Ísafold - 18.01.1890, Blaðsíða 1

Ísafold - 18.01.1890, Blaðsíða 1
K.emu> íu 4 fniovikudögum og laugardögum. Vero árgangsins (l04arka) 4 kr.; erlendis 5 kr. Borgjsf fyrir miðjan júHm&nUO. ISAFOLD. Uppsögn (skrifleg) bundm vif árnmót, ógild nema komin sje til útgefanda fyrir I.okt. Af- greiðslust. í AiisturMræti S. XVII 6 Reykjavík, laugardaginn 18. janúar 1890 Hneykslis-prestar. Bæði nágrannaþjóðir vorar og aðrar siðað- ar þjóðir hafa haft hneykslis-presta fyr á tímum, jafnvel fram undir eða fratn á þessa öld ; vjer lslendingar höfum þá enn. pað er margt ryðið enn á þjóðfjelagi voru, er aðrar þjóðir hafa fyrir löngu burtu skafið. petta er eitt. Og það sem verra er: það er eins og það sje orðið að nokkurs konar hjátrú tneðal þjóðarinnar, jafnvel æðrí sem lægri, að það sje hjer um bil óvinnandi vegur, að ná þessu ryði burtu. J>að er lán, meðan hjátrúin kemst ekki svo langt, að það þyki meira að segja hættuspil að lofa ekki þessu kauni, þessum oþrifabletti á þjóðltkamanum að eiga sig, eins og dæmi munu vera til um suma al- þvðumenn—svo sagði dr. ,1. Hjaltalín sálugi —, að þeir vílji ekki láta eyða óþrifafjenaði af líkama sínum vegna þess, að það mundi spilla heilsu sinni á einhvern hátt að öðru leyti; fjenaður þessi sje áskapaður, og því ósamkvæmt eðli manns og ef til vill hættu- legt að vera alveg án hans! pað var eitt af því, er síra Jón Bjarna- son frá Winnipeg minntist a og vítti — vítti rjettilega og ekki utn skör fram — í ræðu sinni eða fyrirlestri á málfundinum hjer í vetur út af fyrirlestri Gests Pálssonar. pað I var drykkjuskapar-hneykslið meðal hinnar íslenzku prestastjettar.—þegar talað or um íslenzka »hneykslis-presta«, þá er átt einkan- lega og nær eingöngu við það hneyksli, drykkjuskapar-hneykslið.—Hann talaði bæði uin drykkjuskapar-hueykslið sjálft, og um hitt hneykslið, það stór-hneyksli, hvað væg- mn augum prestastjettiu sjálf, sá hluti henn- ar, sem er alveg saklaus af ofdrykkjulestin- um — og það er, sem betur fer, meiri hluti hennar, allur fjöldiun — iftur á þeunan löst hjá embættisbræðrum sínum. Síra J. B. nafngreindi sóknarprest eiun á austurlandi, er hann segist hafa sjeð í haust »>vera að kútveltast blindfullan í túnfætinum« (á bænum, setn þeir voru staddir á) »með þeim munnsöfnuði, sem honutn er títt; ann- ar merkasti presturinn í prófastsdæminu var við ásamt mjer«, segir síra Jón. »Við vor- urn að tala um »Sameininguua«, og hann kom með þetta vanalega : við færum með öfgar. sjer í lagi um drykkjuskap presta. Og þetta var rjett um leið og hann hafði horft á prestinn« (þenna, setn var að kútveltast blind- fullur í túufætinum !). — þannig eru orð og ummælí síra Jóns Bjarnasonar prentuð í skýrslunni um »umræður á málfundi 23. nóv. 1889 um menntunarástandið á íslandi«, og munu þeir, sem þar voru við staddir, kann- ast við, að þau sjeu rjett hermd. Eins og tekið var fram í stuttu svari til síra Jóns þar á fundinum, þá verður engan veginn sagt með sanni, að almenningsálitið, eins og það kemur fram í blöðunum, haíi látið drykkjuskapar-hneykslið meðal presta- st]'ettarinnar hlutlaust, fyr eða síðar. ís- lenzk blöð hafa margsinuis á það minnzt, og aldrei öðruvísi en á einn veg, eins og vera bar : sem stórlýti á kennimannlegri stjett og háðung fyrir þjóðina. En »ekki er góð vísa of opt kveðin«; það þarf að kveða hana þangað til, að þessi hvumleiða vofa fvá tím- um siðleysis og vanþrifamyrkurs er kveðin algjörlega niður. Sumir, sem þykir óþarfi að skipta sjer mikið af þessu máli, bera það fyrir, að nú sje orðið svo langtum nhnna um drykkjuskap meðal prestastjettarinnar hjer á landi en áð- ur var; þetta lítið, sem eptir er, muni eyðast og hverfa hjer um bil af sjálfu sjer, fyrir rás og anda tímans ; drykkjuprestarnir, þess- ir fáu, sem eptir eru, falli nú frá smámsam- an o. s. frv. En lítið stoðar, þótt þeir falli frá, ef þeir eru yngdir