Ísafold - 22.01.1890, Blaðsíða 1

Ísafold - 22.01.1890, Blaðsíða 1
K.emui út a iiiiðvikudöfium og laugardögum. Verð árgangsins (104 arka) 4 kr.; erlendis 5 kr. Borgist fyrir miðjan júlimánuð. ISAFOLD. Uppsögn (skrifieg) bundm vii" áramót, ógild nema komm *;. til útgefarida fyrir I.okt. Af- greiðslust. f Austwrstratti 8. XVII 7. Reykjavik, miðvikudaginn 22. janúar 1890 Manníjöldi á íslandi Eptir nýprentuðum manufjöldaskýrslum í Stjórnartíðindunum, sem munu vera byggðar á skýrslum presta og prófasta, hefir fólki fækk- að hjer á lándi um hjer um 2400 á 4 árum hinum síðustu, er skýrslurnar ná yfir, 1885, 1886, 1887 og 1888. Hefir mannfjöldinn verið í )ok hvers árs : 1885 .......71,613 1886 .......71,521 1887 .......69,641 1888........69,224. A einu ári, 1887, hefir fækkunin num- ið 1880. þá voru sem sje útflutningarnir langmestir, til Vesturheims, en það eru þeir eingöngu, er fækkuninni valda ; því það ár fæddust hjer 300 fleiri en dóu. Hin árin var enn meiri munur fæddra og dáinna á landinu, sem sjá rná á þessu yfirliti : Fæddir Dánir Mismunur 1885 . . . 2333 1422 911 1886 . . . 2214 1479 735 1887 . . . 2080 1775 305 1888 . . . 1994 1384 610 Alls 8611 6060 2561 Meðaltal á ári 2153 1515 (il() Hefðu engir útfiutningar átt sjer stað á þessu timabili, eða ekki meir en til að vega upp á móti innflutningum fólks frá öðr- um löndum, mundi fólki hafa fjölgað á land- inu á þessum 4 árum um hjer um bil 2|þús. Laugmest kemur fækkunin fram í norður- og austurumdæminu—þaðan hafa vesturflutn- ingarnir verið mestir,—og þar næst í vestur- umdæminu, en í suðurumdæminu hefir þar á móti fjölgað, það lítið það er, eins og sjá má á þessu yfirht : 1885 1886 1887 1888 Norð.-ogaust.amt. 27661 27663 26328 25731 Vesturamtið........ 17101 17041 16646 16558 Suðuramtið........ 26851 26817 26667 26935 1 Húnavatns- og Skagafjarðarsýslum hefir fækkunin verið langmest, nærri því voðalcg í Húnavatnssýslu : 1885 1886 1887 1888 Skagafjarðarsýsla........4252 4344 3948 3833 Húnavatnssýsla .......... 4800 4542 4023 3785 Fólkstala hefir minnkað um meira en þús- uud, um meira en \, í Húnavatnssýslu á 4 árum. 1 kaupstöðum og nokkrum verzlunarstöðum ^ndsins hefir fólkstalan verið þetta f árslok: 1885 1886 1887 1888 Rzykjavík................... 3460 3540 3519 3599 ^afjorður.................. 711 723 646 692 Skaginn (Akranes)...... 592 547 561 609 Mureyri, með 0ddeyri 550 597 583 560 Eyrarbakki.. ............. 483 483 484 534 beyðisfjörður.............. 439 403 368 366 Fyrir utan Eeykjavíkur prestakall, með 4123 sálum, er Garða prestakall á Álptanesi hið fjolmennasta prestakall á landinu: með 1552 sálumí árslok 1888; en Útskála presta- j»U er rjett að segja eins fjölmennt: 1540. 143pr Eymr Prestaka11 við Skutulsfjörð, með 2 : þá Stokkseyrar prestakall: 1273; þá Garða prestakall á Akranesi : 1030 ; þá Ak- ureyrar prestakall : 951 ; þá Kálfatjarnar prestakall: 938 ; þa Landeyjaþinga presta- kall : 920 ; þá Hofs prestakall í Vopnafirði : 897. Fámennasta prestakall á landinu er Gríms- ey, með 91 sál. I utanþjóðkirkjusöfnuðinum í Eeyðarfirði voru í árslok 1888 316 manns. „Islenzki Good-Templar". Blað þetta er miunst og ódýrast allra ís- lenzkra blaða, 12 arkir á ári, er kosta 75 aura. En eitt hið nytsamasta tímarit er það, sem til er á íslenzku. þar er eigi einungis samandreginn margvíslegur fróðleikur og frjettir um bindiudismál og bindindishreyfing- ar, utan lands og innan, heldur er einnig í hverju blaði ein eða fleiri hugleiðingar um bindindismál, opt mikið vel samdar, stund- uni afbragðsvel. Almenningur þekkir það, hve fjörugt og gagnort alþingismanni Jóni Ólafssyni er lagið að rita um sín áhugamál, en hann hafði ritstjórn blaðsins næst á undan þeiin, sem nú stendur fyrir því, en það er málfærslumaður Guðl. Guðmundsson, síðan í haust, og eru hugvekjur hans í blaðinu bæði efnismiklar, skorinorðar og mælskulegar. Blaðið er eigi einungis fjelagsrit Good- Templar-reglunnar, heldur sambandsliður milli hennar og annara biudindisvina á landinu. það er alþýðlegt fræðslurit um bindindismál- ið ; en hleypidómar manna gegn því eru mjög sprottnir af fáfræði og fákunnáttu, hjá æðri sem lægri, og því þarf fyrst og fremst á góðri fræðslu að halda í þeirri grein. þetta er rit, sem óhætt er að segja að ekki sáir uema góðu fræi í siðferðislegan ak- ur þjóðarinnar. Good-Templar-fjelagið og rit þess hafa stórmiklu góðu áorkað hjerálandi, þar sem hin uýja bindindisstefna hefir náð að festa rætur, á þeim fáu árum, sem liðin eru síðan hún kom fyrst hingað til lands.