Ísafold - 07.03.1879, Blaðsíða 1

Ísafold - 07.03.1879, Blaðsíða 1
ÍSAFOLO VI 6 Reykjavík, fóstudaginn 7. marzmán. 1879. — fað er ekki ólíklegt, að lands- stjórnin sje að undirbúa nýja reglugjörð fyrir hreppstjóra, því verksvæði þeirra hefir talsvert breytzt, síðan tilskipun um sveitastjórn 4. maí 1872 náði laga- gildi. En jafnframt væri eflaust þörf á reglugjörð fyrir hreppsnefndirnar, því 22. gr. tjeðrar tilskipunar, sem fyrir- skipar, að „hreppsnefndin með hverju móti sem hún getur-------styðji að þvf, að góð regla eflist og viðhaldist í hreppn- um", er of óákveðin ogleggur hrepps- nefndunum um of í sjálfsvald, hvað mik- ið eða lítið þær í þessu skyni vilja gjöra eða ógjört láta. Á meðan hreppstjór- ar engin laun fá, er heldur ekki sann- gjarnt, að láta öll þau eða álík störf lenda á þeim, sem Instrúx fyrir hrepp- stjórnarmenn frá 24. nóv. 1809 ætlar þeim, og það því síður sem skattalög- in nýju hafa svipt þá þeim undanþág- um frá ýmsum gjöldum, sem þeir áður höfðu; aukaútsvar hvilir á þeim eins og öðrum hreppsbúum, og það má varla heita, að þeir fái neina þóknun fyrir störf sín, nema uppboðslaun, þegar þeir halda uppboð fyrir sýslumann, og svo þann part af sektum, sem sum lög, t. d. húss- og lausamanna tilskipunin gjör- ir ráð fyrir, en sem sjaldan greiðist, því sjaldan er eptir gengið. Enda hlýt- ur sú að vera meiningin með hinum nýju sveitastjórnarlögum, að hrepp- stjórar framvegis sjeu Htið annað en lögregluþjónar sýslumanna, en að þau mörgu og margbreyttu störf, sem reglu- gjörðin frá 1809 lagði hreppstjórum á herðar, skiptast nú niður á hrepps- nefndarmenn. f>etta á sjer nú þegar stað um fátækrastjórn, vegaviðhald, notkun afrjetta, fjallskil, fjárheimtur, refaveiðar, niðurjöfnun, heilbrigðis- ástand o. fl., en um margt annað, sem, eptir hinni eldri reglugjörð, var skyldu- verk hreppstjóra, þegir tilskipun 4. maí 1872. Vjer skulum nú leyfa oss, meðan tími er til, að benda á sumt, sem má heita að vera fólgið í því eptirliti með „góðri reglu", sem 22. gr. sveitastjórn- arlaganna heimtar af hreppsnefndun- um, og sem allt finnst fram tekið í hinu eldra hreppstjóra-instrúxi, grein fyrir grein. I 6. gr. er hreppstjórum boðið að sjá um, að ekki eigi sjer stað hávaði í kirkjum, að kirkjufólk ekki dragi hunda með sj'er til kirkju, o. fl.; 7. og 38. gr. eiga við brennivíns útsö'lu, prang, hneykslanlega sambúð, o. fl.; 11. gr. býður eptirlit með hreinlæti og þrifn- aði, að ekki finnist andstyggileg fora- söfn fyrir framan bœjardyr ; 12. gr. á við bústjórn fátækra; 14. gr. fyrirskip- ar meðal annars fœkkun óparfahrossa t heimahö'gum; 15.gr. býður eptirlit með því, að þeim reglum sje fylgt, sem sett- ar eru fyrir fiskiveiðar með tilsk. 28. febr. 1758, staðfestri af konungi 13. júní 1787 (um porskanetja brúkun), og fyrir friðun œðarfugls; 26. gr. minnir á sparn- að og framsýni íhreppnum; 27, 34. og 35, gr. skipa að hafa eptirlit með at- orku búenda í öllum bjargræðisvegum, bæði til lands og sjávar (þar á meðal fjallagrasatekju, sölvatekju, skelfisks- brúkun til fæðis, saltgjö'rð við sjó, en einkum kályrkju), með túngarða- og &sk\ga.rða.hleösl\i,jarðeplarœkt (sbr. tilsk. 13. mai 1776, sem ekki er apturtekin enn þann dag í dag) o. fl. — Um leið og vjer í þessu efni vísum til þeirrar fróðlegu „Handbókar fyrir hvern mann", sem Magnús konferenzráð Stephensen gaf út 1812, leyfum vjer oss að skora álands- stjórnina, og alla sem hlut eiga að máli, þar á meðal amtsráðin (sbr. tilsk. 