Vikublaðið - 26.11.1992, Side 15

Fimmtudagur 26. nóvember 1992
VIKUBLAÐIÐ
15
Jóhann Páll: Það er orðið alveg óhuggulegt „hórerí“ íkring- Alfrún: Bœkur eru að vissu leyti söluvara en það er öllu
um þetta. . . verra að höfundurinn verður það líka.
að fá að vera til. Annars á ekkert
möguleika á að standa upp úr að lok-
um.
Svala: Þessum spurningum er ekki
hægt að svara því við komum aldrei
til með að vita hverju er hafnað og
hvort verk þeirra höfunda sem ekki
finna útgefanda hefðu getað orðið
liður í einhverri þróun.
Álfrún: Það verður auðvitað að
gæta þess að endurnýjun sé eðlileg.
- En hver ætlar að borga brús-
ann? Hver hefur efni á bókum sem
sökkva í jólabókaflóðinu? Eða
ætti ég frekar að spyrja hvort við
höfum efni á að hætta öllu þróun-
arstarfi í íslenskum bókmenntum?
J ólabókaflóðið
Svala: Hvað jólabókaflóðinu við-
víkur get ég vel skilið að fólki finnist
erfitt að bækur fá enga auglýsingu
nema í jólamánuðinum. Hins vegar
fmnst mér líka margt jákvætt við
þetta. í Kaupmannahöfn, þar sem ég
hef búið upp á síðkastið, er ekkert
jólabókaflóð. í eitt og hálft ár vorum
við áskrifendur að Politiken sem er
eitt stærsta dagblaðið í Danmörku.
Þar var lítið fjallað um bækur. Eitt-
hvað skrifað af gagnrýni en það varð
lítið vart við bókmenntirnar. Er ekki
jólamarkaðurinn okkar eins og vel
skipulögð söluherferð? Eigum við
ekki að vera þakklát fyrir þetta fyrir-
bæri í íslensku þjóðlífi? Þessi stans-
lausu blaðaskrif, auglýsingar og ann-
að í þessum mánuði, nær það ekki til
þess fólks sem ekki hefur nógan
áhuga á bókmenntum til þess að
fylgjast sjálft með því hvenær þær
koma út?
Álfrún: Auglýsingar geta verið
tvíbentar. Þær geta fælt fólk frá vör-
unni. Margir fá meira en nóg þegar
hamrað er á sömu auglýsingunni dag
eftir dag og viku eftir viku. Auglýs-
ingarnar eiga það líka til að vera svo
hástemmdar að fólk snýr baki við
því sem verið er að lýsa.
Svala: Það vekur samt einhverja
athygli. Það er alltaf verið að bölva
jólabókaflóðinu en mér finnst það
hljóti líka að vera örvandi fyrir bóka-
fólk.
Jóhann: Eg tek undir þetta. Það er
ol't talað nánast niðrandi unt að við
eigum ekkert eftir nema þennan jóla-
bókamarkað en ég vil alls ekki gera
lítið úr þeini markaði. Það er yndis-
leg hefð á Islandi að gefa bækur í
jólagjöf. Eg hefði bara gjarnan viljað
að fólk keypti bækur handa sjálfu sér
líka.
Svala: Mér finnst það mikilvægt
að minna fólk á að bækur séu til. Svo
Álfrún: Sambandið milli höfundar og lesanda
er mjög sérstakt og nœst ekki nema með tilstilli
listar. Við komumst nœr höfundi með því að
lesa það sem hann skrifar heldur en með því að
tala við hann.
Svala: Bókmenntir skipta okkur máli vegna
þess að þœr hreyfa við okkur eins og önnur list.
Þess vegna hef ég aldrei haft neinar áhyggjur af
dauða skáldsögunnar.
Jóhann: Eg held nefnilega að út komi of
margar skáldsögur. Það koma út góðar skáld-
sögur á hverju ári en því miður koma líka
skáldsögur sem er afskaplega lítil ástœða til að
gefa út. Þess vegna er ég alls ekki sammála því
að gefnar séu út of fáar skáldsögur.
að ég beri aftur saman við Dan-
mörku þá tók maður einna frekast
eftir því að minnt væri á tilboðsbók
mánaðarins sem gat verið Fyrir-
myndarfaðir eða Dagbók Láru Pal-
mer eða eitthvað slíkt, sem sé lélegar
bókmenntir. Annars sáust bækur
ekki auglýstar.
Álfrún: Bækur eru komnar til að
vera. Þær eru ekki stundarfyrirbrigði
þó að stundum líti það þannig út í
jólabókaflóðinu. Það er ansi nei-
kvætt. Nú rná auðvitað gangast inn á
það að vissu leyti að bækur eru sölu-
vara. Það er hins vegar öllu lakara að
höfundurinn verður það líka. Það er
ekki bara verið að selja það sem
hann er að segja og það finnst mér
svolítið neikvætt. Það vill jafnvel
fara svo að umræðan snýst meira um
höfundinn sjálfan en það verk sem
hann hefur skrifað.
