Tíminn - 12.03.1971, Síða 7

Í'ÖSTUDAGUR 13. marz 1971
TIMINN
7
Útgefandi: FRAMSÓKNARFLOKKURINN
Framkvæmdastjóri: Kristján Benediktsson. Ritstjórar: Þórarinn
Þórarinsson (áb), Jón Helgason, Indrlði G. Þorsteinsson og
Tómas Karlsson. Auglýsingastjóri: Steingrimur Gislason. Rit.
stjómarskrifstofur i Edduhúsinu, símar 18300 — 18306. Skrlf-
stofur Bankastræti 7. — Afgreiðslusimi 12323. Auglýslngasimi:
19523. Aðrar skrifstofur sími 18300. Askriftargjald kr. 195,00
á mánuði innanlands. 1 lausasölu fcr. 12,00 eint. — Prentsm
Edda hf.
Er stefnan rétt?
ERLENT YFIRLIT
Verða Japanir helzta forystu-
þjóðin í Suðaustur-Asíu?
í athyglisverðri grein, sem Helgi Bergs, ritari Fram-
sóknarflokksins, ritar í Framsóknarblaðið í Vestmanna-
eyjum, gerir hann verðbólguvandamálið að umtalsefni.
Helgi minnir á, að samkvæmt nýjustu skýrslu Efnahags-
og framfarastofnunarinnar hafi verðbólgan verið meiri
hér á landi en í nokkru öðru Evrópulandi, að Júgóslavíu
einni undanskilinni og tvöfalt til þrefalt meiri en í
nokkru nágrannalanda oikkar. Talsmenn ríkisstjórnarinn-
ar séu nú að mestu hættir að reyna að verja ráðslag
stjórnarinnar á þessu sviði með öðru en þvi að yppta
öxlum og segja, að við verðbólguna hafi engin ríkis-
stjórn ráðið. Þannig reyna þeir að telja fólki trú um,
að óðaverðbólgan síðasta áratug sé eitthvert náttúrulög-
mál, sem eigi að gefast upp við að berjast gegn. Helgi
bendir á, að verðbólgan hafi verið um 102% meiri á síð-
asta áratug en næsta áratug á undan. Helgi segir:
„Þetta er auðvitað mælikvarði á þær aðferðir, sem
beitt hefur verið til að stjóma efnahags- og fjármálum
og bein sönnun þess að stjórnarstefnan hefur verið röng.
Þannig hefur gengisskráningunni verið beitt sem aðal-
hagstjórnartæki. Menn hafa bitið 1 sig hugmyndir um
eitthvað, sem þeir kalla „rétt gengi“ og aldrei hefur ver-
ið skilgreint. Það verður þó að gera ráð fyrir, að með
því eigi menn við það gengi, sem gefur útflutningsat-
vinnuvegunum hæfilegar tekjur til að reka framleiðslu,
sína miðað við erlent verð á afurðum og aflabrögð á
hverjum tíma. En afurðaverðið er breytilegt og ekki
síður aflabrögðin. Að ætla gengisskráningunni að elta
þær sveiflur er auðvitað tóm vitleysa. Þessar hugmyndir
em innfluttar frá iðnaðarþjóðunum, sem búa við stöðuga
framleiðslu og stöðugt verðlag á útflutningi sínum, og
þær em órafjarri íslenzkum raunveruleika. En afleið-
ing af þessu hugtakabrengli er svo það, að gengisbreyt-
ingar hafa oftar en einu sinni á undangengnu tímabili
verið byggðar á alröngu mati og reynzt óþarfar eða of
miklar. Það er enginn vafi á því, að gengislækkunin
1961 var algerlega ástæðulaus, enda liðu þá ekki nema
fáir mánuðir, þar til enginn maður reyndi af vemlegri
sannfæringu að mæla henni bót. Það er heldur ekki
vafi á því, að gengisbreytingin 1968 var miðuð við að-
stæður á mörkuðum, sem menn hlutu að sjá að ekki
vora varanlegar, enda þóttist rikisstjómin geta hækkað
gengið aftur rúmlega ári síðar, þó að hún rynni á því,
þegar á átti að herða. Það er líka hægara sagt en gert
að leiðrétta afleiðingar tilefnislausrar gengislækkunar
eftir á, þegar verðhækkunaráhrif þeirra hafa læst sig um
allt efnahagslíf þjóðarinnar.
Þannig hafa gengislækkanir fyrst og fremst verið verð-
bólguvaldur. Þær hafa engan vanda leyst, en aðeins gef-
ið stundar grið.
