Mánudagsblaðið - 17.10.1949, Síða 6

6
MÁNUDAGSBLAÐIÐ
Mánudagur 17. okt 1949

iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiniiiiiiiiiiiiMMiiiiuRiiiiiiiiiiiiiiiiitiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiuiiiiiiiiiiiiiuiiiiiiiniiiiiiiniuiuiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiuiu
„GAMLIDJÖFSI”
Eftir Pearl S. Buck
líiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiMiMiiiiiiiiiaiiiiiiiiiiiiiiiiniiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiii.iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiii.iiiíiiiiiiiHiiijiiiiniiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiri
Bezta smásaga eftir skáldkonuna frægu, Pearl S. Buck,
að dómi hennar sjálfrar.
Eg valdi smásöguna „Gamii Djöfsi“ sem beztu sögu mína
vegna þess, aö í mínum augum er hún táknrœn fyrir upp-
sprettu þreks Kínaveldis, en hún býr í kínverska sveita-
fólkinu, sem er % hlutar þjóðarinnar. Og auk þess eru
konur Kína veldisuppspretta þreks þess. Þœr eru þrek-
mikiar, óhrœddar og ósigrandi, og þœr viröast veröa göf-
ugri eftir því sem þœr eldast. Frásögnin um opnun flóö'-
gáttarinnar er sönn. Flóögáttir voru opnaöar á mörgum
stööum og vatnið látiö flœð'a yfir sléttumar til varnar gegn
ovmunum.
20. apríl, 1942.
Pearl S. Buck.
Gamla frú Wang vissi auð-
vitað, að stríð geisaði. Allir
höfðu lengi vitaö, að styrjöld
geisaði, og að Japanir væru
að drepa Kínverja. En samt
var það ekki raunverulegt
og ekki annað en sögusögn,
því enginn af Wang-fjöl-
skyldunni hafði verið drep-
inn. I þorpi Þriggja Mílna
Wang-anna, á hinum flötu
bökkum Gula-fljótsins, er var
þorp ættbálks frú Wang,
hafði aldrei Japani sézt. Og
þannig stóð á því, að þau
yfirleitt fóru að tala um
Japani.
Það var kvöld, snemma
sumars, og eftir kvöldverð
hafði gamla frú Wang staul-
ast upp tröppurnar upp á
flóðgarðinn, eins og hún
gerði á hverjum degi, til
þess að sjá hve mikið hefði
hækkað í áxmi. Hún var
miklu hræddari við fljótið
en við Japani. Hún vissi
hvað fljótið gat gert. Þorps-
búar höfðu komið hver á
fætur öðrum á eftir henni
upp á flóðgarðinn, og nú
stóðu þeir og störðu niður í
illúðlegt, gult vatnið, sem
valt áfram eins og nöðru-
hópur, og nartaði í bakka
flóðgarðsins.
„Ég hef aldrei séð jafn
mikið í henni svona
snemma,“ sagði frú Wang.
Hún settist á tágastól, sem
sonarsonur hennar, Litli Pig,
hafði komið .með handa
henni, — og spýtti út í ána.
„Hún er verri en Japanir,
þessi gamli árfjandi,“ sagði
Litli Pig kæruleysislega.
„Heimskingi!11 flýtti frú
Wang sér að segja. „Fljóts-
guðinn heyrir til þín. Talaðu
um eitthvað annað.“
Og svo höfðu þau haldið
áfram að tala um Japani ....
Hvemig, til dæmis, spurði
Bakarinn Wang, því að hann
og gamla frú Wang voru
skyld í þriðja og fjórða lið,
— áttu þau að þekkja Japan-
ina þegar þau sæu þá?
Því svaraði frú Wang
ákveðin: „Þið munuð þekkja
þá. Ég sá einu sinni útlend-
ing. Hann var svo langur, að
hann náði upp fyrir þak-
skeggið á húsinu mínu, og
hár hans var eins og forar-
leðja á litinn, og augun
eins og fiskaugu. Allir sem
eru öðruvísi í sjón en við —
það eru Japanir.“
Allir hlýddu á hana, því
að hún var elzta konan 1
þorpinu, og það sem hún
sagði voru lög.
Þá greip Litli Pig fram í
og aðrir fóru hjá sér. „Mað-
ur getur ekki séð þá, amma.
Þeir fela sig uppi í loftinu í
flugvélum.“
Frú Wang svaraði ekki
strax. Einhverntíma hefði
hún sagt ákveðin: „Ég skal
aldrei trúa, að til séu flug-
vélar fyrr en ég sé eina
þeirra.“ En það hafði nú svo
margt reynzt satt, sem hún
hafði ekki trúað, — keisara-
frúin, til dæmis, sem hún
hafði ekki trúað að væri
dáin, var dáin. Og svo hafði
hún ekki heldur trúað á lýð-
veldið, af því að hún vissi
ekki hvað það var. Hún vissi
það ekki ennþá, en fólk hafði
nú um langt skeið haldið því
fram að til væri lýðveldi.