Jóhann: Eg tek heilshugar undir
með Álfrúnu í því sambandi að
auglýsingafarganið er orðið afskap-
lega hvimleitt. Það er líka rétt að
verkin sjálf vilja hverfa í skuggann
af höfundinum og ímynd hans. Við
vitum hversu rnisvel það á við höf-
unda að koma fram í fjölmiðlum,
vekja áhuga, sjarmera þjóðina og
sannfæra hana um að hún eigi að
kaupa „réttar bækur“. Hins vegar
getum við útgefendur ekkert að
þessu gert. Við lifum í markaðssam-
félagi og það er allt þessu marki
brennt.
Álfrún: Markaðurinn hér er mjög
lítill og það þarf kannski ekki alltaf
herferð til að ná sambandi við hann.
En við göngum alltaf út frá því að
við lifum í markaðssamfélagi eins
og það sé eitthvert lögmál fyrir utan
okkur en auðvitað stýrum við sjálf
þessu sem við köllum markað og
virðumst vera að gera að gyðju eða
goði.
Jóhann: Við erum að keppa við
aðra. Við viljum að fólk kaupi bækur
frekar en eitthvað annað og til þess
verðum við að beita aðferðum sem
duga.
Rithöfundar til sölu
- Þessi sala á höfundinum, sem
þið eruð að tala um, á hún eftir að
valda því að bækur eftir sniðuga
og heillandi fjölmiðlamenn verði
teknar fram yfir vel skrifaðar
bækur?
Jóhann: Það getur vissulega ýtt
undir það og ég ætla ekki að gera lít-
ið úr því að við erum í ógöngum í
þessu máli. Það er orðið alveg
óhuggulegt „hórerí“ í kringum þetta.
Þá á ég við hvað höfundar og útgef-
endur þurfa að gera til þess að trana
sér fram.
Svala: Vegna þess sem þú varst að
segja áðan Jóhann, að í framtíöinni
muni meðalmennum fækka í rithöf-
undastétt til hagsbóta fyrir þá góðu;
það verða útgefendur sem velja gæð-
inga og hafna meðalmennum en geta
þeir einhvern tíma losnað undan
þeirri vitneskju að þeir verða að selja
bókina?
- Ertu þá að hugsa um einhvers
konar innri ritskoðun?
Svala: Af því að þeireru útgefend-
ur hljóta þeir að hugsa um hag fyrir-
tækisins. Velja þeir þá ekki höfunda
sem annað hvort eru sjarmerandi eða
hafa átt þannig ævi að auðvelt sé að
auglýsa þá upp?
Jóhann: Eg held ekki að hægt sé
að segja að þessi staða sé komin upp,
hvað sem síðar kann að verða.
- Er skáldsagan að deyja -
drukkna í sölumennsku?
Svala: Bókmenntir skipta okkur
ntáli vegna þess að þær hreyfa við
okkur eins og önnur list. Þess vegna
hef ég aldrei haft neinar áhyggjur af
dauða skáldsögunnar.
Álfrún: Ef skáldsagan væri að
deyja held ég að við myndum ekki
taka eftir því vegna þess hve oft er
búið að segja það. Árið 1920 var
skáldsagan til dæmis alveg að detta
upp fyrir. Þetta hefur alltaf verið sagt
öðru hvoru og kannski oft þegar
mest hefur verið að gerast en það
hefur kannski ekki verið komið í
ljós.
- Eg hef líka heyrt að útgefend-
ur séu að deyja út.
Jóhann: Ég hef ekki heyrt það!
- Margir telja að bráðlega
verði hver einasti rithöfundur
kominn með næga tækni til að
gefa út sínar eigin bækur.
Jóhann: Ég held að útgefandinn sé
nauðsynlegur hlekkur og höfundarn-
ir hafi nóg að gera við að skrifa verk-
in. Þórarinn Eldjárn gerði tilraun
með þetta og sagðist draga að setja
punktinn aftan við handritin hjá sér
vegna þess að hann kviði fyrir mark-
aðsbröltinu. Ég held að höfundarnir
eigi að sinna því sem þeir eru bestir í
og láta okkn ' um hitt.
- Að iokum mætti kannski
nefna nýlegar kenningar bók-
menntafræðinga um að höfundur-
inn sé dauður.
Álfrún: Mcnn hafa lfka sagt að
Guð væri dauður.
Svala: Ætli sé ekki frekar hægt að
segja að bæði Guð og höfundurinn
hafi breyst í eitthvað annað en þeir
voru.