Ísafold - 04.02.1878, Blaðsíða 1

Ísafold - 04.02.1878, Blaðsíða 1
 ÍSAFOLD V 3. Reykjavík, mánudagínn 4. febrúarmán. i 1878. Hvað e r? E Lvað er líf og hvað er heimur? Hví er ekki rúmsins geimur Kaldur, dimmur, alkyrr, auður? Eða: hví er nokkuð til? Hvað e r t i 1, svo heita kunni ? Hví er allt í tilverunni, Blöndun, myndun, breyting, hreifing, Bylgjudrif, á tímans hyl? Hvað er tímans undra-iða, Öldufall sem lætur niða Augnabliks frá innsta djúpi Eilífðar að taptri strönd? Tíðbrá hulin alda' og ára Ollu fleytir sama bára Innst að huldri alrúms miðju Otakmarka þess frá rönd. Hverjar eru, og hvaðan runnar Hvatir innstu tilverunnar? Sækjast eptir mergðar myndun Með sjer eiga þar um stríð, Hverfa þó að einu allar, Undir heildarlög þær kallar Almyndunar eptirsóknin, Upp sem fyllir rúm og tíð. Sókn að vera, sókn að starfa Sókn að lifa og njóta þarfa Streymir fram um eilífð alla Alrúmspunkti hverjum frá. Allt er fullt af lífs viðleitni Lægri' og hærri' í ótalbreytni. Vekur allt og veldur öllu Vilji mikill. Hver er sá? Dýrðar-vilji sjálfs hins sanna; Sá einn er, og frumhvatanna Eilíf, samkvæm, ótalbreytni Ytri mynd er sannleikans. Sælu-vilji sjálfs hins góða Sá einn er, og full-samhljóða Gjörvallt dregst, því eitt ber annað Inn í miðpunkt kærleikans. Yzt á rúms og tíðar tjöldum Titrar líf á geisla-öldum Sjást í döpru Ijósi lætur Leiptur-hverfan mynda-sveim. Innst í djúpi lífsins lindár Ljósin, sömu guðdómsmyndar Ölí þó skína, og eilíft glæða Endurskin frá stundarheim. Atvik hverf, sem aldir gleyma Ut á jöðrum stundar-heima, þeim, sem er og aldrei breytist Innst í veru heyra til. par er eilíft augnablikið, Ei þar skilur smátt og mikið, Elska söm þar gjörvallt geymir, Greinir vizka mergðar-skil. Sá hinn mikli, sanni, góði, Sem í lífsins megin-flóði, Eilífðar á augnabliki Otakmarka fyllir hring; Hann býr sjálfur í oss öllum; Andi hans, er vorn vjer köllum, Hann er einn og æ hinn sami, Ymsri í líkams tilbreyting. Eilift lííið er í honum, Út hann strjálar lífgeislonum, Endurskin af eigin veru 1 þeim vaka lætur hann. ímynd hans í anda vorum í þeim stendur tignarsporum: Að sjer draga' og i sjer glæða Eilífs lifs að geisla kann. Kristur, Guðs er kom að sýna, Kærleikann og sanninn brýna, Mynd hans björt og megingeisli Manns bar eðli í tímanum. pó fyrir ofan takmörk tíðar, —Telst þar ekkert „fyr" nje „síðar"- Lifir dýrstur ljóss með skara Lífs í miðpunkt eilífum. Hann brá Ijósi heiminn yfir, Helgri sem í fegurð lifir, Skýrir daprar geisla-glætur Guðdóms-myndar vorrar það. Eigum Ijóssins nýja' að neyta, Nýrra guðdóms krapta leita Guðsmynd vora glæða', og færast Gæða' og kærleiks miðpunkt að. Svo er gjörvallt, innra og ytra Aflstraumar hins góða- og vitra, Eilíft djúp þeir innra fylla, Ytra' er tíð og rúm hjá þeim: pó fyrir ofan takmörk tíðar Teljist ekkert „fyr" nje „síðar", Sjerhvers lífs þar eilíft eðli Endurskín frá stundar-heim. Brynj ólfur Jónsson frá Minnanúpi. „Styrbjörn á Nesi' H aglega er nafnið valið, því þú ert opt styrjargjarn í ritmálum. Hefir mjer stundum komið til hug- ar, þegar jeg las greinir eptir þig um mállýti hjá öðrum og mjer hefir fund- izt þú stranda á sömu skerjum, er þú vítir aðra fyrir, að senda þjer kveðju mína og spyrja þig, hvað komi til þess, að þú gætir svo opt að flýs í auga bróð- ur þíns, en gáir ekki að sams konar hjá þjer. Mjer finnst þú rita að öllum jafnaði einkennilega fallegt mál, tilgerð- arlítið og gáfumannlega, en hleypur þó á þig stundum, að mjer finnst, svo mjer þykir fyrir því, að þú, sem vítir aðra fyrir mállýti, skulir bera sjálfur fram á málvopnaþingi líka mállesti. Núna las jeg ' eina greinina eptir þig (í ísafold IV 17, 1877), „Um dönsku- slettur og fornyrði", og þykir hún næsta vel rituð víðast hvar að máli og efni, enda sýnist þú vera þar nokkru hóg- værari en opt endranær. pó eru þar í málsgreinir eptir þig, sem eg efast um að sjeu rjett íslenzka. Mun eg bera þær undir þitt álit síðar, þegar eg er búinn með fáeina útúrdúra um efni í greininni, sem eg er á líku máli um eins og þú, eða öðru máli. Jeg er alls kostar á sama máli og þú um það, að fjöldi orða finnist í is- lenzkum bókum frá 13. og 14. öld, sem eru óhafandi í ritmáli nú á dögum. þá fóru einkum klaustramenn og þeir sem hermdu eptir þeim, að rita með ýms- um sjergæðingsskap og afbrigðum frá alþýðumáli, tóku upp orðskrípi, sem flækzt höfðu inn í málið og sjaldgæf voru, eða smíðuðu þau af nýju, eins á- mátlega og þeir rituðu sjálfir; höfðu latínska orðaskipun og marga aðra nýja málkæki, sem hafa þá strax verið frá- brugðnir alþýðumálinu, svo þeir gætu sagt líkt og Faríseinn, að þeir væru ekki eins og aðrir menn: rituðu og töl- uðu öðruvísi en þeir. það þarf ekki annað en líta hingað og þangað í Bisk- upasögurnar okkar gömlu og ýmsar gamlar skræður eptir klaustramenn og þeirra líka (t. a. m. ýmsa kafla, sem Konráð prófessor Gíslason hefir tek- ið upp í bók sína „Um frumparta ís- lenzkrar tungu").—það þarf ekki nema að fara yfir þess háttar ritgjörðir frá 13. og 14. öld, til að sannfærast um, að þvílikt mál, að orðum og málsgreinum, er ekki hafandi nú á dögum í ritmáli, ekki fegrandi með því það, sem nú lík- ist því, en er nú afmáð í daglegu máli, eigi berandi á borð fyrir alþýðuna okk- ar, semtalar enn í dag fallegastamálið, sem við eigum til, svo fallegt, að það er nærri því eins og fegursta sögumál- ið frá gullöld tungunnar okkar. því skilja nú börnin okkar einnig enn sög- urnar, nærri hvert orð. þú veizt að það

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.