Ísafold - 18.01.1890, Side 1

Ísafold - 18.01.1890, Side 1
KLemui i'it í\ rniðvikudöíjuiii og laugurdögum. Ver<> árgangsins (íO^arka) 4 kr.; erlendis 5 Borgist fyrir miAjan júlímánuð. ISAFOLD. Uppsögn (skriHeg) bundm vif áramót, ógildnema komin sjf til útgefanda fyrir i.okt. Af- greiðslust. í Austurstrazti S. XVII 6 Reykjavik, laugardaginn 18. janúar 1890 Hneykslis-prestar. Bæði nágrannaþjóðir vorar og aðrar siðað- ar þjóðir hof<i h-aft hneykslis-presta fyr á tímum, jafnvel fram undir eða frain á þessa öld ; vjer Islendingar höfum þá enn. það er margt ryðið enn á þjóðfjelagi voru, er aðrar þjóðir hafa fyrir löngu burtu skafið. þetta er eitt. Og það sem verra er: það er eins og það sje orðið að nokkurs konar hjátrú meðal þjóðarinnar, jafnvel æðri sem lægri, að það sje hj er um bil óvinnandi vegur, að ná þessu ryði burtu. þaðerlán, meðan hjátrúin kemst ekki svo langt, að það þyki meira að segja hættuspil að lofa ekki þessu kauni, þessum óþrifabletti á þjóðlíkamanum að eiga sig, eins og dæmi munu vera til um suma al- þjðumenn svo sagði dr. J. Hjaltalín sálugi , að þeir vilji ekki láta eyða óþrifafjenaði af líkama sinum vegna þess, að það mundi spilla heilsu sinni á einhvern hátt að öðru ieyti; fjenaður þessi sje áskapaður, og því osamkvæmt eðli manns og ef til vill hættu- legt að vera alveg án hans! það var eitt af því, er síra Jón Bjarna- son frá Winnipeg minntist á og vítti — vítti rjettilega og ekki um skör fram — í ræðu sinni eða fyrirlestri á málfundinum hjer í vetur út af fyrirlestri Gests Pálssonar. það I var drykkjuskapar-hneykslið meðal hinnar íslenzku prestastjettar.—þegar talað er um íslenzka »hneykslis-presta«, þá er átt einkan- lega og nær eingöngu við það hneyksli, drykkjuskapar-hnevkslið,—Hann talaði bæði um drykkjuskapar-hueykslið sjálft, og um liitt hneykslið, það stór-hneyksli, hvað væg- uin augum prestastjettiu sjálf, sá hluti henn- ar, sem er alveg saklaus af ofdrykkjulestin- um — og það er, sem betur fer, meiri hluti hennar, allur fjöldinn lítur á þennan löst hjá embættisbræðrum sínum. Síra J. B. nafngreindi sóknarprest einn á austurlandi, er haun segist hafa sjeð í haust »vera að kútveltast blindfullan í túnfætinum« (á bænum, sem þeir voru staddir á) »með þeim munnsöfnuði, sem honutn er títt; ann- ar merkasti presturinn í prófastsdæminu var við ásamt mjer«, segir síra Jón. »Við vor- um að tala um »Sameininguna«, og hann kom með þetta vanalega : við færum með öfgar, sjer í lagi um drykkjuskap presta. Og þetta var rjett um leið og hann hafði horft á prestinn« (þenna, sem var að kútveltast blind- fullur í túnfætinum !). — þannig eru orð og ummæli síra Jóns Bjarnasonar prentuð í skýrslunni um »umræður á málfundi 23. nóv. 1889 um menntunarástandið á íslandi«, og munu þeir, sem þar voru við staddir, kann- ast við, að þau sjeu rjett hermd. Eins og tekið var fram í stuttu svari til síra Jóns þar á futidinum, þá verður engan veginn sagt með sanni, að almenningsálitið, eins og það kemur fram í blöðunum, hafi látið drykkjuskapar-hneykslið meðal presta- stjettarinnar hlutlaust, fyr eða síðar. Is- lenzk blöð hafa margsinnis á það minnzt, og aldrei öðruvísi en á einn veg, eins og vera bar : sem stórlýti á kennimannlegri stjett og háðung fyrir þjóðina. En »ekki er góð vísa of opt kveðin#; það þarf að kveða hana þangað til, að þessi hvumleiða vofa frá tím- um siðleysis og vanþrifamyrkurs er kveðin algjörlega niður. Sumir, sem þykir óþarfi að skipta sjer mikið af þessu máli, bera það fyrir, að nú sje orðið svo Iangtum minna um drykkjuskap meðal prestastjettarinnar hjer á landi en áð- ur var; þetta lítið, sem eptir er, muni eyðast og hverfa hjer um bil af sjálfu sjer, fyrir rás og anda tímans ; drykkjuprestarnir, þess- ir fán, sem eptir eru, falli nú frá smámsam- an o. s. frv. En lítið stoðar, þótt þeir falli frá, ef þeir eru yngdir