Ísafold - 02.03.1882, Blaðsíða 1

Ísafold - 02.03.1882, Blaðsíða 1
 Árgangurinn kostar 3 kr. innanlands, en 4 kr. er- lendis. Borgist í júlímán. ÍSAFOLD. Pöntun er bindandi fyrir ár. Uppsögn til áraskipta með tveggja mán. fyrirvara. Auglýsingar í blaðinu kosta 10 aura fyrir hverja línu með meginmálsletri, en 8 aura með smáletri. IX 4. Reykjavík, fimtudaginn 2. marzmán. 18 82. Um alpýðuskóla. Á næstliðnu alþingi setti neðri deild- in nefnd til að íhuga skólamál, að því er snertir menntun alþýðunnar, og er nefndin hafði skýrt frá áliti sínu um það, ályktaði deildin að senda nefnd- arálitið til landshöfðingja, þar eð hún væri samdóma aðalskoðuninni í þvi, í því trausti að hann hefði það til hlið- sjónar við fjárveitingar til menntunar alþýðu. Auk þeirrar þýðingar sem nefndar- álitið þannig hefir fyrir landsstjórnina, þá er það einnig eptirtektarvert fyrir almenning, að því leyti sem það lýsir þeirri skoðun, sem mikill hluti alþingis hefir um það málefni, sem hjer er um að ræða, og þar eð greind þingsálykt- un var samþykkt með miklum atkvæða fjölda, þá eru allar líkur til að sama skoðun verði framvegis ráðandi við fjár- veitingar úr landssjóði málefni þessu viðkomandi; vjer viljum því taka hjer fram nokkur aðalatriði þess. Nefndin vill eigi að úr landssjóði sje lagður neinn styrkur til þeirrar upp- fræðingar, sem lögboðin er fyrir öll ungmenni. Kostnað við slíka uppfræð- ingu má telja til kostnaðar við sjálft upp- eldið og er eðlilegast, að sá leggi hann fram, sem að öðru leyti á að kosta upp- eldið, án þess að kostnaður þessi sje lagður á herðar almennings; og þar eð gjöra má ráð fyrir, er framlíða stundir, að flestir fullorðnir menn hafi þá kunn- áttu, sem hjer ræðir um að veita ung- mennum, þá getur uppfræðing þessi jafnaðarlega orðið veitt á kostnaðar- minni hátt á heimilunum heldur en með sjerstökum stofnunum (barnaskólum); en þar sem slíkar stofnanir þykja nauð- synlegar, þá á bezt við að hlutaðeig- andi sveitafjelög hafi að öllu leyti með þær að gjöra og kosti þær, að þvi leyti sem tillögur einstakra manna (t. d. kennsluborgun) hrökkva eigi til þess. Á hinn bóginn þótti nefndinni nauð- syn bera til, að settar væru á fót víðs- vegar um land kennslustofnanir fyrir ungmenni, bæði pilta og stúlkur, er komin væru yfir fermingu, og að til þess að þær gætu komist á fót og við- haldist, yrði eigi komist hjá að leggja fram töluvert fje úr landsjóði; alþýðu- skólar þessir ætlaðist hún til að stæðu undir umráðum sýslunefndanna eða manna, er þær kysu. Á þennan háttverð- ur um þrennskonar almennar menntunar- stofnanir að ræða; i. þær stofnanir fyrir landið allt t. d. gagnfræðaskóla, þar sem kennsla er veitt, er fer lengra en svo, að almenningur geti notað hana; þær eru kostaðar af landssjóði, og standa að öllu leyti undir umráðum landsstjórnarinnar. 2. þær stofnanir fyrir einstök hjeröð, þar sem kennsla er veitt, er vænta má að miklum hluta almennings geti orðið til nota; þær standa undir umsjón sýslunefhdanna, er sjá um kostnaðinn til þeirra að því leyti þörf er á, en úr landssjóði er lagður styrkur til þeirra. 3. barna- skóla þá fyrir einstakar sveitir, er að- eins veita uppfræðingu í því, er ætlast er til að öll börn nemi, eða litið meira; til þeirra leggur landssjóður ekkert. Að þvi er upphæð styrksins úr iands- sjóði snertir, lagði nefndin það til, að hver alþýðuskóli fengi allt að 1000 kr. en þó að öllum jafnaði eigi meira, en 2/s alls kostnaðar þess, er skólahaldið á hverjum stað hefði í för með sjer1. J>að er æskilegt að skólarnir væru svo víða, að eigi yrði miklum erfiðleik- um bundið að nálgast þá, ¦ en á hinn bóginn verður að varast, að þeir á ein- stökum stöðum verði svo þjett settir, að kennslan fyrir hvert einstakt ungmenni yrði of kostnaðarsöm; þessu viðvíkj- andi gjörir