Ísafold - 07.06.1913, Blaðsíða 3

Ísafold - 07.06.1913, Blaðsíða 3
ISAFOLD 181 fyrirlestra um franskar bókraentir hér við háskólann endnrgjaldslaust, að þvi er vér frekast vitunr, bæði af hálfu vor og Frakkn. Er þvi ekki nema tilhlýðilegt og sjálf- ssgt, að honum verði einhver sómi sýnd- nr, enda hafa háskólakennararnir nú geng- ist fyrir því, að halda honum skilnaðar- samsœti laugardaginn 14. þ. m. kl. 6 að kvöldi i Hotel Reykjavík. Alliance francaise tekur þátt i samsætinu og gefst öllum öðrum, jafut konum sem körlum, sem kynnu a.Z vilja heiðra hr. Courmont með návist sinni, kostur á því. Dyra- vörður háskólans selur aðgöngumiða að samsætinu og verða allir að snúa sér til hans í siðasta lagi fyrir flmtudagskvöld. Hjúskapur. Jón 0. Stefánsson hóndí i Bjarnarhöfn og Jónína Þorsteinsdóttir, fósturdóttir Jóns Bergssonar á Egilsstöð- nm á Völlnm. Jón Bergsteinn Péturssort Vesturhamri 4 Hafnarfirði og ym. Jónina Gísladóttir. Gift 81. maf. Kvenna -leikfimi. Stúlkur úr kveníþrótta- félaginu Iðnnn sýna leikfimi úti á Iþrótta- velli á morgun kl. 4 — undir stjórn kenn- ara sins, Björns Jakobssonar. Iðunnar- stúlkur hafa jafnan vakið mikla eftirtekt við leikfimisaýningar, fyrir það hversu fagrar ern og vissar hinar »frjálsu æfing- ar« þeirra. — Hver skyldi rannar bafa trúað þvi fyrir 10—15 árum, að vér nú lifðum árlega opinbera leikfimissýningu meðal íslenzkra kvenna. £n nú þykir það alls eigi sérlega frá- Bagnarvert, og má heita talsverð likams- meuningarframsókn, sem í milli liggur. Leikhúsið. Annað kvöld ætlar Boesens- flokkurinn að leika Drenginn minn, sem Beyfrvikingnm er að góðu kuunur frá fyrri árum. Lóðamat bæjarstjórnar. Miklar umræð- nr urðu á bæjarstjórnarfundi síðast út af því, að byggingarnefnd hafði metið lóð eina við Bankastræti, sem fara á nndir framlengingu IngólfsstrætÍB yfir á Hverfis- götu á 20 kr. ferstiku eða 8 kr. feralin. Þetta mat byggingarnefndar þótti ýms- nm bæjarfnlltrúum alt of hátt. Var að lokum samþykt að fresta samþykt á mat- inu og leita samninga við lóðareiganda (Helga Magnússon) nm betri kjör fyrir bæinn. Skipafregn. Strandbátarnir Hólar og Skálholt komu báðir úr strandferð f gær- morgun. Hólar voru fyrir nokkurnm dög- nm komnir til Stokkseyrar á veslurleið, en höfðu orðið að fara frá Vík í Mýrdal, án þess að koma vörum í land. Fyrir þvi varð skipið að fara aftur austur í Vik ákaflega gráöugur í óæðri nautnir, enda var föðurætt hans yfirleitt lausungar kyn. Undarleg örlog stiltu svo til, aS þeim lenti saman í baráttu lífs og dauða, Hrafni og Þorvaldi, einhverjum drenglundaðasta ágætismanui og mest- um nrðingi þeirrar aldar. Hrafn hafði gert stórvel til Þorvalds, veitt honum, vegalausum og félausum, vist með sér á Eyri og fóstyrk til utanfarar, tekið goSorS hans og menn til forráða, er hann fór utan — Þorvaldur fekk goð- orð að erfðum sama vorið, sem hann réðst utan — og í alla staði farist viS hann sem son shm eSa bróSur. AS- farir Þorvalds við Hrafns eru gott dæmi maimlegiar þakklátsemi. Þyzkur geSveikralæknir segir, aS í fyrstu fyll ist allir þakklæti fyrir veittar góðgerS- ir. Smámsaman hjaSni