Ísafold - 31.01.1903, Qupperneq 1

’íKemur út ýmist eÍDu sinni eða
tvisv. i viku. Yerð árg. (80 ark.
minnst) 4 kr., erlendis 5 kr. eða
l'/j doll.; borgist fyrir miðjan
júli (erlendis fyrir fram).
ISAFOLD.
Uppsögn (sUiífleg) buudin við
áramót, ógild nema komin sé til
útgefanda fyrir 1. október.
Afgreiðslustofa blaðsins er
Austurstrœti 8.
XXX. árjr.
Reykjavík laugardaginn :íl. janúar 1903.
6. blað.
yfíiiáJaí/á JííaA^a/tMi
I. 0. 0. F. 842687*.
Raatobak.
Störste Lager i Skandinavien; alt til
Cigarfabrikationen henhörende anbe-
fales til yderst billige Priser. Speci-
alitet: Lyse Sumatra og Java
Dæks Bladrig Sedleaf. Java
Omb. Felix Brasil m. m-
OTTO PETERSEN SÖN-
Dr. Tvsergade 18,
Kjöbenhavn K.
Augnlœkning ókeypis 1. og 3. þrd. í
hverjum mán. kl. 11 —1 í spltalanum.
Forngripasafn op‘ð mvd. og ld. 11—12.
Landakotskirkja. (fuðsþjónusta kl. 9
og kl. t> á hverjum helgum degi.
Landsbankinn opinn hvern virkan dag
kl. 11—2. Bankastjórn við kl. 12—1.
Landsbókasafn opið hvern virkan dag
kl. 12—2 og einni stundu lengur (til kl. 3)
md., mvd. og ld. til ntiána.
Náttúrugripasafn, í Doktorshúsi, opið
á sd. kl. 2-3.
Tannlcekning ókeypisí Pósthússtræti 14b
1. og 3. mánnd. hvers mán. kl. 11—1.
Yiðrétting landbúnaðarins.
er sannarlega gleðilegt að heyra
það úr öllum áttum um þessar mund-
ir, hve ant mörgum af vorum mestu
framfaramöDnum er um landbúnaðinn,
og hve sammála þeir eru um það, að
af mörgu nauðsynlegu sé það einna
nauðsynlegast, að rétta þessum atvinnu-
vegi hjálparhönd.
Að vísu væri ekki rétt að segja, að
hér að lútandi hafi ekkert verið gert
til þessa.
Með lánveitingum úr banka og veð-
deild nú síðast hefir bændum verið
gefinn kostur á að kaupa, að nafninu,
ábúðarjarðir sínar; með búnaðarskól-
unum hefir verið reynt að efla þekk-
ingu á búnaði og jarðabótum; með
styrk úr landssjóði verið leitast við
að örva til jarðabóta o. s. frv.
En þó að þetta alt saman sé í
sjálfu sér gott, þá er þó ekkert áreið-
anlegra en það, að þetta hrökkur ekki
til, og að landbúnaðurinn þrátt fyrir
þetta er í eymdarástandi.
Eg gæti bent á, hvernig því víkur
við, að þessi ráð hafa reynst ónóg
landbúnaðinum til viöreisnar, en eg
veit, að þess gerist engin þörf; flestir
þekkja þetta, vita, hve erfitt bændum
hefir veitt að greiða vexti og afborg-
un í peningum af þessum lánum, vita,
að einyrkinn, þótt eigandi heiti að
jörðinni, fær aldrei sýnt henni sóma, svo
um tnuni, fremur en einyrkjaleiguliði.
Og um búnaðarþekkinguna er það að
segja, þá sem frá skólunum kemur,
að ávextir af henni geta því að eins
orðið sýnilegir, að einhver efni séu
með.
það er víst fengin þó nokkur reynsla
fyrir því, að búfræðingum búnast ekki
fremur en hinum; þeir byrja eius og
flestir aðrir með litlum efnum, geta ekki
einu sinni keypt sér nauðsynlegustu
jarðyrkjutól og þar af leiðandi að
mjög litlu leyti gert þekkingu sína
arðberandi.
Búnaðarstyrkurinn má einnig teljast
ósköp veigalítil lyftistöng.
Eða geta menn í alvöru haldið, að
það sé nokkurt bjargráð í 100—200
kr. inn í heilt sveitarfélag?
f>að verða kannske 3—8 kr. í hlut
að jafnaði, þar sem þessu er skift
meðal þeirra, sem eitthvað látavinna.
Nei, það þarf eitthvað meira, ef
duga skal.
En hvað á þá að gera til þess að
lyfta þessum atvinnuvegi upp úr þeim
kröggum, sem hann nú er í?
Eg ætla nú að reyna að svara þess-
ari spurningu frá mínu sjónarmiði.
Og eg skal þú tafarlaust lýsa því
yfir, að eg sé ekkert ráð að gagni til
þess að ná þessu takmarki annað en
að veita bændum eða sveitarfélögum
lán með sem beztum kjörum til að
auka bústofninn.