nefndin ráð fyrir að alþýðu- skólarnir ættu að vera svo sem 14 að tölu á jafnmörgum skólasvæðum, og 1) I fullri samkvæmni við þetta er svo nákvæmar ákveðið í fjárlögunum fyrir yfirstandandi fjárhags- timabil, að styrkurinn úr landssjóði aldrei megi vera meiri en svo að önnur tillaga, er skólinn nýt- ur sje eigi minni en helmingur móts við tillagið úr landssjóði; með þingsályktuninni, er vísaði til nefnd- arálitsins, er komið i veg fyrir að stjórnin komist í þessu efni í vandræði, er hún vill grandvarlega fara eptir ós-k þingsins, en með ákvörðun fjárlag- anna er því varnað, að stjórnin, þó hún vildi gjör- ráð vera, geti farið að vild sinni. VAENAEEIT MAGNÚSAE ETATSE. STBPHENSENS. (Niðurl. frá bls. 8). Gjörði jeg þá fyrirspurn til konungs, hvernig jeg ætti að hegða mjer, meðan á stríðinu stæði, ef Enskir tæki ísland, og svaraði H. H, mjer munnlega : »Leyfi þeir landsins lögum að vera við líði skuluð þjer sitja kyr í embætti, en að öðrum kosti leggja það niður; hermaðurinn á að berjast með sverðinu, en þjer með pennanum, fyrir rjettindum landa yðar, en ekki gefa yður varnarlaust lagalausri meðferð fjandmann- anna á vald«. Jeg treysti því, að H. H. ekki sje búinn að gleyma þessum orðum; svo svo mikið er víst að mjer eru þau í föstu minni. Jörgensen skipaði nú nokkra ljúflinga sína í Beykjavík, amtmenn í báðum ömtum, í skóla og önnur embætti, og fór nú með 4 menn af stað norður, á fund Stefáns amt- manns Thorarensens. Amtmaður lagðinið- ur embættið, og ljet Jörgensen hlutlausan, þótt honum hefði verið hægt með húskörl- um sínum og tveim hundruðum manns í nágrenninu að taka piltinn.—Skömmu eptir það Jörgensen kom aptur til Eeykjavíkur, fjekk jeg í miðjum ágústmánuði brjef frá hon- um, dagsett 6. ágúst, út af því, að einn af hans ensku fylgisveinum, hinn fyrnefndi Savignac, hafði ráðist áPetræus kaupmann á Eeykjavíkur stræti. Hafði Patræus kært þetta fyrir bæjarfógeta þeim í Evík/ sem Jörgensen hafði skipað, og síðar fyrir Jörgen- sen sjálfum. Jörgensen hafði tekið kærunni á þann veg, að hann skipaði að skjóta Petr- æus, en hugsaði sig þó um, og beiddist þess af mjer, að taka málið fyrir í yfirdómnum, á undan öllum öðrum málum. pessu brjefi gaf jeg engan gaum.—Nú kom, ekki löngu síðar, nýtt enskt herskip til Eeykjavíkur, the Tálbot, skipstjóri Alexander Jones, og beiddi Petræus kaupmaður mig þá að koma, sem fyrst jeg gæti, til Beykjavíkur, á fund Jon- es's, sem var heiðursmaður. Jörgensen og Phelps hafði verið gjört viðvart, að vara sig á mjer, og var jeg sá einasti maður hjer á landi, sem þeir þá óttuðust; enda gjörðu þeir allt mögulegt, settu verði o. s. frv. til þess að koma í veg fyrir, að jeg næði að fá tal af Jones. Allt um það, fór jeg tafarlaust af stað til Eeykjavíkur í því skyni að gegna dómastörfum mínum, og gisti hjá Petræus kaupmanni; skrifaði jeg þar snemma morguns daginn eptir kurteist brjef til Jones, og mæltist til, að ná fundi hans, óhindraður af Jörgensen, til þess að skýra honum frá vandræðum fósturjarðar minnar, og kom Petræus brjefinu út í Tal- bot með fiskibát. Klukkan 9 um morgun- inn, kom Capt. Jones í land og inn til Petr- æusar, ásamt Phelps. Bjarni Sivertsen o. fl. voru þar fyrir. þegar við vorum seztir, hóf jeg ræðu mína, sagði, að Phelps áheyr- anda, alla söguna um atferli og yfirgang Enskra, án þess Phelps bæri neitt til baka, og skoraði loks á Jones, svo framarlega at- hæfi þeirra enga heimild hefði, af hálfu hinnar ensku stjórnar, þá að veita þessu varnarlausa landi ásjá gegn þessum stiga- mönnum, en víkja þeim burtu og skila ráns- fjenu aptur, eður í annan stað láta þá leggja fram heimild sína, frá Bretastjórn, fyrir tiltektum sínum. Jeg dró ekki fjöður yfir neitt af gjörðum þeirra, þó Phelps væri við-

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.