Ísafold - 11.01.1913, Blaðsíða 1

Ísafold - 11.01.1913, Blaðsíða 1
nnmmimiiiilni Kemur út tvisvar 1 viku. Verð árg. 4 kr., erlendis 5 kr. || eða ljdollar; borg- ist fyrir rniSjan júli || erlendis fyrirfram. Lausasala 5 a. eint. |l| ISAFOLD Uppsógn (skrifl.) bundin viö áramót, f| er ógild nema. kom- in só til útgefanda •\ fyrir 1. oktbr. og f sé kaupandi skuld- I laus við blaðið. XXXX. árg. Reykjavík, laugardaginn 11. janúar 1913. 3. tölublað I. O. O. F. 941109. AlþýðuféLbdkasafn Templaraa. 8 kl. 7-9. Angnlækning ókeypis i Læk.iarg. 2 mvd. 2—S Borgarstjóraskrifstofan opin virka daga 10—S Bæjarfógetaskrifstofan opin v.d. 10—2 og 4—7 Bæjargjaldkerinn Laugav. 11 kl. 12—8 og 6-7 Eyrna-, nef- hálslækn. 6k.Posth.str.14A fid.2—B tslandsbanki opinn 10—2*/» og B'/s—7. K.F.U.M. Lestrar-og skrifstofa 8 árd.—10 sftd. Alm. fundir fid. os: sd. 8 >/" siodegis. Landakotskirkja. (Juosþj. 9 og 8 á helgum Landakotsspltalif.siúkravitj. 10V«—12 og 1—5 Landsbankinn 11-2V«, 6V«-B»/«. .Bankastj. 12-2 Landnbókasafn 12—8 og 5—8. Útlan 1—8 Landsbúnaoarféiagsskrifstofan opin trá 12—2 LandsfóhirlMr 10—2 og 5—6. Landsakjalasafnio hvern virkan dag 12—2 Landslminn opinn daglangt [8—9] virka dag* helga daga 10—12 og 4—7. Lækning ókeypis Þingh.str.28 þd. og fsd.12—1 NáttúrusripaHafn opift l'/s—2'/« snnnudögum Samábyrgð Islands 10—12 og 4—8. Stjórnarráosskrifstofurnar opnar 10—4 dagl Talsimi Reykjavikur (Pósth.8) opinn daglangt (8—10) virka daga; helga daga 10—9. Tannlækning ókeypisPósth.str.UB md.ll—12 Vlfiisstaoahæliö. Heimsðknartimi 12—1. Þjóomenjasafnio opiö þd., fmd. og sd. 12—2. Sambandsmálið. RæBa Sveins Björnssonar flutt í Stúdentafélaginu og SjálfstæBisfé- laginu í f. m. III. Eg vona að menn af því. sem eg hefi sagt, furði eigi á því, að eg sé þeirrar skoðunar, að þetta nýja upp- kast sé óaðgengilegt með öllu. En — segja sumir .— það er líka dautt. Það er verið að leggjast á náinn þegar verið' er að gagnrýna þetta uppkast. Það dó á stjórnar- ráðsfundinum um daginn. Mér er ekki kunnugt um að það hafi verið diepið. Hið eina, sem skeð hefir er, að um leið og ráð- herra birti uppkast þetta lét hann blöðin birta yfirlýsingu frá sér, þar sem hann segir að hér sé eigi um að ræða tillögu frá sér og eigi til- boð frá Dönum og að frumvarpið verði því að eins lagt fyrir þingið, að þjóðin hafi áður við nýjar kosn- ingar eða á annan hátt látið í Ijós að hiin óski þess. Yfirlýsing þessi virðist ekki vera nein andlátsfregn nýja uppkastsins og eg hefði óskað, að andlátið hefði verið tilkynt með Ijósari orðum ef meiningin hefir verið sú að lýsa það dautt. Það er tvent, sem mér gengur til að vilja tala um þetta mál nú. Hið ýyrra er það, að mér er það fullkunnugt að uppkast þetta á sér þó nokkra talsmenn. Eg geri ráð fyrir því að þeir, vegna þess að þeir telja oss gott og gagnlegt að gengið sé að þessu, vilji heldur hvetja þá, sem þeir ná til, til þess að aðhyllast þetta. Þeir gætu ef til vill, fengið þingmálafundi i vor til að aðhyllast uppkastið, og ráðherra sæi sér þá máske fært að leggja málið fyrir þingið (sbr. orð ráðherra um að þjóðin með nýjum kosning- um éða á annan háit skuli hafa látíð í ljós ósk um að málið yrði lagt fyrir þing). Undir slíkum kringum- stæðum álít eg þjóðinni nauðsynlegt að gera sér vel Ijósa grein fyrir því, hvað það er, sem hér er um að ræða. Og það verður bezt gert með því að ræða málið. En það tel eg og nauðsynlegt af annari ástæðu og kem eg þá að hinu síðara: Þjóðinni er nauðsynlegt að átta sig á kvar vér jtðndum í sambands- málinu. Að mínu áliti höfum vér nú feng- ið fulla vissu fyrir þvi, að Danir vilja eigi við oss gera neina samninga, sem ýeli í