upp jafnóðum; en það er gjört og verður gjört, meðan eigi er geng- ið röggsamlegar og alvarlegar en gjört hefir verið til þessa að því að útrýma drykkju- skap við menntastofnanir þær, er búa prest- ana undir embættin, og verði eptirleiðis eins og hingað til vonin tóm um betruu látin duga til þess að ungum drykkjumönnum sje tmað fyrir heilögu kennimannsembætti. Get- ur verið, að drykkjuskapur sje nokkru óal- mennari nú meðal prestastjettarinnar hjer ú landi en verið hefir áður með köflum; en víst er um það, að hneykslisprestar vegna drykkjuskapar eru enn uppi 1—2, ef ekki fleiri, í hverjum landsfjórðungi, eða sem því svarar; og ískyggilegt er það, að þeir eru flestir eða allir meðal hinnar yngri kynslóðar prestastjettarinnar. Aðrir kenna það, að prestar hljóti að vera menn, eins og aðrir, og því mannlegum breyskleika undirorpnir, þar á meðal of- drykkjubreyskleikanum. Breyskleika er nú hjer ekki talað um, heldur það, þegar drykkju- skapurinn er orðinn reglulegur iöstur, orðinn að hneyksli. Svarið er það, að enginn mað- ur býst við, að prestar verði nokkurn tíma lausir við allan breyskleika eða alla lesti, heldur er það hitt, að það er viss tegund af löstum, sem sjálfsagt er að ætlast til að þeir sjeu lausir við, og sem lög, veraldleg lög jafnvel heimta að þeir sjeu lausir við. það eru þeir' lestir, sem lýsa sjer í stórhneykslanlegri ytrí háttsemi; og einu af þeim er ofdrykkjan. það eru engar öfgar, að heimta skilmála- laust og afdráttarlaust, að prestastjettin sje algjörlega laus við ofdrykkju. þar með er engan veginn fanð fram á, að prestar sjeu yfir höfuð fullkomnari eða meiri dyggðum prýddir en aðrir menn. þar með er að eins farið fram á, að þeir sjeu lausir við löst, sem gjörir þeim bersýnilega og almenningi áþreif- anlega allsendis ómögulegt að vera fyrirmynd safnaðar síns í því sem minust má vera: í sómasamlegri ytri hegðan. Enginn maður gjörir alræmdan þjóf að gæzlu- manni yfir fjárhlut sínum; slíkt mundi kall- að óðs manns æði. En er það ekki sama fjarstæðan, að hafa þann mann fyrir sálna- hirði, er hefir jafn bersýnilegan og stöðu hans gagnstæðilegan löst eins og drykkjuskapur- inn er? Mannkærleikurinn krefst líknar og umburð- arlyndis; og sízt ber það að lasta, þótt vel sje gjört til þeirra, er berir eru að hneyksl- anlegum ódyggðum; en það er alit anuað mál en að trúa þeim fyrir einhverju því hlutverki eöa embætti, er liinn hueykslan- legi löstur þeirra gjörir þá alls-endis óhæfa til. Trúin á apturhvarf og betrun ungra drykkju- manna, eptir að þeir sjeu komnir í embætti, getur verið mikið fögur; en reynslan sýnir, að sú trú rætist örsjaldan, og að drykkjuskapurinn ágenst optar eptir það heldur en að hanu rjeni. Væri þó sök sjer, þótt hætt væri á að lileypa slíkum mönnum í embætti eöa halda þeim þar við, ef ekki væri um mikið annað að tefla en sjáifa þá; en þar er raun- ar teflt um leið um velferð safnaðar þess eða safnaða, sem þessum skepnum er trúað fyrir. það er það, sem gjörir hinai* fögru(?) tilraunir með ofdrykkju-breyska guðsmenn manni liggur við að segja: sorglegar. Brestaskorturinu hjer á landi um langan tíma undanfarinn hefir af sumum verið skoö- aður eins og nokkurn veginn góð og gild af- sökun fyrir það, þótt drykkjuprestar hafi verið notaðir í embættum. En aðrir hafa verið og eru þeirrar skoðunar, að betra sje autt rúm en illa skipað, og þá ekki sízt rúm sálnahirðisins, — að af tvenuuillu hefði verið stórum betra fyrir hlutaðeigandi söfnuði, að bjargast við strjála og stopula þjónustu al- mennilégs nágrannaprests en að hafa yfir sjer drykkjuhneykslisprest allan og óskiptan. þeirri skoðun til staðfestingar er og sú reynsla i þessu atriði, er fram liefir komið síðan prestskosningarlögin gengu í gildi: að söfnuðir hafa afbeðið eindregið drykkjupresta

x

Ísafold

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.