Ísafold - 13.06.1896, Blaðsíða 1

lR.tm.nx út ýrasstei zra sinixi #9t
"livisv. í vita. Verð árg.{90arka
amasí) 4 fcr., erlðBÖis 5 kr. ðða
W» «oll.fVorgist fyrir œiðjau
j&ii (srlendis fyrir fram).
ÍSAFOLD.
öppsðgn(skrifieg)bundii! viíf
áramót,ógiid nema komin sje
til útgeíanda fyrir l.oktober.
Afgreiðslustofa blaðsins er í
Austurstrœti 8.
xxiii. árg.
Botnvörpuveiðarnar og fjárflutn-
ingsbannið enska.
i.
Sumir hafa sagt við mig, að jeg liti
stundum ofmikið á skuggahliðina, þegar
jeg tala nm ástand landsins og háttalag
landsmanna; í þetta sinn ætla jeg að líta
á betri og bjartari hliðina.
I vetur og vor er valla um annað talað,
þegar menn hittast, en það, hversu óbæt-
anlegt tjón botnvörpuveiðarnar hjer við
land gjöri sjávarútvegnum, og fjárflutn-
ingsbannið í Englandi landbúskapnum.
t>6 mönnum kunni að blöskra dirfska
min, þá vil jeg samt leyfa mjer að segja,
að af hvorutveggju þessu getur gott leitt
með timanum ef menn taka viðbur?ina
rjett. og fara hyggilega að ráði sínu.
Jeg kanrast við, að bvorttveggja þetta
gjörir einst .kiingnum og heiium bygðar-
lögum sársauki í bráð; en læknarnir gefa
stundum inn sterk meðöl og röm á bragð
ið við slæmum sjúkdónium, sem auka þján-
ingar í bráð, en gjöra bata á eptir.
Hj'er á landi er mörg hindurvitua, vana-
festu og doða veikin, sem bterkar inntök-
ur þarf til að lækna.
Þegar jeg ferðaðist í fyrra vor norður á
Eyafjörð, fór jeg um Mýrasýslu ofan til,
og fám dögum síðar yfir nokkuð af Ár-
nessýslu. Á báðum stöðunum sá jeg svo
horaða gemlinga og lambsgotur, að aum-
ingja skepnurnar hnikktu á, til að komast
upp á þúfu, og sumar fjellu á hnjen.
Þetta var í júníménnði eptir mjög mildan
vetnr, og yfirleitt mátti sá vetur og sum-
arið á undan heita góðæri víðast á land-
inn.
»Hamingjan hjálpi okknr«, sagði jeg við
sjálfan mig; »aetlar mönnum aldrei að fara
svo fram að þeir sjái skömm sina og skaða
að fara svona með skepnurnar?«
Þó að menn auki áburðinn, sljetti tún-
in, ræsti fram mýrar, og þar af leiðandi
fái meira hey, komi sjer npp fjárhúsum,
bæti kynið, og gjöri annað það, sem fram-
för er kallað, þá eru það í raun og veru
ekki framfarir, sem að haldi koma, hjá
öllum þeim sem hafa þann sið, að setja á
hey sín þeim mnn fleira fje, sem þeir fá
fleiri hestburði af heyi; þeir em allt af í
fiömu hættunni, og geta búizt við, efharð-
o.r vetnr kemur, eða hey reynast illa, að
“issa á einum mánuði 4—5 ára fjárfjölg-
un og gróða.
Hyggileg heyásetning, já, svo hyggileg,
að hver maður eigi heyleifar á hverju
vori, er aðalundirstaðan og hyrningar-
steinninn fyrir velmegun landbúnaðarins; en
þetta kemst ekki á fyrr en sú skoðun
verður rótgróin og almennt ríkjandi að
betra sje að eiga 100 fjár, vissa eign 1 á-
Reykjavik, laugardaginn 13. júni 1896
gætn standi á vordegi, heldur en 150 fjár
dregið nndan hordauða og hættulegri ó-
vissu.
Jeg játa, að menn græða á því að setja
*/4 fleira fje á hey sín, þegar góður vet-
ur er, og að skepnur gjöra nokkurt gagn
í landgæða sveitum, þótt magrar sjen á
vorin; en sá gróði er ekki neitt í móti
þeirri hættu, sem vofir yfir að missa lífið,
ekki að eins úr þeim skepnum, sem þeir
setja á fram yfir hæfilega tölu, heldur
einnig úr þeim skepnum, sem hefðu getað
verið viss eign og gert bezta gagn, ef
skynsamlega hefði verið sett á heyin.
Menn kaupa ábyrgð á skip sín og vör-
ur t. d. fyrir 1000 kr. árlega. Þan árin,
sem vörur og skip komast óskemmd leið
sína, er þessum 1000 kr. fleygt úttil eink-
is; en hyggair menn um heirn alían viJja
ekki vinna til að eiga á hættu að missa
ef til vill aleigu sina; og þess vegna þríf'-
ast og blómgast ábyrðarfjelög um allan
heim. Snaa skoðun ætti að ryðja sjer til
rúms hjer á landi með h( yásetning; hey-
leifar á vordagi er varasjóður eða ábyrgð-
arsjóður landbóndans.
Þetta og því líkt er búið að prjedika
landsmönnum öld eptir öld árangurslítið.