sér viðurkenningu Islands sem jrjáls og sjálfstteðs rikis, heldur vilja þeir fá oss til að viðurkenna með samningum, að vér séum hluti hins samsafnaða danska ríkis. Það ber nýja uppkastið ljósastan vott um. Það bera með sér þau orð aðalmálgagna allra danskra flokka, sem eg drap á áðan. Það ber með sér öll framkoma Dana í máli þessu. Hinu megin stöndum vér og vilj- um enga samninga gera við Dani nema í þeim felist tullkomin viður- kenning Islands sem frjáls og sjálf- staðs ríkis. Þetta voru allir íslenzku nefndarmennirnir sammála um árið 1908, eins og eg hefi áður minst á. Þetta átti að vera grundvöllur »bræðingsins«, að gera það að minstu kröfum vorum í sambands- málinu að vér yrðum skirt og ótví- rætt viðurkendir slikt ríki með ein- kennum slíks ríkis. Þegar þannig stendur, hlítur að verða fyrir oss spurningin: Til hvers eigum við að vera að semja við Dani peg- ar svona erlangt d millil Eru ekki allir samningar skollaleikur einn? Er ekki með því verið að verja kröftum vorum og tíma til einkis og um leið vanrækt þau mál, sem oss riður mest á um, svo vér höf- um eigi annað upp úr þessum samn- ingatilraunum en að vér veikjum oss meirogmeir í baráttunni við Danif Eg sé eigi betur en svara verði spurningum þessum játandi. Hvað á þá að gera? Svarið virð- ist liggja beint við: Hætta að semja viB Dani. Verkefnin eru nóg önnur. Skattamál vor eru í því ólagi, að vér höfum eigi séð önnur ráð en að dengja nýjum og nýjum tolla- álögum á þjóðina ár fram af ári, og þó hafa setið á rökstólum 2 skatta- nefndir milli þinga á fimm síðustu árunum. Sú síðari lét sér jafnvel detta í hug það óyndisúrræði að koma hér á kolaeinokun til að bæta landsjóði tekjur. Peningamál vor eru í því ástandi, að almenningur kveinar og kvartar dags daglega ár fram af ári. Samgongumál vor eru í því ástandi að allar skipagöngur við strendur landsins og við aðrar þjóðir eru í höndum erlends félags eða erlendra félaga, sem sum þröngva kosti voi- um meira en bært sé, og virðast jafnvel njóta þar stuðning? hérlendr- ar stjórnar. (Sbr. siðasta samning stjórnarinnar við Sam. félagið). Stjórnarskrá vor þarf án efa ýmsra umbóta við. O. s. frv. Kippum þassu í lag. Sameinum kraftana. Leggjum sambandsmálið algerlega á hilluna og vinnum saman að nauðsynjamáíum landsins. Þegar »bræðingurinn« var gerður var svo ráð fyrir gert, að ef Danir eigi vildu fallast á hann skyldi hætt öllum samningum við Dani. Þeir Heimastjórnarmenn og Sjálfstæðis- menn, sem tóku þátt í bræðingnum skyldu í sameiningu vinna að ¦ því að sambandsmálið yrði lagt á hilluna. Nú er komið svar Dana. Því fer svo fjarri að þeir vilji fallast á »bræð- inginnc, að þeir vilji viðurkenna oss sem frjálst og sjálfstætt ríki, að þeir auk þess að afmá vendilega nær alt það sem í »bræðingn um« var og bent gæti í attina til slíkrar ríkisviðurkenningar, hafa enn« fremur strikað út úr Uppkastinu 1908 eitt af þeim fáu atriðum þar, sem bent gæti í þessa átt þ. e. fæð- ingjaréttarákvæði uppkastsins 1908, sbr. og ummæli Politiken »frá sjón- armiði ríkisheildarinnar var einnig álitið, að óuppsegjanlegur fæðiugja- réttur væri óheppilegur«. Standi menn nú við orð sín I Það mundi verða landi og þjóð happasælt. Ef svo yrði, þá hefði Dön- um tekist með stjórnvizku sinni að afreka það, sem sjálfum okkur hefir aldrei getað tekist enn: Að sam- eina alla Islendinga um pá stejnu aB bætta samningum viB Dani um sambandsmáliB. Ýms erl. Forsetaefni Frakklands. í ensku blaði frá 30. f. m. er rætt um for- setaefni Frakklands, en um kosningu forsetans ætti annars bráðlega að fréttast. Blaðið telur þá helzt tvo, þá Poincaré, núverandi forsætisráð- herra og