svo þessi til- fiuning, uiiz hún hverfi að mestu, en geti þó ólgað upp aftur, ef færi gefur. Alt í einu fari svo að bóla á vanþakk- lætinu. Það er merkilegt, hve þessi lysing læknisins kemur vel heim við frásögnina af viðskiftum þeirra valds- mannanna vestfirzku, Hrafns og Þor valds. Pyrst sýnir Þorvaldur góSgerða manni sínum þakklæti, byður honum heim til sín í Vatnsfjörð, gefur honum góðar gjafir, heitir honum vináttu sinui og kemur til liðs við hann, er hann fer aS andstæSingum sínum. Þá er hann fór aS Lofti þeim, er fyrr getur, kom Þorvaldur til hans. En svo tók vanþakklætiS aS ýfa sig og ygla. Og þaS er ekki ófróSlegt að kynnast til- drögunum til sundurþykkju þeirra og fjandskapar. ÞingmaSur Hrafns stal hval frá Þorvaldi. Þá er honum kom vitneskja um þjófnað þingmanns síns, bauS hann að gjalda skaðabætur fyrir hann, en þaS vildi Þorvaldur meS engu móti þiggja- Nokkru seinna fór hann aS þeim sama þingmanni, sem hafði stolið hann hvalnum, og rændi frá honum. Þannig gætti þessi ísfirzki valdsmaSur réttar og landslaga. ASal- upptökin aS óvináttu þeirra vóru samt þau, að Hrafn neitaSi aS fylgja Þor valdi að ránum. Kvaðst hann skyldu frá Stokkseyri, en þann krók vildu fæstir farþega taka 4 sig og fóru þvi í land á Stokkseyri og þaðan landveg hingað. Meðal þeirra voru Jón Þórarinsson fræðsln- málastj., úr eftirlitsferð um Austur-Skafta- fellssýslu og Sigurgeir Einarsson nllar- matsmaður úr hringferð nm landið. Á Skálhoit voru meðal farþega: Ditlev Thomsen, Ólafur G. Eyólfsson, Kreyns kaupm. o. fl. Botnia fór vestur á miðvikudag með fjölda farþega. Á stórstúknþingið á íaa- firði fóru m. a. Indriði Einarsson, Pétur Halldórsson bóksali, Þorvarðnr Þorvarðs- bou prentsmiðjnstj., Sig. Eiríksson reglu- boði — alls 24 fulltrúar. Margt annað farþega. Bólu-Hjálmarssaga. (Símon og Brynjúlfur). Eftir Hallgrím Thorlacíus. Mun sa er morði vandist margillr og sveik stilli BÍð af slikom ráðom Simon Skalpr of hjálpast. (Heimskr.) Frh. ÞaS lítur út fyrir, að ætt síra Jóns ÞorvarSssonar eigi ekki upp á pa]]- borSiS hjá Brynjúlfi og Símoni. Á bls. 17—18 gera þeir son hans, merkis- prestinn síra Jón Reykjal/n, að þjóf, því »óráðvendtiisorð« verður naumast skilið á annan veg. ÞaS má furSu gegna, að Brynjúlfur skyldi ösla á slíku hundavaði, er hann reit sögu þessa; af Símoni verður á hinn bóginn einkis krafist. I árbókum Espólíns hefði mátt sjá hiS sanna í þessu efni. Þar segir svo frá máli þessu: »Þar kom ok fyrir mál Jóns Reykja- Hns, sonar Jóns prests ÞorvarSssonar á BreiSabólsstað í Vesturhópi, hann hafdi verit prestr í Glæsibæ, ok átti Sigrídi Snorradóttur, systur Sigurdar sýslumanns, ok mist embættis fyrir barngetnad, en Gunnlaugr Briem, kammerrád ok sýslumadr í Eyjafirdi, hafdi dæmt honum hirtingu fyrir med- verkun 1 ósannlegu vistarbrefi drengs eins; gjördist honum nú at bæta 20 dölum fyrir þat, ok ei annat«. Sbr. Espól. árb. XII. Deild bls. 115. Espólín skýrir hér frá máli þessu, er það • var dæmt í yfirrófcti, og á þaS ekkert skylt viS þjófnaö. Síra Jón á hér marga frændur nákomua. Hann er afi FriSriks Stefánssonar, fyrv. al- þingismanns