Ísafold - 17.12.1890, Blaðsíða 1

Ísafold - 17.12.1890, Blaðsíða 1
Kemur út á miðvikudögum og. iaugardögum. Verð árgangsins (I04aika) 4 kr.; erlendis 5 kr otgist fyrir mi ðjan jiiHmánuð XVII 101 ISAFOLD. Reykjavík, miðvikudaginn 17. des. Uppsögn (skrifleg) bundin vð Aramót, ógild nema komin sje til útgefanda fyrir I.okt. Af- greiðslust. i Austurstrœti 8. 1890 Sakir útreiknings vaxta af sparisjóðs- innlögum o. fl. verður landsbankinn lok- aður frá 22. desbr. til 3. janúar næst- komandi, að báðum dögum meðtöldum. Komi eittlivað fyrir á þessu tímabili, er bráðra aðgjörða þarf við, og snertir bankadeildina, geta menn snúið sjer til framkvæmdarstjóra, er mun sjá um af- greiöslu á því, ef nauðsyn ber til. Bcykjavik 13. desbr. 1890. L. E. Sveinbjörnsson. Fáein orð um leysing vistarbandsins. i. £>að gegnir nærri furðu, hve lítið er nfinnzt ú leysing vistarbandsins ; hjer má þó segja að sje um alþjóðarmál að ræða, og það mikilsvert, og því er áríðandi að skoða það frá sem fiestum hliðum, bæði til að skýra það fyrir þjóðinni sjálfri, og til að gjöra full- trúum þjóðarinnar hægra fyrir, er það kemur á dagskrá alþingis, sem sjálfsagt verður innan skamms. Eius og auðvitað er, tekur breyting sú, sem hjer er um að ræða, fyrst og fremst til hjúanna; verði vistarskyldubandið leyst, öðlast þau rjettindi, sem þau höfðu ekki áður; þau þurfa úr því ekki að vera í vist freumr en þau sjálf kjósa, en mega vera laus, án þess að kaupa leyfi til þess. Bn með því nú að það verða hjúin, sem hjer græða rjettindi, skyldi maður ætla, að uppástungan um breytinguna væri frá þeim komin ; en svo er ekki; má vera, að það sje sönnun þess, að vistarbandið kreppi ekki neitt tilfinnanlega að hjúunum. Og þó er hjer um hapt að ræða ; hinir vista sig hjá þeim, sem vel gjörðu við þá, og gyldu vel kaupið. þessi ástæða er ekki nema hugarburður emn. víðast fá viunuhjú, og sjaldnast kaupdýrt fólk, yrði sjórinn sú uppspretta, sem þeir drægj- ust að á þeim tímum árs, sem þar er afla von. £að væri ekkert nýtt, heldur endurtekn- ing hins sarna, sem um langan tíma hefur Hjá efnaminni bændum eru eins og stendur átt sjer stað ; því allar vetrarvertíðir fer að sjó meiri hluti vinnumanna úr sveitum, svo en venjulega unglingar eða fullorðið (roskið): að á sumum bæjum er enginn karlmaður fólk, sem lítið kaup tekur, og mundi slíkt eptir, og yfir höfuð er á þeim tíma árs svo fólk fást eptir sem áður, þótt vistarbandið fátt dugandi fólk í sveitum, að tæpast verð- yrði leyst. því að dæma eptir því, hvernig ur sagt, að fjenaður verði hirtur svo vel, sem ýmsum lausamönnum hefir vegnað í lausa-1 æskilegt væri. Vor og haust eru og margir mennskunni, og það dugandi mönnum sumum \ úr sveitum við sjó, þótt mikið færri sjeu en um hverjum, og meðan þeir svo að segja voru vetrarvertíðina. þessi tilhögun hefur verið til einir um hituna að því er atvinnu snerti — ( ómetanlegs tjóns fyrir landbúnaðinn; það muu þá þarf tæplega að gjöra ráð fyrir, að ó- reyndir unglingar, sem til fárra verka kunna, mundu leggja á þá hættu, að fara að verða lausir, og þótt þeir tækju það kannske fyrir, mundi reynslan brátt sýna þeim, að hollara væri fyrir slíkt fólk að vista sig til árs, enda myndi ef til vill hyggilegra að binda þessi ókomni tíminn áþreifanlega færa mönnum heim sannínn um. Munurinn yrði nú eptirleiðis einkum fólg- inn í því, að landsmenn stunduðu útróðra sem sínir eigin menn, þar sem þeir áður stunduðu þá sem annara hjú. A sumrum mundu lausamenn leita sjer atvinnu í sveit- rjettindi við víst aldursár, t. d. fullmyndugs- um við heyskap, svo varla er að ótíast, að aldurinn, og væri með því fyrirbyggt, að j þar mundi fremur en til þessa verða ekla á óreyndir unglingar færu að hleypa sjer út í lausamennsku. vinnukrapti á þeim tíma árs, sem hans þarf helzt; og með því að haustafli er tíðum rýr Ýmsir bera kvíðboga fyrir, ef vistarbandið j framan af hausti, mundi varla þurfa að kvíða verður leyst, að af því muni leiða átroðning I því, að bændur í sveitum, sem fátt ársfólk og þyngsli fyrir bændur af hendi lausamanna j hefðu, og þess þyrftu, gætu eigi fengið þessa á þeim tímum árs, sem lítið væri um atvinnu,: sömu menn til að vinna hjá sjer ýms haustverk, eða þegar fiskiveiðar brygðust, en þær mundu t. d. fram yfir rjettir; þá