Tíminn - 11.04.1978, Side 15

Þriöjudagur IX. april 1978
15

Starfshópur á vegum Fósturfélags íslands:
Stefnan í dag
vistunarmálum
A einu af nýjustu dagvistarheimilunum f Reykjavfk.
— Hlutverk dagvistar-
heimila —
Þjóðfélag okkar er i örri þróun
og miklar breytingar hafa átt sér
stað siðustu aratugina. Þessar
breytingar hafa snert flesta. ef
ekki alla þætti i lifi okkar Oag-
vistarheimili eru þar ekki undan-
skilin. Starfsemin sem þar fer
fram hetur tekið breytingum og
einnig hafa viöhorf manna til
dagvistarheimilanna breytzt.
Þegar fyrstu dagheimilin og
leikskólarnir tóku til starfa hér-
lendis mættu þessi heimili mikilli
andúö og tortryggni. Þau þóttu
aðallega til þess fallin að grafa
undan einni helztu stoð samfé-
lagsins — þ.e. fjölskyldunni.
1 dag er þó viðhorfið annað hjá
meginþorra fólks og stórátak þarf
að gera i uppbyggingu dagvistar-
heimila ef koma á til móts við hin
nýju viðhorf. En hvers vegna er
þörfin svona mikil?
1 hinu islenzka bændasamfélagi
var hlutverk fjölskyldunnar frá-
brugðið þvi er nú gerist i hinu iön-
vædda þéttbýlisþjóðfélagi nútim-
ans. Nær öll vinna fór fram á
heimilinu og hver hafði sinu hlut-
verki að gegna i framleiðslunni.
Oftvarmargt f heimili, bæöi börn
og fullorðnir. Börnin liföu i nán-
um tengslum viö náttúruna og
hina lifrænu atvinnuvegi
þjóðarinnar, landbúnað og
sjávarútveg.
í nútima þjóöfélagi er þessu
öðru visi fariö. Hin sigilda
kjarnafjölskylda er algengasta
sambýlisformið. Hin félagslega
reynsla barnsins verður þvi oft
mjög takmörkuð.
Engin teljandi framleiðsla fer
núlengurfram á heimilinu sjálfu.
Neyzluþjóðfélag nútimans sér til
þess að báöir foreldrar vinna
gjarnan úti til að afla þess sem
áöur var framleitt á heimilinu.
Einnig helzt i hendur annars veg-
ar sú ósk kvenna, sem tilheyrir
almennum mannréttindum, aö
geta starfað og verið fjárhags-
lega sjálfstæöar, og hins vegar
siaukin þörf atvinnuveganna
fyrir vinnuafl.
En til þess að fullnægja þörfum
barnsins fyrir félagsskap og fjöl-
breyttara umhverfi, og vegna
ótviræðs réttar foreldra til að
stunda vinnu utan heimilis, þurfa
að vera til staðar góð dagvistar-
heimili.
En hvað eru góð dagvistar-
heimili — hvert er hlutverk
þeirra°
Góö dagvistarheimili eiga að
efla vitsmunalegan, persónuleg-
an og télagslegan þroska barns-
ins. Hlutverk þeirra er m.a að
skapa jafnræði með börnunum
innbyrðis, stuðla að þvi að börnin
standi jafnt að vigi þegar að
skólagöngu kemur, að styðja for-
eldra og heimili við uppeldi barn-
anna og vera til hjálpar hvað
snertir börn með hegðunar- og
aðlögunarvandamál.
Þvi teljum við það sjálfsögð
réttindi allra barna að fá að
dveljast á góðu dagvistarheimili.
Fósturskólinn
Fósturskóli tslands hefur mjög
oft gleymzt i þeirri umræðu er
fram hefur farið um dagvistar-
mál.
A dagvistarheimilum er lagður
grundvöllur að franrrtiðarþroska
barnsins. Það er þvi mjög
nauðsynlegt, að það starfsfólk,
sem vinnur á dagvistarheimilum.
sé fært um að framfylgja
uppeldislegum markmiðum
heimilanna.
Alger undirstaða þess að hægt
sé að mennta starísfólk, eins og
bezt verður á kosið, er að vel sé
búið að Fósturskóla íslands.
Þrýstingur er mikill frá stjórn-
völdum i þá átt að fjölga nemend-
um i skólanum. Húsnæði skólans
er allt of litið, þannig aö engan
veginn er hægt að taka inn þann
nemendafjölda er æskilegt væri.
Vinnuaöstaöa bæði nemenda og
kennara er alls óviðunandi,
þannig aö brýnna úrbóta er þörf.
Fjárveitingar til skólans hafa
hingaö til verið af fremur skorn-
um skammti. Viö krefjumst þvi
þess að stórátak veröi gert til efl-
ingar Fósturskóla tslands, svo að
hann verði fær um að gegna hlut-
verki sinu, þ.e. að mennta hæft og
nógu margt starfsfólk á heimilin.