Ribbot, fyrverandi forsætis- ráðherra. Segir blaðið að P. hafi þá til skamms tíma dregið fastlega taum R. og talið hann allra manna færastan og maklegastan til þess að bljóta þessa miklu virðingarstöðu og því hafi mörgum komið það á óvart, er hann bauð sig fram sjálfur og taldi sig betur fallinn þeim bezta, til að stíga upp á veldisstól Frakklands. Fjandskapur hefir þó enginn orðið milli þessara tveggja forsetaefna Frakklands, eins og milli þeirra Tafts og Roosevelts, heldur halda þeir fullri vináttu og heimsækja hvor annan sem ákafast. Þykir sennilegt, að sá þeirra, sem fær færri atkvæði við fyrstu atkvæðagreiðslu, muni leggja það til við fylgismenn sína, að þeir við næstu atkvæðagreiðslu greiði þeim atkvæðin, sem hlutskarpari varð. Annars hefir það áður komið fyrir í Frakklandi, að enginn þeirra, sem líklegastir þóttu til forsetatignarinnar, vegna stjórnmálafrægðar og stjórn- málahygginda, urðu fyrir valinu, því enginn þeirra gat unnið sér sæmi- legan meirihluta. Svo var þetta í bæði þau skifti, er þeir Carnot og Felix Faure voru kosnir forsetar og eins gæti farið í þetta skifti. En verði hvorugur þeirra P. eða R. for- setar í þetta sinn, er um marga að velja og margir til nefndir, er þiggja mundu hina veglegu stöðu, en engir jafnvíðkunnir og þessir tveir. Um Bourgeois er það fullyrt að hann neiti að verða i kjöri. Heimastjórn Irlands i enska þinginu. Umræðunum um heimastjórn Eng- lands í enska þinginu miðar hægt áfram. Stjórnarandstæðingar gerðu í sumar ákafan hávaða út af frum- varpi stjórnarinnar um hana og íbú arnir i fylkinu Ulster á írlandi voru æstir svo upp, að lá við nppreist. Úr henni varð þó*ekkert, en stjórn- arandstæðingar neyddust til að fara spaklegar. í vetur tókst þeim eitt sinn að bera stjórnarflokkinn ofur- liði við atkvæðagreiðslu i þinginu nm heimastjórnarlögin og gerðu óp mikið út af því og heimtuðu að stjórnin færi frá völdum. En stjórnar- forsetinn lét það ekki á sig fá, kvað mótstöðumenn sína hafa komið að sér óvörum, sem satt var og skömmu síðar ónýtti þingið atkvæðagreiðsl- una. Nu þykjast stjórnarandstæðingar sjá hvað verða vill og ekki verði því afstýrt að þingið samþykki lög- in. Hafa þeir því tekið upp nýtt ráð. Hinn 29. f. m. sendu 21 þing- manna af stjórnarandstæðingum há- tiðlegt bréf til forsætisráðherrans. Skýrðu þeir þar frá því, að þegar þingið kæmi saman, strax eftir ný- ár, ætluðu þeir að bera þar fram breytingatillögu við frumvarpið, þess efnis, að fylkið Ulster væri undan- þegið heimastjórnarlögunum. Er auðséð á orðalagi bréfsins og rök- semdum þess, að til þess er stofnað, að alþýða manna veiti því eftirtekt. Eru þeir félagar all-þungorðir, en tala þó kurteislega. Fullyrða þeir, að mestur hluti Ulster-búa muni þverneita að hlýða lögunum, ef sam- þykt verði óbreytt og skeyti ekkert afleiðingunum af því. Telja þeir þá mótspyrnu réttmæta. Kalla þeir það hin mestu ólög að svifta Ulster- búa rétti þeirra til þess að þiggja lög af enska þinginu og neyða þá undir valdsvið þeirrar stjórnar, er þeir hafi andstygð á. Krefjast þeir þess í nafni frelsis og réttlætis, að tillögur þeirra verði teknar til vand- legrar íhugunar. Þetta er síðasta bragð stjórnarand- stæðinganna og sýnist ekki óliklegt að þeir liggi þar á sinu sínu eigin Fjögur ár. I búnaðarskýrslunum 1911, sem nú eru komnar út, eru borin saman 4 ár, árin 1804, 1853, 1875 og 1911. Það er liðug öld milli fyrsta ársins og síðasta ársins, og þar sem litið er um skýrslur frá 1804, nær samanburðurinn að eins til fólksfjölda, fjártölu og fiskiútflutnings. Lömb eru hvergi talin með í fjártölunni, og fyrirfram má geta þess, að aldrei hefir jafnmargt fé verið taíið fram á landinu og einmitt síðasta árið — árið 1911. Samanburðurinn er gerð- ur aðallega til að sýna hvernig efna- hagurinn og fólksfjöldinn breyti hugsunarhættinum hjá fólki. Þeir sem unna pólitísku frelsi — og þeir eru margir — munu sjálfrátt eða ósjálfrátt telja það fram í reikn- ingnum skýrara en eg hef gjört, og gat gjört það í athugunum um áþreif- anlega landshagi. 