Ísafold - 14.02.1894, Blaðsíða 1

Ísafold - 14.02.1894, Blaðsíða 1
Kemur út ýmiat emu sinni •eoa tvisvar í viku. Verí) arg. (minnst 80arka)4kr.. erlendis 5 kr. eða l'/s doll.; borgist ifyrirmiojanjúliman. (erlend- 'is fyrir íram). ÍSAFOLD tTppsögn(skrifleg)bundirj vií* iramót, ógild nema komiB sje til útgefanda fyrir 1. októ barm. Afgreioslostofa blaoi- ins er l Austumtrœti *. XXI. árg. Reykjavík, miðvikudaginn 14 febr. 1894. 8. blaö. IMokkrar athugasemdir við verzlunarf'ræði hr. Guðm. Einarssonar í Nesi, m. m. Eptir Index. í nr.2. afþ. á. »Fj.kon.« ritar hr. Guðm. Einarsson í Nesi »um verzlunarfjelög o. fl.«, og er svo elskulegur að kljá inn í þenna ritvef sinn kafla úr grein þeirri' sem jeg reit í ísafold 9. des. f. á., og er tilgangurimi með ritsmíð hr. G. E. auð- sjáanlega meðal annars sá, að hrekja tjeða grein mína. í hinni tilvitnuðu grein minni Ijet jeg þá, skoðun í ljósi, að kaupmenn styddu verzlunarf'jelögin með vetrarlánsverzlun sinni, að þeir þá hjeldu lifinu í þeím •skiptavinum verzlunarfjelaganna. sem gætu ekki án lántöku lifað, en sjálf megnuðu þau ekki að hjálpa. Þetta þykist hr. G. E. meðal annars hrekja með því, að vetr- arlánsverzlun kaupmanna »synist vera meira gerð fyrir lánveitanda en lántak- anda«, að kaupmenn taki vanal. allt að -50% af vetrarlánunum o. s. frv. En með þessu hrekur hr. G. E. ekki ihið allra minnsta af því sem jeg hefl sagt, sannar ekki heldur neitt af því sem hann vill sanna; 'þessi orð hans eru út a þekju töiuð, og koma málinu ekki hið allra minnsta við, eins og það liggur fyrir án ¦útúrsnúninga. Hjer er spurningin þessi: Eru bændur almennt svo í stakk búnir að efnum til, aðjþcir með sumarverzlun sinni við verzlunarfjelögin geti »byrgt sig vel upp«, að þeir komist af án lánveitinga frá kaupmanna hdlfu að vetrinum ? Hjer er því um þaö eitt að ræða, hvort vetrarlántöku þörf sje fyrir hendi eða ekki. Framfærsla og hvatir lánveitanda standa ekki í hinu allra minnsta sainbandi við þetta, og spurningin um slikt getur með engu móti komizt að fyr en eptir að hinni spurningunni er svarað. Verði nú spurningunni um lántökuþörf- ina svarað neitandi — og það gerir hr. G. E. —, þá falla framfærslu-ummæli hans sem önnur markleysa; því þar sem enginn tekur eða þarfnast láns, komast getsakir hans um framfærslu ckki að. Verði nú spnrningunni aptur á móti svarað ját- andi, geta þó orð herra G. E. um kaup- mennina aldrei orðið sönn nema að hálfu eða tæplega það, því vitanlega er þeim, sem þiggur lán til að bæta með einhverja bráða þörf, aldrei minni þægð í að fá það, en hinum að veita; vanalega langtum meiri. Hvað framfærslu-upphæð hr. G. E. út -af fyrir sig snertir, er þess að gæta, að því hærri sem hann metur han_a, þvíverra fyrir málstað hans. Engin sterkari sönnun verður fengin fyrir lántökuþörf. Þetta heflr hr. G. E. ekki athugað, og rífur þannig sjálfan sig níður og þann málstað, sem hann vill styðja. Það liggur sem sje í augum uppi, að engum heilvita manni dettur i hug, að taka fje að Inni, sem hann alls ekki þarfn- ast, og sízt með afarkostum. efmennþess- ir svo ættu í vændum afar-arðsama sum- arverzlun við verzlunarfjel., sem ein nægði þeiin í alla staði. Að kaupmenn græði i vanskilaskörðin, auk vanalegs verzlunarhagnaðar, er ekk- ert annað en gömul, vinsamleg tilgáta bú- hygginna kaupmannavina; en hvað hafa þeíí" kaupmenn grætt i vanskilaskörðin, sem hrundir eru í stórhópum og hrynja arlega fyrir vanskil manna? Fróðlegt væri að heyra dálíliö um það frá hr. G. E. Þá er það líka meira en minna skrítið, já blatt afram hlægilegt, að heyra menn si og æ »slá um sig« með því, að kaup- menn muni ekki lána fje sitt af kærleika til náungans; þenna sið ættu þeir sem allra fyrst að leggja niður, sem skynsamirþykjast. Jeg fyrir mitt leyti er þeirrar skoðun- ar, að náunganum yfir höfuð farist ekki að stæra sig af kærleiksauðlegðinni, nje brcgða bróður sínum um fátækt af því tagi. »Hvað verzlunarfjelögin snertir, þá er vegur þeirra alveg laus við lánsverzlun kaupmanna«, segir hr. G. E. Nú vita allir, að verzlunarfjelögin eru engin sjerstök eða sjálfstæð persóna, ekkert annað en hópur