Mánudagsblaðið - 13.02.1956, Blaðsíða 4

f.
4 MáNUDAGSBLíAÐIÐ Mánudagur 13. febrúar 1956
wmiiniiiiiMMKUdiiiiutmui
MÁNUDAGSBLAÐIÐ
— Blað fyrir alla —
Ritstjóri og ábyrgðarmaður: Agnar Bogason.
Blaðið kemúr út á mánudögum. — Verð 2 Rr. í lausasölu.
Afgreiðsla: Tjarnarg. 39. — Sími ritstj. 3496.
PrentsmiÖja Þjóðviijans h*
Islenzk ræðumennska
JÓNAS JÓNSSON frá Hriflu:
Á takmörkum vís
inda og lista
Framhald af 1. síðu.
hraðmælskur, en þrótturinn
að sumu leyti meiri. Meiri bar-
áttugieði er oftast í málflutn-
ingi Bjama, og ýmsu harð-
skeyttu og alvörugefnu Sjálf-
stæðisfólki líkar betur við
hann en Ólaf, finnst Ólafur
of meinlaus við andstæðing-
ana. Það er reyndar alger
misskilningur, að Bjami Bene-
diktsson sé algerlega húm-
orlaus maður, hann getur ver-
ið skemmtilega fyndinn
stundum.
Gunnar Thoroddsen er
mælskari maður en Bjami,
hann hefur ágæta rödd og tal-
ar gott mál. En Gunnar er
ekki harður baráttumaður að
eðlisfari, mælska hans nýtur
sín betur í tækifærisræðum,
sem oft em ágætar, en í póli-
tiskum illdeilum, sem honum
em í rauninni þvert um geð.
Allt í allt er Gunnar þó einn
bezt máli farinn maður á
þingi.
Jóhann Hafstein er mælsk-
ur, en ræðumennsku hans
skortir um of fmmleika og
persónulegan blæ. Hann get-
ur verið harður í hom að taka
í umræðum, en mælska hans
er ekki sérstæð á sama hátt og
þeirra Ólafs, Bjama og Gunn-
ars.
í Framsóknai’flokknum ber
einn maður höfuð og herðar
yfir aðra í ræðumennsku.
Þessi maður er Eysteinn Jóns-
son. Hann er hraðmælskur,
talar kjarngott alþýðumál og
er allra manna slagferðugast-.
ur í að „improvisera", ég held
jafnvel að þær ræður hans
séu beztar, sem em alveg ó-
undirbúnar. Þó að ég væri
Eysteini ósammála um margt
í útvarpsumræðum, var ég að
þeim loknum sannfærður um,
að hann er bezt máli farinn
þeirra manna er nú sitja á
Aþingi. Mikið vantar á, að
Hermann Jónasson sé jafn-
ingi Eysteins í ræðustólnum,
hann er stirður, rekur í vörð-
umar, og málflutning hans
skortir allan glæsibrag. Her-
mann nýtur sín betur í blaða-
greinum, sem oft eru vel
samdar, en í ræðustóli.
Haraldur Guðmundsson .er
sérkennilegastur af ræðu-
mönnum Alþýðuflokksins.
Mér finnst hann nú orðið að
vísu varla eins hraðmæltur
og stundum í gamla daga, en
alltaf finnur maður þó mik-
inn perrsónuléik á bak við
jæður hans. Hannibal Valdi-
inai'sson er oft flóðmælskur,
en hann má vara sig á að tala
sig upp í of mikinn æsing, en
til þess hættir honum oft.
Gylfi Þ. Gíslason er vel máli
farinn, en um hann finnst
mér sama gilda og um Gunn-
ar Thoroddsen, hann er betri
í öðmm ræðum en pólitískum.
Svipað og um þá Gunnar og
Gylfa er að segja um Gils
Guðmundsson, hann er betri í
fræðilegum erindum en póli-
tískum umræðum. Slík erindi
em oft ágæt hjá Gils, röddin
er í senn sterk og þýð og ein-
hver sjarmerandi þungi í
flutningnum. En í pólitískum
umræðum bregður stmidum
fyrir hjá honum einhverjum
klökkva, sem minnir á Einar
Olgeirsson, og það fer Gils
ekki vel.
Einar Olgeirsson er ein-
hver hraðmælskasti maður á
þingi, straumurinn stöðvast
aldrei, og honum verður aldr-
ei orðfall. En Einar má vara
sig á því að mælska hans er
að verða „sterotyp“, ræður
hans em langtum of hver ann-
arri líkar, undarlegt sam-
bland af skömmum og senti-
mentaliteti, sem getur á
stundum nálgast hið kómiska
hættulega mikið. Einar mætti
eiga meira af húmor, þessum
gáfaða og góða dreng er ann-
að getur gefið. Einar er kom-
inn á það stig, að hann má
vara sig á stagnasjón í ræðu-
mennsku.
Mikið vantar á að Brynj-
ólfur Bjarnason sé hrað-
mælskur á við Einar, og þó
held ég, að menn taki nú orð-
ið ræður hans alvarlegar en
Einars ræður. Brynjólfur er
ofstækismaður, en ræður hans
nálgast aldrei hið hlægilega.
