Atuagagdliutit - 30.06.1994, Síða 13

Nr. 49 • 1994
73
GRØNLANDSPOSTEN
Ilaqutariit politikimit pingaamerapput
- taama oqarpoq Qaanaap borgmesteria August Eipe
NUUK(LRH) - August Eipe
nunaqqatimini nuanneri-
saalluarpoq - inuk eqqissisi-
masoq toqqissisimasorlu,
ilaqutariissusermik pi-
ngaartitsisoq. Oqaloqatik-
kuminartuuUunilu suleqa-
tikkuminartuuvoq. Taama
ilaatigut Qaanaap 1989-mili
borgmesteria August Eipe
allaaserineqarpoq.
August Eipe inunngorpoq
16. december 1940, sulilu
naalungiarsuusoq allallu
Uummannamit Qaanaamut
pinngitsaalineqarlutik nuu-
titaapput.
- Qaanaaq 1909-mi tun-
ngavilerneqarpoq, aatsaalli
1910-mi niuertarflttaarpoq
tassa Knud Rasmussen-iu-
galuup niuertarflk siulleq
sanammagu. Niuertarflk
taanna 1937 tikillugu inger-
lappaa. Aatsaat 1937-mi
Danmark-imut atasutut
Danmark-ip akueraatigut -
soorluttaaq Kalaallit Nu-
naata sinnera taamaattoq.
Knud Rasmussen-i ilunger-
sorluni Danmark-i qularna-
runnaarsinniarsimavaa nu-
natta avannaarsua aamma
nunatta sinneranut atassa-
soq. Taamalu 1937-mi Qaa-
naaq napparsimmavittaar-
poq, atuarfittaarpoq oqaluf-
flttaarlunilu, August Eipe
oqaluttuarpoq.
- Taamani meeraagama
taakkua eqqarsaatigisarsi-
manngilakka, ulluinnarni
inuunitta ilagimmatigik,
1953-mili Qaanaamut nuuk-
katta pissutsit allanngorlu-
innarput. Illutaarpugut in-
naallagiatortunillu atorto-
rissaaruteqalerluta. Pin-
ngitsaalisaalluta nuutitaa-
nitsinnut atatillugu piffim-
mut nutaamut ikaarsaartu-
tullusooq misigisimavugut.
Nammineq illuliunngilagut
- taakkua qallunaanik sana-
neqassammata. Tamanna
misigisaavoq uatsinnut nu-
taarluinnaq.
Pinngitsaalisaalluta
nuutitaagatta
Pinngatsaalisaalluni nuuti-
taaneq sunnguamilluunniit
nuannersortaqanngilaq,
tassami pinngitsaalineru-
voq. Ilisimatinneqarpugut
»ullu una unalu nallertinna-
gu aallareersimassuusi«.
Ilaqutariit tupiliorlutillu qa-
mutiliorlutik ulappuserput,
sapaatimmi akunnerinnaa-
nik nuunnissatsinnik peri-
arfissinneqarsimavugut.
Nuukkumanngitsut oqarfl-
gineqarsimapput illui bul-
dozer-ersuarnik aserorter-
neqassasut. Tam akku ua-
nga eqqaamanngilakka,
angajoqqaannilli allanillu
nunaqqatitsinnik oqaluttu-
arsiaraakka.
- Taamani meeraagatta
nutaamik pisoqarnera nu-
annerisimavarput. Taamani
silarsuaq alianaatsorsuu-
voq, kisiannili angajoqqaat-
ta nuannaannginnerat tak-
usinnaavarput. Tamannami
tupinnanngilaq, tassa ukiu-
ni untritilinni kinguaariip-
passuit nunagisimasaat qi-
mattussanngorpaat. Ilaqut-
tatik iliveqarflmmi qasuer-
saartut qimattussanngor-
paat. Qamuuna nanertorne-
qaatigeqaat.