manna, sem skiptir milli sín dálitlum vöru- forða, er þeir hafa klófest í fjelagi, og hverjum einstökum fjelagsmanni endist vanalega ekki lengi skerfur sá, sem hann gat krækt í; við þetta bætist, að ef'naá- stæðum og aflafeng alls fjöldans í sjó- plAssunum að minnsta kosti er svo háttað, að þeir geta hvorki keypt af verzlunarfje- lögum nje öðrum svo ríflcgan forða, að þeim endist hann til næsta árs, an milli- bilslAnþágu frá einhverri lilið, og úr því þessu er nú einu sinni svona varið, þá styrkir sá og styður verzlunarfjelögin, þ. e. sarafjelagsverzlun manna, sem lánar þeim að vetrinum svo þeir þá ekki þurfl að verja afla sínum jafnóðum og hann kemur úr sjónum til þess, að kaupa fyrir liann bita upp í munninn, en geta geymt' það lítið þeir -eignast af fiski til næsta sumai's óg þá skotizt til verzlunarfjel., ef þeim sýnist svo. Þetta sýnist liggja svo opið fyrir, að jafnvol hin frekjulegasta vanþakklætis-ill- girni sæi sjQr ekki fært eða sæmilegt að neita þvi. Ljósast sæist þó, hvor okkar hr. G. E- hcfði rjettan málstað, ef allir Faxaflóa- kaupmennirnir lokuðu verzlunum sínum fyr. ir allri Idnsverzlun, segjuui frá 1. októb. til 1. júní, þó ekki væri lcngur. Skyldu verzlunarfjelögin fá mikinn fisk næsta sumstr eptir? Jeg heid ckki; hann yrði að mestu lagðuí" inn jafnóðum og hann afl- aðist, til þess að bæta hinar nsestu og allra brýnustu þarfir; þvi sannlcikurinn er sá, að minnst 90 af hverjum Wu búendum. komast elcki af á.n mikillar lánþágu á vetuma. Geti herra G. E. neitað þessu með sönnum rökum, þá fyrst sannar hann að »vegur« verzlunarfjel. sje laus við lans- verzlun kaupmanna. Enn þá ætla jeg að tilfæra nokkur af orðum hr. G., E og sýna þau Ijósast, hve mikill þjóðmegunar- og verzlunarfræð- ingur hann er; hann segir: »Því ef verzl- unarf'jelögin hafa vöru handa ámilli, gcta menn fengið ailar sínar nauðsynjar, hverju nafni sem nefnast, í gegnum þau«. Einkennileg er rókfærsla þessi, alveg spAnný kenning, sem, þegar búið er að hrista úr henni sandinn, sem á að' fylla augu alþýðu, hljó.ðar svona: Til þess ab uppfylla þarfir sínar .útheimtist ekkert annað en það, að einn hafi það handa i milli, sem annan vantar, þótt ekkert sje fyrir að gefa. Það er ekki litið gefandi fyrir svona hreina og djúpa speki, þ;V um alvörumái er að ræða, þótt reynslan hafl fram a þenna dag sannfært menn um, að til þess að gcta bætt kjör sín sje engan veginn eirthlítt, þótt A hafi í vörzlum sín- um það sem B vantar, hafl B ektcert eða ekki nægilegt fyrir að gefa. Þessi sann- indi ná ekki siður til verzlunarfjelaganna en annara, og því er auðsætt, að engan veg- inn er nóg, þótt þau hafi nauðsynjar náung- ans handa í milli, gcti hann ekki keypt svo nægilegt sje til framfærslu sjer; með- an þetta vantar, verða verzlunarfjelögin aldrei einhlít, geta aldrei miklast af þvi, að þau þurfi ekki stunðnings frá kaup- manna liálfu. Svo nenni jeg ekki að eltast lengur við grein hr. G. E.; öll er hún ekkert ann- að cn þessi gamla vísa, sem kveðin heflr verið um nokktirn undanfarinn tíma. Og þótt mjer sje vel til hr. G. E. og virði hann fyrir dugnað og ýmislegt annað, nenni jeg ekki að leyna því, að mjer virð- ist þessi »Fjk«.-grein og verzlunarfræði hans vera sandur, eintómur sandur. Þegarmaður athugar það, sem sumir for- mælendur verzlunar- eða kaupfjelaganna rita um verzlun, verður ekki annað sjeð en að þeir vilji telja mönnum trú um, og — trúi þvi sjðlflr —, að verzlun í höndum kaupmanna sje landplága, og- að þjöðin eigi ekkert þarfara verk óunnið en að reka þá og verzlun þeirra af höndum sjer. Þótt þvi verði ekki neitað, að svipuðum skoðunnm hafl snöggvast brugðið fyrir annarsstaðar en hjer á landi, þá megum við þö vcra hreyknir yfir því, að nú eig- um við hana einir; jafnvel hinir svæsn- ustu socialistar og aðrir óaldarseggir skammast sin fyrir hana, og vilja ekki láta slíka »grænku« um sig spyrjast. AU- ar hinar menntuðu þjóðir heimsins tel.ja verzlunarsjettina eina sína nytsömustu stjettj þær gjöra sjer far um, að ríki verzlunar- innar vcrði scm blómlegast og mest, og á-

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.