Skilningsleysi stjórnvalda á
málefnum Fósturskólans má ekki
leiða til þess að þeirri reynslu, er
áunnizt hefur i skólanum, verði
varpað fyrir róöa.
Forgangshópar
I dag er ástandið þannig aö ein-
ungis komast á dagheimili börn
frá afmörkuðum hópum þjóðfé-
lagsins. Nær 100% af öllu rými
dagheimila i stærstu bæjum
landsins er noiað til að vista börn
einstæðra foreldra og náms-
manna.Þaðeru annars vegarbörn
sem hafa e.t.v aðrar hugmvndir
um fjölskylduna en flest börn og
hins vegar horn námsmanna,
sem hljóta að hafa aðrar hug-
myndir um linð og tilveruna en
t.d. börn verkainanna. Sameigin-
legt báðum þessum hópum er aö
foreldrar þeirra búa i flestum til-
fellum við krappari kjör en
gengur og gerist. Þessi börn, sem
eru litill hluti barna i Reykjavik,
dveljast sfðan saman a dag-
heimilum mestallan dagu.n, og
þvi er hætt við að þau fá’. mjög
skerta mynd af veruleikanum.
A siðustu árum hefur það færzt
i vöxt aö vinnustaðir reki eigin
dagheimili, sem vista börn
starfsmanna. Má þar nefna
barnaheimili sjúkrahúsa. Þarna
dveljast saman börn foreldra úr
mjög sérhæfðum starfshópum.
Hætt er við þvi að þessi börn telji
það lif. sem foreldrar þeira þeirra
lifa, einkennandi fyrir þjóðfé-
lagið.
Varla má á milli sjá hvort er
óæskilegra, þetta fyrirkomulag,
eða það sem nefnt var hér að
framan.
Það hlýtur að vera krafa allra,
sem bera hag barnanna fyrir
brjósti, að þetta fyrirkomulag
vfki.
Dagheiniili eiga aö vera opin
öllum hópum þjóðfélagsins en
ekki aðeins minnihlutahópum. A
þann hátt einan er hægt að koma i
veg fyrir þánn einhæfa skilning
sem börn dagheimila dagsins I
dag hafa á stöðu sinni og þjóöfé-
laginu i heild.
Biöndun aldurshópa
Viðast hvar er börnum skipt
niður á deildir eftir aldri. Ef barn
byrjar á vöggustofu kemur það til
meö að flytjast þrisvar til fjórum
sinnum á milli deilda. Vegna þess
hve vinnukraftur er óstöðugur,
eru það þvi margir sem annast
barniö á þessum árum. Sibreyti-
legt umhverfi og óstööugleiki
getur leitt til þess að barnið verði
öryggislaust og getur það haft
mikil áhrif á tilfinningalif þess.
Byggingar dagvistar-
heimila
Fram að þessu hafa þeir, sem
teiknað hafa davistarheimili, alls
ekki verið nógu vel að sér um þá
starfsemi sem þar fer fram, svo
að ekki sé meira sagt. Eitthvað
væri nu sagt ef sá. sem teiknaði
fjós, helði flórinn fyrir framan
jötuna
Það þoui ekki tiltökumál þó
fara þyrfti með börnin alit húsið á
enda til að komast á salerni Yfir-
leitt var hljóðeinangrun nánast
engin og loftræsting léleg Þó að
greinilegir gallar kæmu fram
eftir að startsemi hófst á heimil-
unum. imu samt byggð fleiri
heimili eftir nákvæmlega sömu
teikningunni.
Siðan lög um dagvistarheimili
komu til frakvæmda hefur
ástandið þo batnað. Ekki er hægt
aðfá rikisstyrk til byggingar dag-
vistarheimila nema teikningar
séu áður samþykktar af mennta-
málaráðunevtinu. Þetta er mjög
mikil framför, sérstaklega fyrir
landsbvggðina. Vonandi dettur nú
engum i hug að byggja nema eftir
samþvkktri teikningu.
Sjálfsagt má lengi deila um
hvernig byggingar eiga að vera.
A að byggja litil eða stór heimili?
En byggingarnar verða að vera
sem vandaðastar frá upphafi og
allur lrágangur þannig aö húsin
þoli þa meðferð sem vænta má.
þar sem mörg börn dveljast dag-
lega. Viðhaidakostnaður þarf aö
vera i lagmarki. bæði vegna þess
að það uskar starfsemi heimilis-
ins að þurfa oft að láta mála og
gera við. og hætta er á að
viðhaldskostnaður sé tekinn af
rekstraríé heimilanna, sem ella
færi til leikfanga- og tækjakaupa.
A Islandi erum við inni meiri-
hluta ársins og er þvi mikil
nauösyn að fyrirkomulag allt sé
gott og öllum liöi vel. A mörgum
dagvistarheimilum er húsnæðið
ein til tvær stórar stofur, en við
teljum mun æskilegra að
herbergin séu minni og fleiri,
þannig að hægt sé að skipta börn-
unum I fleiri og minni hópa.