og langafi þeirra Thor- valdssona, hinua nafnkunnu gáfu- og lærdómsmanna í Vesturheimi. Á bls. 28 er sagt frá stóku einni eftir frú Elinborgu sál., systur Póturs veita honum til laga, en eigi til ólaga. Þorvaldi mislíkaði þessi synjnn, og smáóx nú óvildin, enda gekk Þorvald ur mjög á þingmenn Hrafns, en það þoldi hann illa, sem fyrr er á drepið. Loks fór Þorvaldur með fjölda liðs að Eyri og leitaðist við að brenna fornviu sinn inni. Hann hafSi fengiS fregn af ferð' hans og sendi eftir liði yfir Arnarfjörð, bjóst við komu Vatnsfirðings eftir föng um, enda fekk Þorvaldur ekki kveikt í húsunum. Sættust þeir Hrafn þá á aS leggja má) sín í gerS. Þá er bann var nyfarinn, dreif margt manna aS Hrafni, og eggjuðu þeir hann á að veita Þor- valdi eftirför ogdrepa hann, en það var ekki aS skapi hans aS rjúfa samninga og sættir, og hlaut hann ámæli fyrir þessa hlífð sína. Alt fyrir þetta efndi Þor- valdur ekki sættina, heldur fjandskap aðist við Hrafn á nýjan leik, og var hann að lyktum sekur ger á D/ra- fjarðarþingi. Eftir það stefndi Þorvald ur enn að sór miklu liði og fór aftur að Hrafni. Segir sagan, að margur hafi farið nauðugur í þá för með honum. A leiSinni lét hann fremja hinn mesta voSaglæp. Hann sendi nokkra fylgd armenn sína til eins fátæks þingmanns Hrafns, er Ámundi hét, aS biSja hann aS ráSast í för meS þeim, en bauS þeim aS drepa haun, ef hann skoraSist und- an ferðinni. Þá er Amundi neitaSi að fara með þeim að hófðingja sínum, drápu sendimenn Þorvalds hann í aug sýn konu bans, er bar reifabarn á baki sór og rakaSi ljá á eftir bónda sínum. Svo fór sem fyrr, aS Hrafni kom njósn af ferSalagi Þorvalds, og safnaSist brátt svo mikiS liS aS honnm, að hann átti alls kostar viS hann, enda skorti ekki brýningarnar af hálfu manna haus að ganga nú milli bols og höfuSs Vatnsfirð- ingnum. En Hrafn var ófáanlegur til þess, kvaðst aldrei rrundu sitja um líf hans og sættist enn á það við Þorvald að skjóta málum þeirra til gerðadóms. Síðan bauð hann honum og föruneyti hans til morgunyerðar, skóaði lið hans og lóði honum hesta til heimleiðarinn- ar. SKka gestrisni sýndi Hrafn hon- DC ac 3D Allra blada bezt Allra frétta flest Allra lesin mest er ISAFOLD Kemur út ívisvar í viku alt árið, 104 blöð alls. Allir, sem vilja fylgjast með í þjóðmálum, halda ísafold, hvaða flokks sem eru. Kaupbætirinn betri sögur en nokkurt annað blað flytur. Kostar aöeins 4 kr. Lang- ódýrasta blað kndsins. Ekkert heimili lands- ins má sjálfs sin vegna vera án lsafoldarl — »- LIFEBUOY SOAP (LIFEBÚOY SÁPAN) bjargar lífi manna heima fyrir alveg eins og björgunarbátar og björgun,- arhringir bjarga íífi manna á sjó. Á heimilinu, í verksmiðjunni, í skólanum, á spííalanum, og í opin- berum stofnunum munu menn komast að raun um, að Lifebuoy sápan stuðlar aö fullkomnu hrein- læti og að þvi að tryggja heilsuna ; hún er undir eins bæði sápa og sótthreinsunarlyf, styrkir heilsuna og eykur hreinlæti, en kostar þó ekki meira en vanaleg sápa. Nafnift LEVESt á sapunni er trygging fyrir hreinleik hennar og kostum. DC ac ac ac aca Stofa til ieijju með forstofu- inngangi. Afgr. vísar