Ísafold - 20.06.1894, Blaðsíða 1

Ísafold - 20.06.1894, Blaðsíða 1
SLemur íit <>mist eirni sinni <eoa trisvar í viku. Verð árg (minnst80arka)4kr.. erlendis B kr. eoa í1/' doll.; borgist fyrirmiojan júliman. (erlend is fyrir fram). ÍSAFOLD CJpp90gn(skrineg)bundin vio Aramöt, ógild nema komin 9 je til útgefanda fyrir l.októ- berm. Afgreiöslastofablaos- ing er i Aueturetræti 8 ,XX\. árg. Reykjavík, miðvikudaginn 20. júní 1894. 37. blab. Dauðamók og rænuleysi. Svefnmók og rænuleysi einkennir að raörgu leyti kynslóð þá, sem nú lifir; verð- Tir þó að játa, ef satt skal segja, að miklu lausara er sofið og að fremur sjást lífsmörk með mönnum en áður var. í mörgu erum vjer orðnir úrkynja og ólíkir forfeðrum vor- um: þessi löstur varö þeim ekki á brýn borinn. Líf og fjör, kapp og áhugi, metn- aður og frægOargirni voru einkenni þeirra. Sá þótti að engu nýtur, sem ekki vildi sjer eitthvað til frægðar vinna; kom það löngum fyrir, að feður gengust ekki við sonum sínum fyrr en þeir höfðu unnið einhver frægðar- og afreksverk. Þeim þótti »heimskt heima-alið barn« og ekki frama- vænlegt að leggjast í öskustó, halda sig & palli hjá konum eða vilja ekki semja sig að háttum frækinna og góðra drengja. Þá voru mannfundir tíðir, bæði nauðsynleg þing, alþing, leiðarþing, vorþing, haustþing; •og enn fremur skemmtifundir, sem bæði miðuðu til að skemmta mönnum, efia og viðhalda fjöri, hreysti og þreki, vekja og glæða metnaðar- og frægðargirnina hjá ungu mönnunum og sýna, að gömlu menn- irnir væru ekki af baki dottnir, þótt þeim gránuðu hár í kolli. Þannig hjeidu þeir sumarfagnað, vetrai'fagnað, sundfarir, knatt- leiki og hestaþing (hestaat). Alla þessa mannfundi sóttu karlar og konur, ungir og gamlir. Gömlu mennirnir til þess að starfa að þjóðmálum, gæta friðar og alls- berjarreglu; ungu mennirnir til þess að fylgja feðrum sínum, nema af höfðingjun- <um prúða og drengilega háttsemi, venjast 'hluttöku í almennum málum og kynnast ungum og gömlum. Og konurnar til aö sýna vænleik sinn, skemmta sjer við að nlýða á sókn og vörn snillinganna í stór- málum þjóðarinnar og hlýða á frásögur ur þeirra, sem að utan komu, er þeir sögðu f'rá frægðarverkum sínum og höfðingja "þeirra, er þeir höfðu þjónað. Þá voru konurnar á ísiandi ekki áhugalitlar am- báttir. — Karlmennirnir riðu í litklæðum, girtir búnum sverðum, með\ fagran skjöld á hlið og skygndan hjálm á höfði. Mátti sjá langar leiðir, er sólin skein á fægð vopnin og iitklæðin; má geta nærri, að konur hafa ekki að klæönaði staðið að baki manna sinna. Já! það er satt, sem ¦ skáldið kvað, að Þá riou hetjur um hjeruo og skrautbúin skip fyrir landi flutu með fegursta lið í'ærandi varninginn heim. Eri — þvi miður er þessu nú fyrir löngu snúið á annan og verra veg. Vjer -hálf-sváfum um mörg hundruð ár í öskustó eymdar og ómennsku; fjörið þvarr, áhug- -inn rjenaði, dáð og dugur dvinaði og dauða- mók og rænuleysi lagðist sem þung mar- tröð yfir allt sálarlíf manna h.jer á landi. Fyrir því ernúkomið sem komið er fyrir oss. Þetta mók og rænuleysi birtist enn meira eða minna a öllum stigum þjóðfjelagsins; það bryddir á því í kirkjulífi, í st|órnmál- um, í flestu því, sem miðar þ.jóölífinu til viðreisnar og þjóðinni til framfara bæði í andlegum og líkamlegum efnum. En mjög er þetta mismunandi, á einum staönum meira, öðrum minna. Mönnum er svo hræðilega gjarnt til aö láta staðar numið við umhugsunina um munninn og magann á sjálfum sjer, en telja annað sjer óvið- komandi; þó er í þessu efni stór munur á mönnum. Menn eru ekki almennt nógsamlega vaknaðir til meðvitundar um nauðsyn þjóð- fjelagslegrar samvinnu; hverjum einstökum manni hættir of mjög við að vilja sofa í rúmi sinu, breiða feld yfir höfuð sjer og snúa sjer til veggjar. Þegar herhvöt til frelsis og framfara hljómar yfir höfðum manna, þá ljúka menn upp augunum og rumska, en að eins fáum af öllum fjöldanum verður það að vegi, að rísa upp, setjast framan á og verða við