Þannig eiga börnin þess fremur
kost að loka að sér, ef þau vilja og
vera I einrúmi. Húsnæðið verður
að uppfylla jafnt kröfur barna
sem fullorðinna, er þar dveljast.
öðru máh gegnir ef barnið
dvelur i blönduðum aldurshópi
isystkinahopi). Hopurinn er þa
mun stöðugri og börnin geta dval-
ið nokkur ár á söniu deildinm og
verið samvistum við jaínaldra
sina um leið og þau njóta
kinasambands við eldri og yneri
börn. Þetta myndi eir.r.ig
auðvelda þuð að systkini gætu
verið saman Yngri börnin læra
aðlikja eftir þeim eldri. t .d hvað
varðar máiþroska og daglegar
venjur. og eldri bornin fa betra
tækifæri til að bera áby rgö á þeim
yngri. Einnig teijum við að starl
fóstrunnar sé mun ijölbrevttara
ef hún vinnur með blandaðan
aldurshóp. Við teljum þessa
blöndun mun mikilvægari á dag-
heimilum en leikskólum.
Útbúnaður heimila
A dagvistarheimilum skulu
vera fyrir hendi tæki og leikföng
sem valin eru meö tilliti til breyti-
legra þarfa barnanna. Umhverfi
allt á að vera hvetjandi og örva
alhliða þroska barnanna. A þessu
er þvi miður oft misbrestur.
Starfsfólk heimilanna hefur oft
ekki nægilegt fé til kaupa á þeim
efniviði er til þarf. Þyrfti að ætla
mun hærri upphæð til rekstrar, ef
fullnægjandi á að vera.
Fjöldi barna
á deild
1 reglugerð um dagvistar-
heimili er kveðið á um fjölda
barna á deild og er þá miðað við
að tveir starfsmenn séu á deild.
Dagheimili:
I deild fyrir 3ja — I2mán. 6börn
I deild fyrir 1 — 2ja ára 10 börn
1 deild fyrir 2ja — 3ja ára 14 börn
I deild fyrir 3ja — 4ra ára 17 börn
1 deild fyrir 4ra — 6 ára 20 börn
Leikskóli:
1 2ja ára deild 14 börn
1 3ja ára deild 20 börn
1 4-6 ára deild 22 börr
Við teljum að þetta sé algjör
hámarksfjöldi. Fækka þarf börn-
um eða bæta viö starísi.'ilki ef sá
árangur á að nást ætlast
verður til af góöu dagvistun-
arhcimili
Skortur á scrhæfðu
starfsfólki.
Yfir öou fostrur há' 'Nkrifazt
ur Foslurskola lsu.. . -amt er
stoöugur skortur .. rum I
staría.iiin astæðan . . su, eins og
fyrr er iielnt. að >-ko er hægt a*
taka við nogu mörg^ni nemend
um ,i Fósturskólanr, \cgna hus
næðisleysis
En starisaldur fóstra. er einnig
mjög stuttur og astæðurnar telj-
um við m.a. verða ófullnægjandi
vinnuaöstaða. of morg börn a
hvern.starfsmanna, lag laun (10.
launaflokkur), takmarkaður
skilningur yfirvalda og almenn-
igs á mikilvægi starfsins.
Samvinna við foreldra
Dagvistarheimili er annað
heimili barnsins og þess vegna
skiptir það foreldranna miklu
máli hvaö þar fer fram. Foreldr-
ar eiga alltaf að vera velkomnir
inn á heimilið til að fylgjast með
og taka þátt i allri starfsemi sem
þar fer fram.
Einnig gætu foreldrar barna á
dagvistarheimilum myndaö mjög
sterkan þrýstihóp i þeim tilgangi
að gæta hagsmuna barna sinna.
Foreldraráð eða félag ætti að
vera við hvert heimili og náiö
samband og samvinna milli þess
og starfsfólks heimilisins. Siöan
væri hægt að mynda heildarsam-
tök foreldra er myndu siðan
knýja á ráöamenn aö hafast eitt-
hvað að.
Eiginmaður minn
Þórarinn Helgason
frá Þykkvabæ
andaðist á Landspitalanum 10. april. Jarðarförin ákveðin
siðar.
Halldóra Eyjólfsdóttir.
.
Innilegar þakkir fyrir auðsýnda samúð og vináttu v:.‘. ar.d
lát og jarðarfór eiginmanns mins, fööur okkar. tengdafoð
ur og afa
Jóhanns V. Jónssonar
bifreiðastjóra. Alfheirrtum 15
Sérstakar þakkir til lækna og hjúkrunarfólks á deild A-5 á
Borgarspitalanum.
Kristrún Kristjánsdóttir.
Ingibjörg Jóhannsdóttir, Halldór Guömundsson,
Anna Sigríður Jóhannsdóttir, Kjartan Kjartansson,
Kristján Tryggvason, Jóna Hafsteinsdóttir
og barnabörn.