á. Húsbændur í Fiíkirkjuimi, sem hafa bhnda menn eða mál- eða heyrnarlausa á heimili sinu, geri fri- kirkjuprestinum viðvart sem fyrst. biskups og Jóns yfird., og er bún þannig rituð : »Þessr er ærin þekking ný þar af færist dimman(n): Sauðargæiu innan í úlfinn nrerir grimman«. Mór er spum: Hvat rímspeki knýr Brynjúlf til að rita síðara »n« ið í nafn- orðinu »dimman«t Mundi hann ei bafa getaS sparað sór þá sérvizku ? Á bls. 29. skýra þeir fóstbræður frá því, aS síra Pétur prófastur hafi eitt sinn komið að Uppsólum, drukkið þar ákaflega og veitt Guðbjörgu móður systur Hjálmars þungar átölur; hafi Hjálmar þá staðið á hleri, en kveðið síðair: »Hér á aS hvólfa höfði við«, o. s. frv. Þetta er rangt, se'ni annað. Vísu þessa kvað Hjálmar eitt sinrr a glugga á Víðivöllum, er bráðkaup var þar haldið, og svaraSi þá Pótur prófastur einni stöku. Erindi þetta færa þeir úr lagi og hafa þannig: »Ef þú Hjálmar karskur k/s kjaftaskálm aS beita fyrir pálma færSu hrís friSartálma seldur dís«. um, þótt stofnaS væri til heimsóknar- innar í því skyui aS ráSa harm af dögum. En enn sveik Þorvaldur heit og sættir. Þá var þaS eina dimma fjúknótt í marzmánuSi 1213, aS Hrafn vaknaSi við, að menn voru komnir í virkiS um bæinn a Eyri, og var þar enn korrrinn Þorvaldur meS sveit vopn- aðr.i nranna. Kom bann nú algerlega á óvart, svo aS engiim viðbúnaður varð við slíkri aðsókn og því engri vörn við komið, er borinn var eld- ur að bænum. Hrafn bauS hon- um sjálfdæmi i málum þeirra, hót að fara af landi burt og koma aldrei al'tur hingaS, fara til Kóm og biSja fyrir sór og sál Þorvalds. En ekkert mykir heiftarþel Vatnsfirðiugsins. Hann stóð þar, kaldur og grimmur, sem sjálf ur dauðirm. Þá líkn eina veitti hann gömlum góðgerðamanni sínum, er skot ið hafSi skjóli yfir hann vegalausan forSum og tvisvar hlífzt viS að drepa hann, er hann átti þess kost, þótt svo stórar sakir sem fjörráð væri til, aS hann mátti taka skriftir og prests þjónustu. Eftir þaS var hann háls- höggvinn. V. Slík urSu æfilok Hrafns Sveinbjarn- arsonar. Fátt er átakanlegra í sögu vorri en sjá á eftir honum út í náttmyrkriS. En hann átti sjálfur nokkra sök á því. Það verSuraS telja þaSljóðáráðihans,aShann gætti ekki hófs í veglyndi sínu viS Þorv., einkum er sýnt var, aS honum var ekki treystandi. ÞaS getur stundum orðið ofmikið af mildi og manngæðum, eins og af sjálfu sólskininu og sólar- hitunum. Fyrir þetta hófleysi sitt lót hann lífið, héraði sínum og þjóðfélagi til stórskaða. En því er hún lika svo fögur og tiguleg, myndin, sem sagan geymir af honum. Því er náttvíg hans eitt hið hörmulegasta nfðingsverk, er getur í árbókum ísíenzkrar þjóSar. Og það er þvl svívirðilegra sem það var, ekki svo mikið sem að nafnínu til, Það liggur í augum rrppi. að P. próf- muni ei hafa notað hólsyrðið »karskur« = karlmannlegur um Hjálmar. Orð þetta er skylt orðinu »karl« og »karr«. Staka þessi er rótt höfð þarrnig:. »Ef þú Hjálmar hvei'sinn kfs kjaftaskálm að beita, fyrir pálma færðu hrís, friðartálma vondur grís«. Enn bæta þeir fóstbræður við tveim stökum, seni síra Pétnr á að hafa kastaS fram við sama