þetta er fyrir mínum sjónum eina
ráðið, og fyrir þing og stjórn, að mér
virðist, hið einfaldasta, fyrirhafnar-
minsta og tilkostnaðarminsta.
Sjávarbændum hefir verið veitt lán
til þilskipakaupa; kýrnar og ærnar
eru fleytur sveitabóndans; þegar þeim,
fyrir einhver atvik, hefir fækkað svo,
að engin leið er að því að bóndinn
geti dregið fram lífið á því, sem eftir
er, þá virðist ékkert blasa fremur við
en að hjálpa honum til að fjölga
þeirn aftur.
f>að er í sannleika sorglegt og dap-
urlegt, að fara á þessum árum um
landkostasveitirnar vorar sumar og
afréttirnar, þar sem svo að kalla
drýpur smjör af hverju strái, og sjá
þar varla nokkra sauðkind; að hugsa
sór alt það góða og kjarnmikla gras,
sem þar sprettur, verða ár eftir ár
að engu, í stað kjöts og smjörs; að
horfa á meiri partinn af slægjum og
þar með jarðirnar fara ár eftir ár í
vaxandi órækt, af því að ekki er svo
sem fyrir neinu að heyja; einhverir
smáblettir að eins slegDÍr handa þess-
um fáu skepnum.
Eg er hér ekki að fara með ýkjur;
þessu er svona farið í raun og sann-
leika; og mundi mega fá marga til
að taka undir þetta.
Spyrjið t. d. bankastjórnÍDa.
Hvert álit hefir hún sem stendur
á búnaðarástandinu og hag bænda?
Jafuvel kostajarðir, sem eiga flæmi af
góðu landi, eru í hennar augum ekki
eins góð lánstrygging eins og lélegir
húskofar, sem tildrað er upp og komn-
ir eru í fúa eftir nokkur ár.
Getur nokkuð lýst betur niðurlæg-
ingu þeirri, sem landbúnaðurinn er í
en þetta? Og bankastjórninni er hér
vorkunn; hún sér, að menn eru að frá-
hverfast landbúnaðinum, jarðir í ýms-
um sveitum byggjast varla, og margir,
sem við bú eru, hanga á heljarþröm-
inni, af því að bústofninn er farinn og
svo sem ekkert handa í milli.
Eg þekki sveit, og því miður munu
fleiri slíkar finnast, þar sem tíund-
aður fénaður árið 1878 nam 400 hudr.,
en haustið 1901 voru talin fram til tí-
undar að eins 200 hndr., eða róttum
helmingi miuna.
Síðan 1878 hafa þarfir allar aukist
stórkostlega, kaupgjald hækkað til
stórra muna, og svo hvílir nú í við-
bót á æðimörgum vaxtagreiðsla í
banka og sparisjóði, því flest, sem
veðbundið verður, er nú orðið fast.
Hvernig á nú vel að fara, fer bú-
stofninn, samhliða þessum auknu
þörtum og útgjöldum, hefir gengið
saman til helminga?
|>að er ekki tómur barlómur, að
sveitabóndinn eigi erfitt; bústofn
hans og tekjur um leið hefir víða
gengið saman um helming.
Hvernig skyldu aðrar stéttir þjóð-
félagsins, t. d. lausamennirnir, bera sig,
ef tekinn væri af þeim helmingur laun-
anna nokkur ár, og þó gerðar til
þeirra sömu kröfur og áður, og kann-
ske meiri? Ekki yrði það fallegri
söngur.
Nei, það er ekki stór furða, þótt
bændur kveini og beri sig illa; hitt er
stærri furða, seiglan í þeim, að ekki
Bkuli alt þegar verið komið í auðn,
ekki lengra enn, þrátt fyrir alt og alt,
en í órækt. (Túnbæturnar vega ekki
nærri upp á móti óræktinni í engjum
og útjörð, sem af því leiðir, að ekki
er, vegna skepnufæðarinnar, slegið
nema lítið eitt af því landi, sem áður
var ræktað, rneðan skepnur voru
fleiri).
Eg veit það vel, að lántökur eru
viðsjálar og draga dilk á eftir sjer, en
hér er, að minni hyggju, ekki um
annan veg að velja. f>að er af sú
tíð, er sjávaraflinn var önnur máttar-
stoðin undir efnahag sveitabóndans;
þá rótti hann oft við eftir fellisár, án
lántöku, enda þá ekki kostur á slíku;
Ægir rétti honum þá oft drláta hönd,
en það sund er nú lokað. Nú verður
að fara aðra leið, eins og eg þegar
hefi bent á.
Eg skal mi með fám orðum skýra
frá því, hvernig eg hefi hugsað mér
að bér yrði, ef til þess kæmi, farið
að.
f>að er nú svo komið víða í
sveitum, að meginþorri bænda eru
orðnir einyrkjar. Látum svo vera.