Þegar verðstöðvunartímabilinu lýkur verðum við að
taka upp aðrar aðferðir en sífelldar gengislækkanir til
að jafna afkomusveiflur avinnuveganna. Við hefðum gott
af að rifja upp, hverjum aðferðum var beitt; þegar bet-
ur gekk að ráða við verðbólguna, því af því má án efa
mikið læra, þó að nýir tímar kalli ávallt á einhverjar
breytingar á eldri aðferðum.“
Minna má á, að það em fleiri en Framsóknarmenn,
sem sjá orðið að núverandi stjómarstefna hefur geng-
ið sér til húðar. peim, sem á undanförnum ámm hafa
gagnrýnt stefnu ríkisstjómarinnar í efnahags- og fjár-
málum hefur nú bætzt óvæntur liðstyrkur. Einn af
þingmönnum Sjálfsæðisfl. hefur nú kveðið upp úr með
þetta og líkir ástandinu, er skapast 1. september þegar
kosningaverðstöðvununni lýkur við hrollvekju. — TK
Margt bendir til, að þeir geti orðið áhrifameiri þar en Kínverjar
í SÍÐARA HLUTA septem-
ber fá sjö lönd í Vestur-
Evrópu sögulega þjóðhöfð-
ingjaheimsókn. Það er keisari
Japans, sem hyggst þá sækja
heim þessi lönd. Þetta verður
söguleg heimsókn vegna þess,
að Japanskeisari hefur aldrei
farið í opinbera heimsókn
áður. Látið er í veðri vaka,
að þessi för sé m.a. farin vegna
þess, að hann hafi sem tvítug-
ur krónprins komið til viðkom-
andi landa fyrir rúmum 50 ár-
um og hafi áhuga á að sjá þau
á nýjan leik. Þeir, sem vel
þekkja til, draga þessa skýr-
ingu hins vegar í efa. Þeir álíta
þetta ferðalaga merki þess, að
Japanir ætli að láta til sín taka
í vaxandi mæli á alþjóðlegum
vettvangi á komandi árum. Það
sé skoðun Japana, að heppil.
gæti verið að beita keisaran-
um meira í þessum efnum en
gert hefur verið hingað til.
Þótt Japanskeisari sé valdalítill
eða valdalaus samkvæmt þeirri
stjómarskrá, sem tók gildi eft-
ir síðari heimsstyrjöldina, er
hariri ‘eigí að síður það ' tákö
Japans, sem veitt er mest at-
hygli erlendis, og heimsókn-
ir hans til annarra landa munu
þykja söguleg tíðindi.
Það þykir hyggilega ráðið
af Japönum að láta keisarann
heimsækja Vestur-Evrópuríkin
áður en hann heimsækir lönd í
Asíu eða Bandaríkjunum. Það
gæti þótt merki um undirlægju
hátt við Bandaríkin, ef þau
yrðu fyrsta landið, sem keisar-
inn heimsækti. Slík frumheim-
sókn til Asíuríkis gæti hins
vegar þótt merki um nýja út-
þenslustefnu Japans f Asíu.
Þess vegna sé heppilegt, að
keisarinn byrji á Vestur-Evrópu
og byggi heimsóknina m.a. á
því, að hann sé að rifja upp
ánægjulegar æskuminningar.
Aðrir benda á, að það geti
vel talizt táknrænt, að keisar-
inn skuli heimsækja Vestur-
Evrópu á þeim tíma, þegar
gömlu nýlenduveldin þar eru
að draga sig endanlega frá Suð-
austur-Asíu, en Japanir virðast
lfklegir til að taka við forustu-
hlutverki þeirra þar, þótt með
öðrum hætti verði.
ÞÆR kenningar heyrast oft,
að þegar Vestur-Evrópuríkin
og Bandaríkin hætta íhlutun
sinni um málefni Suðaustur-
Asíu eða dragi sig þar í
hlé, muni Kínverjar fylgja í
kjölfar þeirra og gerast þar
helzta forustuþjóðin. Aðalrök-
þeirra, sem er mótfallnir skjót-
um heimflutningi Bandarikja-
hers frá Vietnam, eru oft þau,
að með því sé verið að af-
henda Kínverjum og kommún-
istum alla Suðaustur-Asíu.
Þeir, sem vel þekkja til mál-
efna á þessum slóðum, draga
þetta mjög í efa. Þeir telja
þvert á móti, að margt bendi til
EISAKU SATO
forsætisráðherra Japans
þess, að Japanir verði forustu-
þjóðin á þessum slóðum og
taki á þann hátt við af Bret-
um, Frökkum og Bandaríkja-
mönnum.