mundu lausamenn verða aðal-atvinnuvegur allflestra lausa- hverfa aptur að sjónum, og þá hefst líka sá mannanna. jpað er ekki óhugsandi, að þetta tími,—með því veðrátta er þá opt stirð orðin—- gæti komið fyrir ; en það væri of mikið rænu- leysi af bændum, að ala einhleypa menn án þess að taka sanngjarna borgun fyrir, enda mundu lausamenn ekki ætlast til slíks, að minnsta kosti allur þorri þeirra. f>að er einnig líklegt, að það lag kæmist á, að þeir, sem að sjó færu, rjeðu sig sem mest upp á umsamið kaup (gerðu sig ekki út sjálfir), og hefðu þeir þá, um vertíðir, heimili að að hverfa, eins þótt afli brygðist. Jeg ætla að ýmsir menn gjöri sjer hug- mynd um, að leysing vistarbandsins hljóti að hafa stórkostlega byltingu í för með sjer, á það reka hjúin sig þegar þau vilja vera! og að þetta gjöri þá mótfallna breytingunni ; laus; þá verður annaðhvort að kaupa út göngudyr, eða eiga einhvern húsbónda að sem slítur bandið og brýtur lögin borgunar- laust. En þótt vistarbandið kreppi ekki almennt tilfinnanlega að hjúunum, þá er samt fyllsta ástæða til að leysa það. Uppástunga um þessa rjettarbót til handa vinnuhjúunum er komin frá hinum frjáls- lyndari, hugsandi mönnum þjóðarinnar. En það verður tæplega sagt, að málið hafi fengið byr hjá þjóðinni. Frá hjúastjettinni hefur engin upphvatning komið opinberlega, enda er þess tæpast að vænta, þegar á allt er litið ; en húsbændur margir að hinu leytinu munu vera málinu lítt sinnandi, sumir jafnvel hafa ýmugust á því að gjöra hjer nokkra breyt- ingu frá því sem verið hefir. Sem ástæðu gegn leysing vistarbandsins hef jeg heyrt bændur bera það fyrir, að efnaminni mönnum einkum mundi erfiðara að fá hjú, með því að margir mundu, ef vistarskyldan yrði af tekin, verða lausir, en en það er ekki, þegar betur er aðgætt, nein ástæða til að hugsa að svo fari, og sízt að tilbreytingar þær, sem verða kunna, eptir að vistarbandið er leyst, verði til tjóns fyrir þjóðina. Ýmsir hinir gætnari og hyggnari menn í hjúastjettinni munu hafa þá skoðun, að þegar þeir eru í góðum vistum og hafa í kaup frá 70—100 kr., auk fata og allrar að- hlynningar, þá jafni þetta sig svo upp og verði að öllu samanlögðu, þegar litið er á um lengri tíma, drýgra en að vera lausa- menn, þótt þeir sem slíkir ár og ár í bili ynnu sjer töluvert meira inn ; því fiskiveið- arnar, sem verða mundu aðal-atvinnuvegur margra, eru stopular, og önnur atvinna þá jafnan lítil og enda engin á sumum tímum árs. jpað munu því ávallt verða töluverður hluti vinnuhjúa, sem gengur í ársvistir sem áður, og það líka dugandi menn. En setjum nú svo, að margir af vinnu- mönnum færu að eiga með sig sjálfir; án efa sem húsbændur víða hvar hafa eigi beinlínis neitt að gera með aðra karlmenn en þá, sem þarf til að hirða skepnurnar. A þeim árum, er sæmilega aflast um ver- tíðir og ekkert sjerstakt tjón ber að hendi, mun enginn eíi á því, að duglegir og reglu- samir menn á timabilinu frá vetrarvertíðar- byrjun til haustvertíðarloka vinna sjer meira inn en venjulegu vinnumannskaupi nemur,— þótt ni\ komi auðvitað til greina margvísleg íitgjöld, sem margir ef til vill ekki hugsa vit í eða hafa hugmynd um, af því að allt var svo sem lagt þeim í hendur, meðan þeir voru annara hjú. En með haustvertíðarlokum hefst líka sá tími, sem fram á þessa daga mundi eigi hafa verið um mikla atvinnu að gjöra, hefði hún átt að skiptast margra á milli; það er því hætt við, að lausamenn á þessu tímabili hafi litla atvinnu, að undan- teknum fáum mönnum, sem kunna til sjer- stakra verka, t. d. smíða, vefnaðar og því um líks. Eru því h'kur til, að margir hverjir verði á þessu tímabili að setjast að því, sem áður var aflað, eyða en afla ekki, og er þá ekki lengi að fara hver krónan. En vera má og, að atvinnuleysið á þessum tíma árs knýi ötula og hugsandi menn til að finna sjer upp eitthvað til að hafa fyrir stafni, til að búa sjer til veg þar, sem enginn vegur var áður, og það er sannfæring mín, að leysing vistarbandsins geti á þennan hátt leitt til þess, að auka iðnað í landinu, og það er ætlun mín, sem jeg vona að reynsl- an staðfesti, að lausamennirnar læri að nota tímann betur, þegar hann er orðinn þeirra eign, heldur eu þeir gjöra, sumir

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.