— það er fjórði árgangur blaðsins, sem byrjaði í haust.—En þó mun það vera enn harla fá- liðað af kaupendum. Enda er það ekki í fyrsta sinn, sem alþýðuhyllin villist á bug við það, sem hvað helzt á hana skilið. 1 síðasta blaðinu af «ísl. Good-Templar«, janúar 1890, er haft eptir einum miklum og frægum mannvin og bindindismanni í Vestur- heimi, Dr. Lee, að það liti svo út um prest- ana, sem margir þeirra kynnu eigi »Faðir vor«, eða læsi að minnsta kosti drottinlega bæn aldrei til enda ; þeir slepptu aptan af orðun- um : »Leið oss eigi í freistni. Frelsa oss frá illu«. Ef þeir læsu og kynnu og skildu þessi orð, þá hlytu þeir að berjast með bindindis- vinunum móti áfengum drykkjum ; því ekki er hægt að neita því, að áfengir drykkir »leiði í freistui«, o. s. frv. Mundi það nú ósamkvæmt stöðu og skyld- um íslenzkra presta í þjónustu guðsríkis, að þeir hlynntu af alúð að gróðursetning jafn- góðs sæðis, og bindindiskenningar eru, meðal hinnar uppvaxandi kynslóðar í sóknum sín- um? Hjer er talað til íslenzkra reglupresta; til hinna nær þetta ekki; það er að fara í geit- arhús ullar að leita, að búast við góðu sæði frá »hneykslisprestum«; þeirra dæmi er öllum kenningum öflugra. Góðir presta, reglu-prestar, munu, ef þá brestur eigi þekkmgu á þessu máli, óska þess, að annað eins rit og »ísl. Good- Templar« væri lesið á hverju heimili í sókn- um sínum ; því þótt ekki þurfi ef til vill að íítrf/ma drykkjuskap nema á fám þeirra, þá þarf að afstijra honum alstaðar,—afstýra því, að menn leiðist út í drykkjuskaparfreistinguna fyr eða síðar, af þekkmgarleysi, kæruleysi eða illu eptirdæmi. En skorti prestana sjálfa þekkingu á rjetcu eðli drykkju-ósiðarins, þekkingu á því, að hann er, þegar bezt læt- ur, einber heimska, sem alþýða apar eptir for- dildartízku heldn manna, sem kallaðir eru, þá eiga þeir að byrja á því að afla sjer sjálíir nauðsynlegrar fræðslu í því efni, og hana fá þeir af þessu tímariti. Eða sveitarstjórnirnar hjer á landi, sem mæðast og kveina ár út og ár inn út af hin- um óbærilegu sveitarþyngslum. Mættu þær eigi óska, að glögg og áreiðanleg þekking á áhrifum áfengra drykkja á eðli og heilbrigði mannlegs líkama, þótt í hóti sje neytt, sem kallað er, hvað þá heldur í óhófi, væri svo almenu sem mest má verða, að ógleymdum öllum öðrum illum áhrifum víudrykkjuunar, beinlínis og óbeinlínis ? Mundi eigi sparast mörg ómagafvdgan með tímanum, ef slík þekk- ing yrði nogu almenn ? því ekki er það að efa, að þótt það sje sitt hvað, ¦&&'skilja og að vilja, sitt hvað, að vita hvað rjett er og að gjöra það sem rjett er, þá ber þekkingin jafnan einhvern ávöxt, meiri eða minni, hjá mörgum eða fáum. »Orð liggja til alls fvrst«. —þrír fjórðu hlutar sveitarlima á Englandi eiga ógæfa sína að rekja til vínnautnariunar, fjórir fimmtu Geuf og Paris, niu tíundu — 9 af hverjum 10 sveitarlimum—á þýzkalandi! þetta mátti lesa nýlega i »ísl. Good-Templ- ar«, eptir áreiðanlegu hagfræðisriti útlendu. Látum vera, að ísland sje það fremra, sje það óspilltara í þessari grein, að þar eigi t. d. að eins cinn fjórði hluti sveitarlima og þurfa- manna eymd sína að rekja til nautnar áfengsa drykkja, beinlínis, eða óbeinlínis, erþáekkiær- íð að vinna samt, að gjöra þennan £ fyrst að h 6vo að 1-, þá að i-, a, Jc, 7iw, eða hvað sem frekast mætti takast að minnka þetta brot? það verður seint nógsamlega ítrekað, að það er tómur þekkingarskortur, eintómur fá- kunnáttu-hleypidómur, marghrakinn af beztu og sannorðustu vísindamönuum, að áfengir drykkir gjöri nokkurri skepnu, mönnum eða dýrum, nokkurn thna nokkurt gagn, öðru vísi en sem læknislyf; og skilyrðið fyrir því, að þeir gjöri þá gagn, er það, að þeir sjeu þá eingöngu notaðir eins og læknislyf, ákveðinn skammtur við ákveðnum sjúkdóm,en slíkri notk- un þeirra andæfa ekki einu sinni hinir ströng- ustu bindindismenn. — Fyrsta skilyrðið fyrir því, að brennivínshjátrúin útrýmist, er, að pcssi

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.