- 1953-mi Qaanaamut
- Taamani meeraagatta nutaamik pisoqarnera nuannarisi-
mavarput. TaamaniAvanersuaqsilagissorsuuvoq, taamaat-
torli angajoqqaatta qamuuna erloqissuteqarnerat paasivar-
put. Pinngitsaaliilluni Uummannamit Qaanaamut nuutser-
titsineq pillugu August Eipe oqaluttuarpoq.
- Vi var børn, så vi var bare glade for, at der skete noget nyt.
Det var midt i en dejlig tid på året, men vi kunne godt mærke
på vores forælde, at de ikke var glade, fortæller August Eipe
om tvangsforflytningen fra Dundas til Qaanaaq. (Ass./Foto:
Knud Josefsen)
nuukkatta illumik iserter-
piffissatsinnik piareersima-
soqanngilaq, taamaammat
tupermiiginnartariqarsima-
vugut. Oqarfigineqarpugut
1953-i naalerpaat aatsaat il-
lutaassasugut. Qiianarta-
qaaq. Ilaanni masaqaluta
itertarpugut sialummik
imaluunniit uagut aner-
saartornitsigut kanerner-
mik.
Ilinniarneq
- Nunarput nunasiaavoq,
taamaammat inuusunner-
ma nalaani ilinniartitaane-
rup tungaagut periarfissa-
qarsimanngUanga. Taavani
iliniartunngorsinnaanngin-
nama 1962-mi 20-nik ukio-
qarlunga Nuuliarsimavu-
nga ilinniartunngoriartor-
lunga. Aatsaat 1963-mi ka-
laaleqatitsitut allatulli pine-
qalerpugut, taamaammat
Qaanaami atugassarititaa-
sut nunap sinneranut sanil-
liunneqarsinnaanngillat.
Aatsaat 1963-mi Kalaallit
Nunaata ilaatut isigineqa-
lerpugut, tassa Landsråde-
mut qinersisinnaatitaale-
ratta namminerlu kommu-
nalbestyrelsertaaratta.
- Nuummut pigama Isen-
kram-imi ikiortitut suliler-
punga. Kingoma SB-butik-
imiilerpunga (manna Allak-
kerisarflup poortukkanut
immikkoortortaa). Ila ange-
qaaq! 20-nik sulisoqarpoq.
Unnukkut August Eipe
Nuummi aftenskolertarpoq.
Ilungersornarsimavoq, tas-
sa qallunaatut ingerlanne-
qarami, August Eipe-lu qal-
lunaatut oqalussinnaasima-
nani.
- Tassani ilikkarpara piu-
massuseqaraanni angusa-
qartoqarsinnaasoq. Tiimini
imannassuaq oqaluttorsuu-
simagunnanngilanga,
angerlaraangamali ilunger-
sortaqaanga naammassisa-
qartarlungalumi. Naaknali-
nginnaq qallunaatut oqalut-
torsuunngikkaluarlunga
paasisarpunga, nutserisus-
saqanngikkaluarlungaluun-
niillu ajorneq qjorpoq.
August Eipe 1962-mit
1966-mut Nuummeereerlu-
ni Danmarkiliarpoq Ikast
Handelskostskole-mi atua-
riartorluni, 1967-mi allagar-
tartaarluni.
- Avanersuarmiuni siul-
lersaallunga ilinniagaqar-
punga. Ilaquttakka oqarfigi-
sarpakka taamaa inuusaa-
seqalernikkut nalunaaqu-
taq malillugu naggueqati-
giinngorsimasugut.
- Piniartut inuupput kif-
faanngissuseqarlutik naqi-
simaneqaratiUu. Nammin-
neq suliassatik aaqqissuut-
tarpaat. Soorunami mee-
raat atuartarput, kisiannili
ataatsimut isigalugu piflls-
sap qanoq ilinera apeqqu-
taatinnagu arlaanik sulia-
qartarput.
Naalakkersuineq -
politik
August Eipe-p inuusukkal-
larnerminiilli inuiaqatigii-
nut tunngasut soqutigisari-
lersimavai, peqatigiiffippas-
suillu arlallit ilaasortaaffigi-
Amerikamiut sakkutooqarfeqalernerat kinguneqarpoq
Uummannap qaqqaata saani najugaqartut maannakkut
Qaanaqjusumut pinngitsaalisa allu tik nuuttariaqalerneran-
nik. - Taamani erloqinaqaaq, borgmester August Eipe oqar-
poq.