Hér skilur á milli intellektúal-
istans Brynjólfs og tilfinn-
ingamannsins Einars. I síð-
ustu útvarpsumræðum þótti
mér Lúðvik Jósepsson mildu
betri en þeir Einar og Brynj-
ólfur. Hann var harður og
fylginn sér í málflutningi og
beitti kaldri hæðni sniðuglega.
Lúðvík er í hröðum vexti sem
ræðumaður.
Hvemig væri annars, að
við íslendingar iðkuðum
mælskulistina skipulegar en
verið hefur? Hingað tii hefur
mestöll kennsla í ræðu-
mennsku verið á snæj'um póli-
tísku flokkanna. Hvernig væri
að setja hér upp ópóhtískan
mælskuskóla? Slíkt gæti án
efa orðið allri ræðumennsku
og mælskulist í landinu hin
mesta ljrftistöng.
Taflmeistarafélag Reykjavíkur
hefur staðið fyrir merkilegri and
legri tilraun í sambandi við
kappskák Bents og Friðriks.
Afburðir í tafli tilheyra átökum
sviplíkum þeim sem koma til
greina á hærri þrepum vísinda
og lista. Fram að þessu hafa
menn talið heppilegt fyrir „hugs-
uði“ að glíma í fullkominni ró
við erfiðustu lausnir erfiðra
verkefna. Hér á íslandi hefur
komið fram gagnstæð skoðun og
einkum reynd í sambandi við
taflþrautir. Þá er leitazt við að
hafa fjöhnenni sem einskonar
þátttakendur í hinu andlega
stórátaki og magna lista- eða vís
indamanninn með straum frá
velviljuðum mannfjölda. Ef þessi
íslenzka uppgötvun reynist rétt
mun hún verða sett við hlið þess
bezta sem Newton og Einstein
hafa gert á vísindasviðinu.
Eg legg til að hér verði mynd-
að listvinafélag til að standa fyr-
ir framhaldsrannsókn í þessu
efni og að leitað verði eftir við
þrjá frægustu listamenn þjóðar-
innar, málarana Ásgrím og Kjar-
val og tónskáldið Pál ísólfsson
að þeir vilji auka við fengna
frægð og vinna í þágu föður-
landsins með því að gera vísinda
lega og listræna tilraun um
hvort þeim vegnar betur við ný-
sköpun í heimi listanna með því
að vera aleinir að störfum og í
sem mestri kyrrð eða í návist allt
að 800 manna, sem umkringja
þá, óska þeim alls hins bezta,
fefa þeim ráð og vara þá við ef
þeir virðast ætla að hrasa á hál-
um brautum. Um fram allt þarf
að fullreyna hvort mannfjöldinn
getur sent straum eftir ósýnileg-
um leiðum, inn í hugskot þeirra
sem vinna að sjálfu Iistaverkinu.
Tilraunin gæti hafizt með því að
áhugamenn stofna listavinafélag
og skipuleggja hina fjárhagslegu
hlið málsins með því að láta
prenta 10 þúsund aðgöngumiða að
sýningunni og selja hvern miða
á 25 kr. Tekjurnar af miðasöl-
unni mundu verða notaðar til að
standa straum af nauðsynlegum
útgjöldúm. Næst yrði stjóm fé-
lagsins að snúa sér til listamann-
ana þriggja og biðja þá að vera
þátttakendur og frumleikendur í
tilrauninni. Verkefnið þyrfti að
vera tvískipt, eftir staðháttum og
umhverfi. Málaramir ,ættu að
skapa tvö málverk hvor en Páll
tvö lög, helzt við stórkvæði eftir
beztu atómskáld landsins. Til-
raunin ætti að gerast á tveim
stöðum. í Mjólkurstöðinni við
isjónvarpstæki lápað frá Dan-
mörku og að sumri til á Þingvöll-
um, helzt á gamla Lögbergi þar
sem mannfjöldinn gæti á eðlileg-
an hátt fylgzt með sköpun lista-
verkanna.
í Mjólkurstöðinni mundi hver
listamaður fá til umráða eitt her-
bergi og hefja sköpunarstarfið á
fyrirfram auglýstri stundu, helzt
þyrfti fyrirfram að tryggja nær-
veru 800 áhugasamra og borg-
andi gesta. Allir gestir þyrftu að
hafa með sér teiknipappír, lita-
spjald, tiu pensla og viðeigandi
áhöld fyrir lítilsháttar sönglaga-
gerð. Um leið og málararnir og
tónskáldið byrjuðu listafram-
leiðslu sina gripu allir tilheyr-
endur og áhorfendur listvinafé-
lagsins að fylgjast nákvæmlega
með öllum hreyfingum listamann
anna þriggja og reyndu að líkja
eftir með smátækjum sínum öllu
sem listamennirnir gerðu, hver
á sínu sviði. Það mundi vafalaust
verða unnið dag eftir dag að þess-
um málverkum og sönglaginu
við atómkveðskapinn. Á kvöldin,
mn nætúr og á morgnana þurfa
hinir bórgandi gestir að geta
náð tíl þremenninganna til að
gefa þeim bendingu og fyrirmæli
um gerð myndanna, litavalið og
jafnvel einstaka drætti í hverri
mynd. Hið sama ætti við um
sönglög Páls. Hér liggur vandinn
í að veita straum í hug lista-
manna og styrkja anda þeirra við
sköpun listaverkanna, því að gest
irnir vita bezt hvað gera skal í
hvert sinn.