4. mai 1872, 52. gr. 4.), að sjá svo fyrir, að allt, sem, eptir enn pá gildandi lö'gum, heyrir undir „góða reglu" í sveitafje- lögunum, sje gagngjört framtekið í þeirri nýju reglugjörð fyrir hreppsstjóra og hreppsnefndir, sem vjer búumst við að umboðsstjórnin hafi í undirbúningi. f>að er ekki vanþörf á, að allar þær laga- greinir, sem eldri yfirvöld höfðu nóg fyrir að semja bjargræðisvegunum og búskaparþrifnaði til sjávar og sveita til varnar og eflingar sjeu nákvæmlega endurteknar. J>að tjáir ekki að láta þær gleymast; oss íslendingum er of hætt við að dofna í framkvæmdinni, og hlýðnari erum vjer ekki, en hver önn- ur þjóð. pað virðist heldur ekki of- ætlun fyrir hin núverandi yfirvöld, að framfylgja öllum þeim góðu lagareglum, sem formenn þeirra gáfu, ríður meira á því, en að búa til ný og, ef til vill, ófullkomnari lög um sama efni, sem að Eggert Ölafsson fæddist i Svefneyjurn 1. desbr. 1726. Foreldrar hans voru Olafur bóndi Guð- mundsson og Ragnhildur Sigurðardótt- ir, systir þeirra Guðmundar sýslumanns í Snæfellsnessýslu Sigurðssonar og Sig- urðar, prests til Flateyjar og Múla. Tólf vetra gamall var Eggert tekinn til fóst- urs af Sigurði sýslumanni móðurbróður sínum á Ingjaldshóli, og lærði í þrjá vetur hjá síra fórhalla presti Magnús- syni til Borgar og ÁlptanessáMýrum. Haustið 1741 setti þessi móðurbróðir Eggerts hann 15 vetra gamlan í Skál- holtsskóla. paðan útskrifaðist Eggert tvítugur 1746, fór utan samsumars, og varð 1748 Baccalaureus. Snemma bar á því, hversu hneigður hann var fyrir náttúrufræði, því 1749 gaf hann út bækl- ing á latínu (enarratio de Islandia) og sýndi þar fram á, að ísland væri af jarðeldi uppkomið. Eggert kom inn hingað 1750 ásamt Bjarna, síðar land- lækni, Pálssyni, vini sínum og háskóla- bróður, er einnig hafði tekið líka vís- indastefnu og Eggert, sem sje að stunda náttúruna og þá helzt náttúru íslands. Hófu báðir á þessu sumri ferð sína hjer um landið, og gengu upp á Heklu. þaðan fóru þeir til Geysis, eins og Egg- ert segir í ferðarollu, þaðan upp í Gríms- nes og skoðuðu Skeljabakka hjá Ás- garði. f>á rannsökuðu þeir Krisuvík- urnáma, eins og segir í æfisögu Bjarna Pálssonar. Sama haust fóru þeir aptur utan; en í aprilmánuði 1751, bauð Frið- rik konungur V. þeim, að tilhlutun hins konunglega danska vísindafjelags, að fara aptur til íslands og skyggnast ná- kvæmlega eptir eðli landsins og ásig- komulagi, sjer í lagi í þá átt, hvernig hagnýta mætti hlunnindi þess. I.agði konungur þeim bæði fararefni, og 200 ríkisdali species á ári hverju. Ferðuð- ust þeir nú um allt land frá 1752 til 1757 sumarlangt, ýmist ásamt eða hvor um sig, en sátu á vetrum í Viðey hjá Skúla Magnússyni. Fyrirætlun þeirra var, eins og segir í formálanum fyrir ferðabók þeirra, sjer í lagi að lýsa land- inu, hvað búskaparháttu og bjargræðis- vegu snerti, en meðfram, og þá helzt af því, hver andleg stefna Eggerts var, varð ferðin vísindaleg rannsóknarferð, því bæði var höfðhliðsjón afjarðmynd- unarfræði (jarðeldi, eldgosum, hverum, ölkeldum o. s. frv.), dýra-, fiska- og skorkvikindafræði, fornmenjum og jurta- fræði landsins. petta atriði lá Eggerti, eins og síðar mun sýnt verða, ríkast á hjarta. Haustið 1758 hurfu þeir fjelag- ar, að afloknum ferðum sínum, aptur til Kaupmannahafnar. Fól visindafje- lagið þeim nú, að semja ferðabókina, en þar eð Bjarni Pálsson 1760 var skip- aður fyrsti landlæknir á íslandi, lenti starfið á Eggerti einum, nema hvað Bjarni yfirlas það allt og lagði smiðs- höggið á, þegar hann 1763 fór vestur að Sauðlauksdal. J>ar settist Eggert að frá 1760 hjá mági sínum, merkis- manninum Birni prófasti Halldórssyni, og vann þar að ferðabókinni; hvíldi hann sig frá skriptum með jurta- og öðrum náttúrufræðisrannsóknum, jarð- yrkju og sjer í lagi garðyrkju, sem hann kom í bezta lag í Sauðlauksdal, er þá mátti heita fyrirmyndarbú á vest- urlandi. Arið 1764 fór Eggert enn ut- an, og dvaldi þar til 1766; lauk hann þar við ferðabókina, sem þá þótti mik- ið afreksverk, ekki að eins meðal ís- lendinga, heldur og meðal Dana, eins

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.