askoruninni um líf, fjör og framkvæmdir. Samtök og fjelagsskapur er víða hjer á landi meira í oröi en á borði, áhugi á al- mennum málum og öilu því, sem snertir sameiginlega heill, daufur og fjörlítill, og mannfandir til hvers, sem þeir miða, eru flestir sumstaðar sóttir bæði seint og illa. Störf þau, sem snerta almenningsheill og engin laun fylgja, vilja fáir óneyddir hafa á hendi; kemur það af þeim tveim orsök- um, að þeir eru of fáir, sem í raun og sannleika skilst, að mönnum ber að leggja eitthvað í sölurnar fyrir velfarnan þess fjelags, sem menn lifa í, ogafþví, að þeim mönnum er opt búin vanþökk og aðkast óviturra manna. Allur almenningur játar, að nauðsynlegt sje, að þing vort sje skip- að góðum og nýtum mönnum; en á kjör- þingin, er fulltrúana skal kjósa, kemur opt ekki nema x/6 hluti kjósenda. Menn hirða ekki að nota þessi dýrustu og helgustu rjettindi hverrar þjóðar, heldur hýrast heima og láta sem það mál komi þeim ekki við. A hreppaskilaþingum eiga menn að telja fram fjenað sinn, en þar eiga menn lika að ræöa nauðsynjamál sveitar- innar, ræða um það og ráðgjöra það, sem þörf er á að framkvæma hverri sveit til gagns og hagsældar. Þar er sveitabænd- um kostur á fremur en annarstaðar að kynnast hver öðrum, heyra skoðanir hvers annars, ráðgjöra og ráðast í samtök og fje- lagsskap sveitarfjelaginu til efiingar og við- reisnar. En hvernig er þetta mögulegt, þar sem ekki sækir þessa fundi nema '/4, ys eða helmingur allra sveitarbænda ? Hinir sitja heima, og dæmi til að þeir hlæja að þeim, er fundinn sækja. Á þessum þingum eru líka kosnir hreppsnefndarmennirnir, þeir menn, sem fjárhagur og velfarnan hverrar sveitar er mest undir komin. En er kjósa á. þessa menn, koma sumstaðar ekki nema fáar hræður, optast sömu mennirnir. Hinir sitja heima í gamla íslenzka rænuleysinu og gjöra sjer alls enga hugsun um rjett- indi sín eða skyldur. En mókið og rænu- leysið fer seinna af þessum mönnum ; þvi þegar gjörðir hreppsnefndarmannanna fara að verða mönnum kunnar, þá eru þessir menn allra manna tannhvassastir og tungu- lengstir til að níða hreppsnefndarmennina fyrir framkvæmdir þeirra, kalla þá rang- láta harðstjóra og meira að segja leggja stundum á bakið á þeim ærumeiðandi sakargiptir; en niðurlagsorð dómsins eru æ hin sömu: »Já! ekki kaus jeg hann«. Nei! Þessir menn kjósa ekki einn nje neinn; þeir kjósa einungis þann kost, að vera og sýna sig áhugalausa og skeyt- ingarlausa um hag og heill þess fjelags, sem þeir lifa í. En svo er líka annað atriði þessu ná- tengt eða skylt; og það er, hve menn ern ósjálfstæðir í hugsunum og beinlínis kunna ekki að nota kosningarrjettinn, þótt þeir vilji. Kjörstjóri spyr : »Jón í Koti! Hverja kys þú«? »0! þá sömu, sem hinir«. »Já! hverjir eru það ?« »Ja ! bara þeir sömu, sem hann Pjetur kaus; jeg er ekkert að breyta til með það; nei, ekki er jeg að því, það situr ekki á mjer«. »En þú verð- ur að nefna þá með nafni«. »Jæja! verð jeg að gjöra það. Ja, hverjir voru það nú Pjetur minn, sem þú kaust; jeg er nú búinn að gleyma því aptur; svona er ná minnið mitt orðiö«. Þessa leiðinlegu kosningaraðferð: að kjósa þá, »sem hinn kaus«, eða þá, »sem voru áður«, rekur maður sig stundum á; en sjaldgæfara er það að verða, sem betur fer. Mókið og rænuleysið kemur fram í fleiru en hluttekningu eða rjettara sagt hlut- tekningarleysi almennings í opinberum og almennum málum; það kemur líka fram í mörgum samtaka- og fjelagsskapartil- raunum. Um það eru ásamt mörgu öðru kaupfjelögin taiandi vottur nú á síöustu tímum. Allir kvarta yflr ólagi verzlunar- innar og segja, að lífsnauðsynlegt sje, að ráða bót á því ; en hvað gjöra þeir svo? Margir eru vitanlega með í þeim samtök- um; en jeg hef líka talað við menn, sem" segja: »Kaupfjelagið er gott, það g.jörir mikið gagn; en ekki get jeg verið að ganga í það; þeir gjöra það Mnir«. En hvernig gæti nokkur fjelagsskapur til orðið,

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.