hleypir miklu ljósi niður í skóg- arbotninn og þar geta margar teg- undir þrifist, sem og hefur lerkið já- kvæð áhrif á jarðvegsmyndun.“ Lerkið verð- mæt tegund á Íslandi Morgunblaðið/Kristján Lerki í Vaglaskógi. Hér sést hvernig sproti af einni tegund hefur verið græddur á aðra. Dr. Williams telur lerki verð- mætt í íslenskri skógrækt. Ljósmynd/Jóhann Björn Arngrímsson Víða eru fallegir laufskógar í Bandaríkjunum. Þessi mynd er tekin í birkiskógi nærri Anchorage í Alaska. Um þessar mundi r s tundar dr. Char l - es Wi l l iams, skógv is t f ræðingur og Fu lbr ight -p ró fessor v ið Háskó la Ís - lands, ýmsar rannsókni r hér í tengs lum v ið v is t rannsókni r sem hann er að gera á skógum á he ima- s lóðum s ínum í Pennsy lvan íu . Dr. Charles Williams skógvistfræðingur. Magnaðar aðstæður

x

Morgunblaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.