Svo að nú horfði hún ein-
ungis rólega í kring um sig
á flóðgarðinum, þar sem þau
öll sátu í kring um hana.
Það var mjög þægilega svalt,
og henni fannst sem ekkert
skipti máh, — aðeins ef áin
tæki nú ekki upp á því að
vaxa og flæða.
„Ég trúi ekki á Japani,“
sagði hún hreint og beint.
Þau hlógu dálítið að henni,
en enginn mælti orð. Ein-
hver kveikti í pípunni henn-
ar — það var kona Litla
Pigs, sem var eftirlætisgoðið
hennar, — og hún reykti
pípuna.
„Syngdu, Litli Pig,“ kall-
aði einhver.
Svo byrjaði Litli Pig að
syngja gamalt ljóð, með
hárri, titrandi röddu, og
gamla frú Wang hlustaði á
og gleymdi Japönum. Kvöld-
ið var fagurt, 'himininn svo
heiður og loftið stillt, að píl-
viðurinn, sem slútti út yfir
flóðgarðinn, speglaðist jafn-
vel í gruggugu vatninu. Allt
var svo friðsælt. Þessi þrjá-
tíu hús eða svo, sem í þorp-
inu voru, stóðu á víð og
dreif fyrir neðan þau. Ekk-
ert gat raskað þessum friði.
Þegar á allt var litið, þá
voru Japanir nú ekki annað
en mannlegar verur.
„Ég er efins um þessar
flugvélar,“ sagði hún blíð-
lega við Litla Pig, þegar
hann hætti að syngja.
En hann byrjaði á öðru
lagi, án þess að svara henni.
Ár eftir ár hafði hún eytt
sumarkvöldunum svona uppi
á flóðgarðinum. í fyrsta
skipti var hún seytján ára
brúður, og maður hennar
hafði kallað til hennar að
koma út úr húsinu og upp á
flóðgarðinn, og hún hafði
komið, kafrjóð og núandi
saman höndunum, og falið
sig meðal kvennanna, meðan
karlmennirnir æptu að henni
og gerðu að gamni sínu um
hana. En þrátt fyrir það
hafði þeim geðjast vel að
henni. „Álitlegur kjötbiti í
þína skál,“ höfðu þeir sagt
við mann hennar. „Heldur
fótstór,“ hafði hann svarað
með lítilsvirðingu. En hún
gat séð að honum líkaði vel,
og þess vegna hvarf feimni
hennar smátt og smátt.
Hann, vesalings maðurinn,
hafði drukknað í einu flóð-
inu, þegar harrn var enn í
blóma lífsins. Og það hafði
tekið hana mörg ár að láta
biðja fyrir honum svo hann
slyppi úr hreinsunareldi
Búddatrúarmanna. Loksins
hafði hún orðið þreytt á því,
þar eð hún átti fullt í fangi
með barnið og jörðina, og
því var það, að þegar prest-
urinn sagði ísmeygilega:
„Aðeins tíu silfurpeninga í
viðbót, og þá er hann alveg
sloppinn,11 þá hafði hún
spurt: „Hvað er ennþá eftir
af honum?“
„Aðeins hægri höndin á
honum,“ sagði presturinn, til
þess að telja í hana kjark.
Jæja, þá brast þolinmæði
hennar. Tíu dali! Það yrði
nóg fyrir mat handa þeim
yfir veturinn. Auk þess varð
hún að leigja sér vinnukraft
til þess að sjá um hennar
hluta af viðgerðunum við
flóðgarðinn, svo að ekki
kæmu fleiri flóð.
„Ef aðeins önnur höndin
er eftir, þá getur hann togað
hana út sjálfur,“ sagði hún
ákveðin.
Oft hafði hún hugsað um
það, hvort hann hefði gert
það, vesalings kjáninn sá
arna. Stundum hafði hún
hugsað þungbúin um það á
næturnar, að verið gæti, að
hann lægi þar ennþá og biði
eftir að hún gerði eitthvað í
málinu. Hann var nú svo-
leiðis maður. Jæja, einhvern
tíma kannske, þegar kona
Litla Pigs væri búin að eign-
ast fyrsta barnið sitt heilu
og höldnu, og hún hefði ein-
hverja aura aflögu, þá gat
skeð að hún færi aftur til
þess að ná honum öllum út
úr hreinsunareldinum. En
það lá nú samt ekkert sér-
staklega á, í rauninni ....