Þessar kenningar hafa eink-
um rutt sér til rúms síðustu
misserin og byggjast öðru frem
ur á hinni hröðu iðnvæðingri
Japans. Japan er nú orðið
þriðja mesta iðnaðarríki heims
ins. næst Bandaríkunum og
Sovétríkjunum. Hina hröðu
iðnvæðingu Japans má nokkuð
vel ráða af því, að síðustu
þrjá mánuði ársins 1970 varð
útflutningur þeirra 39% meiri
en þrjá síðustu mánuði ársins
1969. Spár amerískra hagfræð-
inga benda til þess, að á ára-
tugnum 1971—80 muni þjóðar-
framleiðsla Japana aukazt til
jafnaðar um 10% á ári, og um
6% á áratugnum 1981—90.
Rætist þessar spár verða
Japanir komnir langt fram úr
Rússum um aldamótin og verða
komnir jafnfætis Bandaríkja-
mönnum og ef til vill fram úr
þeim.
Jafnvel þótt þessar spár
rætist ekki til fulls, bendir allt
til þess, að Japanir muni á
þremur síðustu áratugum þess-
arar aldar sækja hraðar fram
en nokkur önnur þjóð. Engar
líkur eru til þess, að þótt vel
takist til í Kína, að Kínverjum
takist að nálgast þá fyrir alda-
mótin. Japanir munu á þessum
þremur áratugum vera lang-
mesta iðnaðarveldið í Asíu.
ÞÓTT Japanir láti ekki mik-
ið á því bera, beina þeir at-
hygli sinni og áhrifum í sí-
vaxandl mæli til landanna í
Suðaustur-Asíu, eins og Indo-
nesíu, Filippseyja, Singapore,
Malasíu og Thailands. Þeir
auka stöðugt fjárfestingu í
þessum löndum og þykir trú-
legt, að þær auki hana þó
margfalt meira næstu árin. Jap
anir búa þegar við skort á
vinnuafli, en ólíklegt þykir, að
þeir muni taka þann kost að
flytja inn erlent verkafólk.
Þeir muni heldur taka þann
kost að flytja vinnuna til ann-
arra landa á þann hátt að reisa
fyrirtæki þar. Það mun m.a.
ýta undir þetta, að Japanir
stríða orðið við mikil meng-
unarvandamál. Sennilegt þyk-
ir, að þessi útfærsla Japana
muni gerast hægt og hljóðlega
og þeir muni vilja láta sem
minnst á henni bera. Hitt þyk-
ir ólíklegt, að þegar þeir eru
einu sinni búnir að festa sig í
þessum löndum, að þeir verði
fúsir til að sleppa þeirri að-
stöðu og t.d. láta Kínverja
reka sig brott með vopnavaldi.
Að nafninu til, hefur Japan
nú lítinn her vegna friðarsamn
inganna við Bandaríkin, en kunn
ugir telja, að þeir hafi þjálfað
alls konar varalið.' sem geri
þeim auðvelt að koma upp all
öflugum herafla á skömmum
tíma. Þeir ráða jafnframt yfir
slíkri tækni og verksmiðjum,
að þeir geta gerzt umsvifamikl-
ir í framleiðslu allra nýtfzku
vopna hvenær, sem þeim bfður
svo að horfa. En á þetta minn-
ast forráðamenn þeirra ekki á
nú, þótt þeir sennilega hugsi
annað.
EINS og er, mun það bæði
vilji ráðamanna Japans og
Kína, að ekki komi til veru-
legra átaka milli þessara ríkja.
Margt bendir til, að þótt Kín-
verjar vilji hrekja Bandaríkja-
menn frá meginlandi Asíu, þá
hyggi þeir ekki á útþenslu-
stefnu að sinni. Mikilvægasta
verkefni þeirra er að efla þjóð-
ina heima fyrir áður en lengra
er haldið og auk þess tor-
tryggja þeir hinn volduga ná-
búa sinn í vestri, Sovétríkin.
Því er ekki ólíklegt, að Kfn-
verjar sætti sig við það að
sinni, að Japanir eflist sem for-
ustuþjóð í Suðaustur-Asfu,
þótt þeir telji það allt annað
en æskilegt. Kínverjar kunna
þá list að bíða þangað til þeir
telja, að tími þeirra sé kom-
inn. Vel má líka vera, að sam-
búð Kínverja og Japana þró-
ist í þá átt að vera vinsamleg.
Eins og er, telja Japanir þó
heppilegt að hafa sem nánast
samstarf við Bandarfkin og
Vestur-Evrópu. Það gæti mjög
breytt gangi heimsmálanna, ef
sú samstaða leystist upp og
gulu risarnir í Austur-Asíu
tækju höndum saman. Slíkt
virðist þó ekki líklegt í náinni
framtíð. heldur verði þróunln
sú, að næstu áratugina verði
Japanir sízt minni forustuþjóð
í Suðaustur-Asíu en Kínverj-
ar. Þ.Þ.