Mannúðin segir: »Farðu vel með skepn-
nr þínar, láttu þær ekki kveljast að ó-
þörfu«. Eeynslan sýnir, að fáir eru sár-
fátækir, sem ætíð hafa skepnur sinar í
góðu standi, en þeir sem kvelja skepnurn-
ar og missa úr hor eru flestir á hreppn-
um eða hausnum. Ásetningsmenn ferð-
ast nm snm hjeröð og gefa góð ráð. Og
hegnÍEgarlögin segja: »Þjer skal hegnt
fyrir horfelli«. En ekkert hrífur; ráðleys-
ingjarnir sitja við sinn keip. í júní 1895
komust fullorðnar kindur ekki npp á litla
þúf'u fyrir hor, og liggja dauðar i dýum í
góðæri. Svona ern nú framfarirnar íbún-
aðinum, — innan nm allar framfarirnir í
stór-pólitik, innan nm háskólabollalegging-
ar, landsskipsútgerð, járnbrautarvagna
og 27,000 krónur á ári úr landssjóði til
eflingar búnaði.
Skyldi nú ekki fjárfluteingsbannið hrífa
betur en allt þetta samanlagt? Jú! Jeg
held það! Jeg hef dálítið til að styðja þá
von mfna við.
í mörg ár keypti jeg sauðfje í Norður-
Múlasýslu, Suður-Þingeyjarsýslu og Eyja-
fjarðarsýslu svo skipti tugum þúsunda.
En hvergi var jafú rýrt fje og óeigulegt til
útflutnings eins og á Staðarbyggð og
Kaupangssveit—að nndanskildum skepnum
hjá örfáum mönnum, — svo að við, sem
vorum að kaupa, vildum valla líta á fjár-
hópa þaðan til útflutnings vegna kynferðis
og viðurgjörnings. En síðustu árin voru
þan umskipti orðin, að veturgamalt fje og
tvævetrir sauðir voru óvíða vænni en þar,
40. blað.
og jöfnuðust fullkomlega við sauðkindur á
sama aldri í landgæða sveitum, Fnjóska-
dal og Bárðardal, sem fyrstu árin báru
langt af hinum.
Umskipti þessi voru að nokkru leyti
sprottin af því, aö þangað komu góðir bú-
menn, sem fóru vel með fje silt, og höfðu
kynbætur hjá sjer og öðrum; en þó mun
aðalorsökin hafa verið sú, að á sama
tíma spruttu þar upp kaupfjelög, oglímik-
ill áhugi hjá mönnum að komast í þau, en
í nefndum landljettu sveitum var fjeð of
rýrt til útflutnings, svo bændur gátu ekki
komizt í fjelögin, og var þeim þvi nauð-
ugur einn kostur að bæta fjeð og gjöra,
vel við það, svo fjeð yrði gjaldgeng vara
í fjelagið, enda hepnaðiat þeim mörgum
það ágætlega.
Þegar útflutningur á nautpeningi hófst
frá Danmörku til EDglands, vildu EDg-
lendingar ekki kaupa annað en hjólalda
uxa til slátrunar þegar i stað, og sama
var um srajör; þeir vildu ekki kaupa nema
úrvals smjör. En dönsku bændunum
fórst líkt og Staðarbyggðarmönnum, að
þeir vi'da allt til vinna að geta notaö
góðan markað; þeir sem áður höfðu illa
verkað smjör og ijelega fóðraða gripi,
bættu ráð sitt svo stórum, að á fám árum
urðu ótrúleg umskipti á smjörverkun og
viðurgjörningi á öllum búpeningi.
Jeg held að fjárfiutningsbannið á Eng-
landi muni h:fa lík áhrif hjer á íslandi.
Það nær þó aldrei lengra en svo að flytja
megi fje til slátrunar óðara en það kemur
á land, en til þess þarf það að vera feitt
og vel alið. Áhuginn á pöntunarfjelögun-
um og kvíðinn fyrir því hjá mönnum, að
verða jafn- fastbundir og áður við föstu
verzlanirnar, mun velta þungum steini í
þessu efni.
Þótt stór hagur hafi verið að mörgu
leyti af útflutningi sanðfjár til Englands,
þá hafa honum fylgt stórir gallar. Einn
þeirra er sá, að sumar sveitir, einkum
norðanlands, hafa orðið því nær sauðalaus-
ar, svo margir hafa neyðzt til að taka vet-
urgamalt fje til útflutnings og hefir þá hið
bezta verið valið úr, »sem náði viktinni*,
og afleiðingin hefir orðið sú, að gæði fjár-
ins hafa gengið úr sjer, þegar hið bezta
úr unga fjenu er tekið, og hefði ágjörzt
meira, ef fjársalan hefði haldið lengur á-
fram með sama lagi. Nú er vonandi að
hjer eptir verði ekki sent yngra fje en
tveggja ára, hjólalið báða þá vetur, sem
það lifir.
Þeir herra L. Zöllner og J. Vídalín á-
samt pöntunarfjelagsstjórunum gjörðu
landinu ómetanlegt gagn, ef þeir í sam-
vinnu hjálpuðu til þess, að engin rýr
skepna yrði útflutt hjer eptir, nje yngri en
tvævetur, frá pöntunarfjelögunum.