Anlæggelsen af den amerikanske base betød, at folk ved
Thule-fjeldets fod blev tvangsforflyttet til det nuværende
Qaanaaq. - Det var en hård tid, husker borgmester August
Eipe. (Foto: Louise-Inger Lyberth).
sarsimalugit - 18-niinnamil-
lu ukioqarluni katersortar-
funmi siulittaasunngorsi-
malluni. Film-ertitsisarsi-
mavoq, tamatumungalu
atasumik kioski akisussaaf-
figisimallugu.
- Tamanna 18-nik ukiu-
limmut akissussaafliusima-
voq annertooq, eqqaamava-
ralu tulluusimaarutigisaqa-
larli, aamma naatsorsuutit
isumagisartussaasariaqar-
simavakka.
Aatsaalli 1971-mi August
Eipe naalakkersuinermut
tungasuinnik suliaqalersi-
mavoq, taamalu 1971-mit
1975-mut kommunalbesty-
relsimi ilaasortaasimalluni,
aammali siulittaasutut -
taamanili kommunalbesty-
relsi siulittaasoqartarpoq
borgmesteritut atorfeqarto-
qarani.
1975-mi August Eipe Qaa-
naap pisiniarfiani naalagan-
ngorpoq, taamalu politikki-
mik suliaqarunnaarluni.
Katissimalereersimavoq si-
s am an illu meeraqarluni,
August Eipe-llu ilaquttani
pingaarteqigamigit ukiuni
14-ni tulliuttuni taakkua pi-
ngaarnerutissimavai.
Maanna meeqqat angisoor-
suanngoreersimalerput taa-
malu August, ilaqutariillu-
mi tamarmik inooqataafUgi-
sinnaasaanik, politikerin-
ngoqqippoq qinersisoqar-
mallu kommunalbestyrelsi-
mut qinigaaginnarani aam-
ma borgmesterinngorpoq.
- Nunaqqatima ilisarisi-
malluarpaannga nalunngi-
laallu suliniuteqartartuusu-
nga, suliassinneqaraanga-
malu sapinngisara tam aat
suliassaq nHamTnHKRiniar.
tarpara. Aammali kommu-
nalbestyrelsi suliassiigaa-
ngat tusarnaarluarniartar-
pakka, tassa taakkua sin-
nerlugit isumaqatiginninni-
artussanngoraangama.
Ilaquttani pingaarteqai
Siumukkormiuuvunga,
taamaattorli borgmesterin-
ngoreernerma kingoma
aamma pisussaafUgaara in-
nuttaasut tamaasa eqqar-
saatigalugit sullissiniarnis-
saq, soorunamili Siumup
politikkikkut anguniagai
tunngavialugit.
- Borgmesteritut sulinin-
ni inissiat sulifTissallu pi-
ngaarteqaakka, tamatu-
munnga peqatigitillugu pi-
niartut periarfissaannik
nassaarniarnissaq.
August Eipe borgmesteri-
uvoq inunnut 850-it miis-
saaniittunut. Nunaat ava-
nersuaartorparput maanna-
lu ullu unnarlu qaamasar-
poq, ukiukkulli kaperlattar-
toq.
- Kaperlattartumi najuga-
qarluni erinarsorneq pi-
ngaarutilerujussuuvoq. Nu-
liara, Birthe uangalu erinar-
sortaqaagut. Tamanna ilor-
risimaarutaalissutaasarpoq
eqqissisitsisarlunilu aamma
nuannaalersitsisarluni. Nu-
anneqaaq, August Eipe oqa-
luttuarpoq - borgmesteritut
sulinerminik nuannarisa-
qarluartoq.
- Borgmesteriunera nuan-
naraara. Taamaattorli ila-
quttakka pingaar teqaak ka,
tunuarnissannillu piumasa-
qassappata taamaalioru-
maarpunga