„Amma, þú mátt til að
fara inn,“ sagði kona Litla
Pigs með þýðri röddu. „Nú
stígur móða upp úr ánni, þar
eð sólin er horfin.“
„Já, ég býst við, að ég
megi til,“ samsinnti gamla
frú Wang. Hún starði stund-
arkorn á ána. Þessi á — hún
var bæði full af góðu og illu.
Hún gat vökvað akrana, þeg-
ar henni var haldið í skefj-
um, en ef henni aftur á móti
var gefinn agnarögn laus
taumurinn, þá brauzt hún
fram eins og öskrandi dreki.
Þannig hafði það viljað til,
að bóndi hennar hafði sópast
burt — hann hafði nú verið
svo kærulaus með sinn hluta
af flóðgarðinum. Hann ætl-
aði alltaf að fara að gera við
hann, ætlaði alltaf að fara
að moka meiri mold ofan á
hann, og svo eina nóttina
hafði áin vaxið og brotizt í
gegn. Hann hafði hlaupið út
úr húsinu, og hún hafði
klifrað upp á þak með barn-
ið og hafði bjargað sjálfri
sér og því, en hann hafði
drukknað. Jæja, þeir höfðu
komið ánni aftur á sinn stað
bak við flóðgarðinn, og þar
hafði hún verið síðan. Á
hverjum degi gekk gamla
frú Wang sjálf fram og aftur
eftir þeim hluta flóðgarðsins,
sem þorpið bar ábyrgð á, og
grannskoðaði hann. Karl-
mennirnir hlógu og sögðu,“
„Ef eitthvað er í ólagi með
flóðgarðana, þá segir amma
gamla okkur frá því.“
Engum þeirra hafði nokk-
urntíma dottið í hug að
flytja þorpið fjær ánni.
Wang-ættbálkurinn hafði
búið þarna í ótal ættliði, og
alltaf höfðu einhverjir bjarg-
ast undan flóðunum, og
höfðu háð baráttuna við
fljótið af meiri grimmd en
nokkru sinni fyrr.
Litli Pig hætti skyndilega
að syngja.
„Tunglið er að koma upp,“
hrópaði hann. „Það er ekki
gott. Flugvélar birtast á
tunglskinskvöldum.“
„Hvar lærirðu allt þetta
um flugvélar?“ kallaði gamla
frú Wang upp yfir sig. „Mér
leiðist það,“ bætti hún við,
svo byrst, að enginn mælti
orð. 1 þessari þögn, studdist
hún við handlegg konu Litla
Pigs og gekk hægt niður
moldarþrepin, sem lágu nið-
ur í þorpið, og notaði löngu
reykjarpípuna sína sem staf
í annarri hendinni. Á eftir
henni komu þorpsbúar niður,
hver á fætur öðrum í hátt-
inn. Enginn hreyfði sig fyrr
en hún fór af stað, en enginn
dvaldist þar lengi eftir að
hún var farin.
Og loks féll hún 1 væran
svefn í sínu eigin rúmi, á
bak við bláa bómullar
flugnanetið, sem kona Litla
Pigs hafði fest rækilega. Hún
hafði legið vakandi um hríð
og hugsað um Japani, og
brotið heilann um það vegna
hvers þeir vildu berjast.
Stríð vildu ekki aðrir en
ruddamenni. Fyrir hug-
skotssjónum sínum sá
hún stóra, ruddalega menn.
Ef þeir kæmu, þá yrðu menn
að smjaðra fyrir þeim, hugs-
aði hún, bjóða þeim te, og
útskýra fyrir þeim af sann-
girni — en annars, hví
skyldu þeir svo sem koma í
friðsamt sveitaþorp .... ?
Þannig var hún engan
veginn viðbúin því að Kona
Litla Pigs kæmi æpandi til
hennar, að Japanir væru
komnir. Hún settist upp í
rúminu sínu og tautaði: „Te-
skálarnar — teið —“
„Amma, það er enginn
tími til þess!“ æpti kona
Litla Pigs. „Þeir eru hérna
— þeir eru hérna!“
„Hvar?“ hrópaði gamla frú
Wang, og var nú vöknuð.
, „Uppi í loftinu,“ veinaði
kona Litla Pigs.
Síðan höfðu allir hlaupið
út í heiðríka dögunina og
starað upp 1 loftið. Þarna,
eins og fljúgandi gæsir að
haustlagi, voru einhver fer-
líki sem líktust fuglum.
„En hvað er þetta?“ hróp-
aði gamla frú Wang. Og þá,
eins og þegar silfuregg fell-
ur, sveif eitthvað beint nið-
ur, og lenti á akri í útjaðri
þorpsins. Moldarstrókur gaus
upp, og þau hlupu öll til
þess að skoða það. Það var
komin hola, 30 fet í þvermál,
stór eins og tjörn. Þau voru
svo hissa, að þau máttu ekki
mæla, og þá, áður en nokkur
gat komið upp orði, byrjuðu
Framhald.