Einyrkjar bafa verið hér fyr og marg-
ir bjargast vel. Sjálfsagt er þetta
erfið staða; en allra erfiðust verður
hún þegar þessi eini maður verður á
mörgum tímum árs að vera sinn eiginn
ómagi, vegna þess, hve bústofninn er
lítill. f>að er ekki björgulegt að horfa
á mann í broddi lífsius vera alt vorið
að eigra kringum 20—30 kindur, og
gaufa við að hirða álíka margt yfir
veturinn; það segir sig svo Bem sjálft,
hvaða atvinna slíkt er. Eg ætlast ekki
til að farið sé með lánveitingum að
setja stórbú undir bændur; en það
vona eg að hljóti að liggja öllum í
augum uppi, hve æskilegt það væri,
að þessir einyrkjar, sem víða eru J—f
af bændum sveitanna, gætu fengið
einhverja hjálp til að koma upp svo
mörgum skepnum. að þeir gætu sjálfir
haft næga atvinnu við að hirða um
þetta á öllum tímum árs. — f>að
þykir ekki hyggilegt á þessum tímum,
að geyma peninga í kistuhandraðan-
um vaxtalausa; en er það þá ekki
líka skaði fyrir hvert þjóðfélag, að
eiga mikið af þeioi höfuðstól, sem í
mannshöndinni felst, vaxtarlaust?
Ef slík leið, er eg hér hef bent á,
yrði farin, svo að t. d. 10—12 ein-
yrkjar í sveit, er nú hafa á búi sínu
20—30 kindur, gætu, fyrir haganlega
lánveitingu, eftir 3—4 ár haft 80—100
fjár, þá mundi hagur þeirra og sveit-
arinnar verða ailur annar en nú er.
Auðvitað þyrfti til þessa talsvert fé.
Ef meðal sveitarfólag ætti t. d.
kost á, í 2 ár, svo sem 4—5000 kr.
á ári, með góðum kjörum, og fé þessu
væri _ hyggilega varií, sjálfsagt helzt
til vörukaupa með sem beztu verði,
svo að hver lánþegi gæti hlíft sinni
fjárviðkomu, og komið upp fleira fé
af sínum eigin stofni, þá get eg ekki
annað hugsað en að þetta yrðu veru-
leg bjargráð fyrir landbúnaðinn.
Og það er þó ekki nema eins og svar-
ar þilskipsverði, sem til þess þyrfti í
sveit.
Er hægt að benda á nokkurt ráð
til að lyfta heilu sveitarfélagi úr eymd
og basli, nokkurt ráð auðveldara,
kostnaðarminna eða líklegra til að
hafa eins skjót ábrif og þetta?
Og eru ekki líkindi til, að með
þessum búbæti vaxi bændum hugur
og dugur, vaxi þeim ánægja með kjör
þeirra og máttur til að hagnýta sér
margt af bendingum þeim til fram-
fara, áhöldum o. fl., sem hinn nýi
tfmi flytur í skauti sínu, og þeir geta.
ekki sint í basli því og efnaþröng,
8em þeir nú eru í?
Eg skal taka það fram að lokum,
að slík lán, er eg hér hef minst á,
eru ekki neitt nýmæli hjá oss. Áríð
1883 veitti t. d. þingið 100,000 kr.
lán í sama tilgangi. Hvernig það
hefir gefist, er mér ekki kunnugt um;
en fremur ætti mönnum með líðandi
tíma og mentun að lærast að fara
með peninga og búa tryggilega um
lán, og svo ætti betri meðferð á skepn-
um, betri fénaðarhús o. s. frv. að
gera þessa eign tryggari og arðmeiri
en áður. t>að er að vísu satt, að
valt er völubeinið á sauðkindinni; en
takist, eins og fremur má ætla, að
draga úr bráðapestinni eða afstýra
henni, þá er þar með stór meinvætt
sauðkindarinnar og um leið sveita-
bóndans að velli lagður.
Auðvitað legðist töluverður vandi á
sveitarstjórnirnar, ef þetta fé gengi
gegnum þeirra höndur; en líka mætti
ef til vill hugsa sér, að sparisjóðir, þar
sem þeir eru í sveitum eða sýslum,
fengju tiltekna fjárhæð til ritlána í
þessu skyni með tilteknum kjörum.
6.
Bæjarvatusveitan.
það svar hefir komið nú með póst-
skipinu frá Englandi, að vatnsveitufé-
lag þar tjáir sig muni vilja taka að
sér að koma á vatnsveitu hér í höf-
uðstaðnum, ef mannvirkjafræðing, sem
það ætlar að senda hingað til að rann-
saka það mál, lízt á það. |>að send-
ir manninn á sinn kostnað, en fær
þann kostnað endurborgaðan, ef samn-
ingar takast; ella ekki. Félagið vill
nú fá beint samningsatkvæði frá bæj-
ar8tjórninni; áður hafði Mr. Ward að
eins haft umboð hennar til að leita
fyrir sér.