Á Þingvöllum ætti ekki að vera
neinn vandi að fá 800 þátttakend-
m* í prófrauninni. Snorri Sturlu-
son lék sér að koma með 700 dáta
úr Borgarfirði á Þingvöll og á
stjórnai*tíð Ólafs Thórs ætti að
vera auðvelt að flytja á helgi-
staðinn enn meiri liðsafla. Má þá
nota hinn nýfengna bílakost og
þörf atvinnuveganna aö eyða
benzíni til þess að gjaldeyrir
safnist til framdráttar útveginmn.
Á Þingvöllum þarf ekkert sjón-
varp, því að þar gætu hinir borg-
andi gestir umkringt listaménn
ina og Svo að ségja haldið þeim
í greip sinni. Listamennirnir yrðu
með sín áhöld á grasblettinum
milli vatnsgjánna. Gestirnir gætu
sumpart verið allt í kringum
listamennina, á gamla Lögbergi
og báðummegin við vatnið. Ef
málararnir og tónskáldið lyftu
sínum hálfgerðu listaverkum
nokkuð frá jörð og snéru þeim í
allar áttir mundu áhorfendur
fullkomlega geta fylgzt með verk
inu. Þá gætu komið bendingar
frá hundruðum manna á þeim
tíma þegar ráðleggingar geta náð
tilgangi sínum. Að líkindum væri
rétt að selja aðganginn að gamla
Lögbergi hálfu dýrari en að hlið-
arstæðuniun vegna þess að þatí
er rétt hjá listamönnunum og
þeir sem þar eru eiga hægara
með að blanda sér meira í verkið
heldur en þeir sém verða að kaíla
yfir vatnsgjárnar.
TafIforingjar Reykjavíkur hafa,
með vissum hætti, varðað veginn
í þessu efni, en ein tilraun full-
nægir ekki kröfum óháðra vís-
inda. Hér er bent á leið til að
sannprófa fcetta umdeilda atriði,
Hvort er vænlegra til góðs árang-
urs, þar sem mikið reynir á
skarpa og glögga hugsun að unnæ
þeim sem þreytir kappraunina
að búa að hugsun sinni, gáfum„
menntun og reynslu í fullkom-
inni kyrrð eða að draga að fjöl-
menni, umkringja listamannimi
með velviljuðum hjálparflokki,
sem leitast við að láta stráun®
múgsefjunar ná til listamannsins
meðan hann leitast yið að ráða
fram úr vandanum. Fullnaðar-
dóm í þessu efni má fá ef lista-
mennirnir þrír vilja að aflokinni
vísindaþrautinni hafa opinberan
samanburð á verkum, sem þeip
hefðu fullgert í andlegri kyrrð og
hinum sem héfðu fæðst þar sem
800 gestir aðstoðuðu með straum
heitra geðbrigða. Þessari sýningtt
mætti bezt koma fyrir með því a<5
raða málverkummi meistaranna
í skemmuglugga Hai*aldar meðan
Páll gripi í kirkjuorgelið og
leyfði þjóðinni, gegnum útvarpið
að heyra lögin sem hann gerði
einn og hin þar sem bylgjur
mannhafsins endurnærðu lista-
verkið.
Reykvíkingar hafa svo að
segja óafvitandi gert tilraun
til að breyta vinnuskilyrð-
um við andleg störf þa*
sem mest reynir á orkuna. Sam-
spil hins áhugasama fjölda við
Friðrik Ólafsson í Sjómannaskól-
anum er frumleg nýjung. Taldsfi
að sanna gildi þessa nýmælis eins
og hér er bent á, mundi jákvæður
úrskurður gerbreyta tækni mik-
illa vitmanna við átök þeirra. Ef
hinsvegar tækist svo illa til að
tilraunin leiddi til neikvæðrar
niðurstöðu mundu taflforingjar
landsins aldrei framar endurtaka
sálarlífsvísindin úr kappþrautinni
í Sjómannaskólanum
Jónas Jónsson frá Hriflu.
Aðolfundur
Verzlunarmannafélags Reykjavíkur
verður haldinn í Sjálfstæðishúsimi mánudaginn
20. þ.m. og* hefst kl. 20.30.
DAGSKRÁ:
Venj'uieg aðalfundarstörf
Lagabreytingar.
Fundargerð síðasta aöalfundar liggur frammi í 1
skiifstofu félagsins.
Félagar sýni skírteini viö innganginn.
STJÓRNIN.
aiuuiiiiiiiiiiiuimiiiiiiiiuiiiHiiiiiuiiuiimimiiiHiiiHiiuuimHiiiuiiiuiiRiS
Ajacs.