upp jafnóðum ; en það er gjört og verður gjört, meðan eigi er geng- ið röggsamlegar og alvarlegar en gjört hefir verið til þessa að því að útrýma drykkju- skap við menntastofnanir þær, er búa prest- ana undir embættin, og verði eptirleiðis eins og hingað til vonin tóm um betruu látin lestir, sem lýsa sjer í stórhneykslanlegri ytri háttsemi; og einn af þeim er ofdrykkjan. það eru engar öfgar, að heimta skilmála- laust og afdráttarlaust, að prestastjettin sje algjörlega laus við ofdrykkju. þar með er engan veginn fanð fram á, að prestar sjeu yfir hófuð fullkomnari eða meiri dyggðum prýddir en aðrir ínenn. þar með er að eins farið fram á, að þeir sjeu lausir við löst, sem gjörir þeim bersýnilega og almenningi áþreif- anlega allsendis ómögulegt að vera fyrirmynd safnaðar síns í því sem tninust má vera: í sómasamlegri ytn hegðan. Enginn maður gjörir alræmdan þjóf að gæzlu- manm ytír fjárhlut sínum; slíkt mundi kall- að óðs manns æði. En er það ekki sama fjarstæðan, að hafa þann mann fyrir sálna- hirði, er hefir jafn bersýnilegan og stöðu hans gagnstæðilegan löst ems og drykkjuskapur- inn er? Mannkærleikurinn krefst líknar og umburð- arlyndis; og sízt ber það að lasta, þótt vel sje gjört til þeirra, er berir eru að hneyksl- anlegutn ódyggðum; en það er allt 'annað mál eu að trúa þeim fyrir einhverju því hlutverki eða embætti, er hinn hueykslan- legi löstur þeirra gjörir þá alls-endis óhæfa til. Trúin á apturhvarf og betrun ungra drykkju- manna, eptir að þeir sjeu komnir í embætti, getur verið mikið fögur; en reynslau sýnir, að sú trú rætist örsjaldan, og að drykkjuskapurinn ágenst optar eptir það heldur en að hann rjeni. Væri þó sök sjer, þótt hætt væri á duea til þess að uneum drykkiumömmm sie' « , , ,., , . . ö f J að hleypa slikum nionnum í embætti eða halda þeim þar við, ef ekki væri um mikið annað að teiia en sjálfa þá; eu þar er raun- ar teflt um leið um velferð safnaðar þess eða safnaða, sem þessum skepnum er trúað fyrir. það er það, sem gjörir hinar fögru(?) tilraunir með ofdrykkju-breyska guðsmenn manni liggur við að segja: sorglegar. Prestaskorturiun hjer á landi um laugan tíma undanfarinn hefir af sumum verið skoð- aður eíns og nokkurn veginn góð og gild af- sökun fyrir það, þótt drykkjuprestar hafi verið notaðir í embættum. En aðrir hafa verið og eru þeirrar skoðunar, að betra sje autt rúm en illa skipað, og þá ekki sízt rúm sálnahirðisins, — að af tvenuu illu hefði verið stórum betra fyrir hlutaðeigandi söfnuði, að bjargast við strjála og stopula þjóuustu al- mennilégs nágrannaprests en að hafa yfir sjer drykkjuhneykslisprest allan og óskiptan. peirri skoðun til staðfestingar er og sú reynsla i þessu atriði, er fratn hetir komið síðan prestskosningarlögin gengu í gildi: að trúað fyrir heilögu kennimannsembætti. Get ur verið, að drykkjttskapur sje nokkru óal- mennari nú meðal prestastjettarinnar hjer á landi en verið hefir áður með köflum; en víst er um það, að hneykslisprestar vegna drykkjuskapar eru enn uppi 1—2, ef ekki fieiri, 1 hverjum landsfjórðungi, eða sem því svarar; og ískyggilegt er það, að þeir eru flestir eða allir meðal hinnar yngri kynslóðar prestastjettarinnar. Aðrir kenna það, að prestar hijóti að vera menn, eins og aðrir, og því mannlegum breyskleika undirorpnir, þar á meðal of- drykkjubreyskleikanum. Breyskleika er nú hjer ekki talað um, heldur það, þegar drykkju- skapurinn er orðtnn reglulegur löstur, orðinn að hneyksli. Svarið er það, að enginn tnað- ur býst við, að prestar verði nokkurn tíma lausir við allan breyskleika eða alla lesti, heldur er það hitt, að það er viss tegund af löstum, sem sjálfsagt er að ætlast til að þeir sjeu lausir við, og sem lóg, veraldleg lög jafnvel heimta að þeir sjeu lausir við. pað eru þeir söfnuðir hafa afbeðið eindrégið drykkjupresta

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.