1804 var: Fólkstalan á landinu . . 46,349 Sauðjjdreign (án lamba). .151,800 Útfluttur saltfiskur . pd. 800,000 Harður fiskur er gjörður að jafn- þyngd saltfiskjar með því, að marg- falda þyngd hans með 2 bæði þetta ár og siðari árin. Þessi 46,000 manns voru sveitafólk, enn í kaup- bragði, því um mörg ár hafa þeir talið það réttmætt, að írland þægi lög af ensku þingi, þótt vitanlegt sé, að mestur hluti írlendinga hafi talið þá Jagasetning Englendinga móðgun við þjóð sina. Herfloti Canada. Canada-þing hefir verið að ræða það, að leggja enska ríkinu til 3 orustuskip af stærstu gerð. Því máli er þar tekið einkar vel. Forsætisráðherrann Borden lagði fyrir þingið tillögu um að Canada veitti 7,000,000 enskra punda til þessara orustuskipa. Sir Wiljrid Laurier, er áður var stjórnarforseti frjálslynda flokksins, flutti þá breyt- ingartillögu að Canada kæmi sér sjálf upp herflota og stæði straum af hon- um sjálf, en léti flotann veita Bretum, hvenær sem þess væri þörf. Kvað hann enska ríkið nú í engri hættu statt, en vildi þó þegar láta smíða tvö orustuskip, af allra stærstu gerð og skyldi annað vera í Atlanzhafi, en hitt í Kyrrahafi. Talaði hann svo snjalt að samhygðaróp glumdu um allan salinn, en þingheimur söng »Rule Britannia«. Veitti Borden örðugt að fá hljóð í fyrstu, en búast má við að tillögur stjórnarinnar verði samþyktar, þvi þær eru gerðar í sam- ráði við ensku stjórnina. Botha hershöfðingi. Ekkigengur það þó alstaðar fyrirhafuarlaust fyrir Englendingum, að láta nýlendurnar leggja tii herskipaflota, eða geýa rík- inu herskiþin, sem þeir kalla svo. í Suður-Afríku nýlendunni skiftist stjórnin í tvo flokka um þetta mál um miðjan f. m. Botha hershöfð- ingi, er verið hefir stjórnarforseti í þeirri nýlendu síðan 1910, fylgdi því fram, er enska stjórnin vildi vera láta, en annar helzti maður í ráða- neytinu, Herzog að nafni, vildi að nýlendan kæmi sér sjálf upp flota, en ekkert gefa til ríkisins. Botha beiddist þá lausnar frá stjórnarstörf- stöðum á landinu voru þá liðug 300 manns. Allir rithöfundar fyrir þá daga brýndu fyrir fólkinu — þ. e. a. s. því, sem lesið gat — hver fádæma xíhagur það væri, ef það flytti tií sjávarins. Þeir sðgðu ekki, að betra væri að fara strax á sveit eða vergang, en að fara tilsjávarins og hafa þar ofan af fyrir sér kann- ske fá ár, og ef til vill alla æfi, en einhverjum af þeim hlýtur að hafa dottið það í hug. Hve fátækt þetta fólk hefir verið, sézt bezt af þvi, að fleira sveitafólk þá átti eina kind, þar sem færra sveitafólk nú á fjórar, og við kunnum þó enn að berja okkur fult svo vel, sem hverjum kristnum manni sæmir. 1804 dóu landsmenn á sömu þúfunni sem sem þeir fæddust á, ef þeir féllu ekki á vergangi og fátæktin og hugleysið grúfði yfir öllu, nema sárfáum velmegandi mönnum. Al- þingi var lagt niður, og þjóðin hafði mist talfærið til að kvarta með. Hún beið eftir svarinu upp á hina almennu bænaskrá íslands, og varð að bíða með þolinmæði þangað til árið 1854, en þá var því nær hver fulltiða maður frá 1804 safnaður til feðra sinna. Fólkið 1804 var guð- hrætt og skikkanlegt, það drakk ekki nema 1 pott af áfengi á mann ár- lega, og af kaffi og -sykri eyddí það fjórðungi úr pundi — af hvoru

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.