tækifæri, en þær hefir enginu heyrt fyr hór um slóðir, endi líkjast þær frekar bulli Si'monar, og eru að líkindum ortar af honum. Hvað ætti t. d. hendingin: »auðnu- gáima margfaldast« að þ/Sa ? Hver skilur heimskuþvætting þann ? Þeir fóstbræSur ekki sjálfir. I orSabókum finst orðiS »gálma« hvergi, en að eins »galm« eða »galmr« í orðinu Galmar Btrönd og er taliS skylt engilsaxneska orðinu »gealm«, er þySir »dynur«. Ef »gálma« væri nú sama og ábent orS, þá ætti auSuugálma aS merkja: auSnu- dynur!! »Ef þú mjálmar oftar last auSnudynur margfaldast«. Síra Pétur var skáld ágætt, sbr. Esp. árb. 9. Hl. bls. 53, og orti jafnt á rrorræna tungu og latneska. ÞaS er því illa gert, að afskræma kveSlinga hans og bendla hann viS þvætting. Þeir fóstbræSur segja einnig, aS Pétur prót'. hafi í ölæSi ætlaS að ráðast á Hjálmar, en mist hans. Pétur próf. var reglumaSur (aS minsta kosti hófs- unnið í þaifir neins málefnis né íreinn- ar hugsjónar, eins og svik og vólræSi Gizurar Einarssonar viS góðgerðamann sinn, Ogmund biskup. Et'tir því sem næst verður komist um hvatir Vatns- fjarðargoðans til þessa mikla glæps, hefir honum leikiS öfund á vinsældum Hrafns, óttast, aS þingmenu sínir réð- ust frá sór urrdir áraburS hans, auk þess sem hann hefir viljað auka og et'la vald sitt á vesturjörSrurrr landsins. En hryllilegast er morSið vegna þess afskapa vanþakklætis, er þar var sýnt ágætum manni. Saga Þorvalds og Hrafns er sama efnis og »Lear kon- ungur«, þótt hún sé ekki eins risavaxin og hinn frægi harmleikur heimsskálds ins brezka. Ævagömul sögn hermir frá því nm holgan mann, aS hann var á gangi í lágu skógarkjarri, fjarri mannabygðum, og kom þá auga á köngulóarvef um hverfis sig á alla vegu, svo aS hann fekk ekki komist úr sporuuum nema með því aS slíta hann sundur. En þaS vrldi haon meS engu móti og beiS því dauðann þar í kjarrinu. Svo barna- legur skáldskapur sem þessi smásaga kann að þykja, felst í henni ekki all lítil lífspeki. Svo fer að einhverju leyti hverjum meiri háttar manni, sem hlífist mjög viS aS ljósta höggum og slögum. Svo fór Hrafni Sveinbjarnar- syni. Veglyndi og göfugt hjarta varS honum aS banameini. Sigurður Guðmundsson. maSur) alla æfi, og eru þettaþví svört ósaimindi. Hvað myndu þeir Pétur biskup og Jón háyt'irdómari hafa sagt um þetta? Á bls. 31 er sagt frá því, að Hjalm- ar hafi eitt sinn komiS aS Mælifelli og ekki veriS boðið irm, en dóttir prests verið á gægjum að virða Hjálmar fyrir sór; hafi haim þá kveðið stöku þessa í háSi: »Hér eg góða hjúkrun finn horfinn móði flestum. Hrings er tróðan hýr á kinn, hún er að bjóða gestum«. Vísa þessi sýnirglógt, hve miklir brag- klaufar Brynjúlfur og Símon eru. Enginn mælir svo : »að bjóða gestum«, heldur: að bjóSa gestum inn, enda eru síðustu hendingar visu þessarar svo : »hrings er tróðan hýr á kinn«, hún er að bjóða gestum inn«. Á bls. 33 farast Brynjúlfi og S/m. svo orð um Egil bónda Tómasson á Bakka, fóður sæmdarkonunnar Rósu móður Vigdísar konu Þorvalds bónda Arasonar á Víðimýri og Egils bóuda Steingrímssonar á Merkigill : »Egill var ekki all vinsæll : þótti slægurr drykkfeldur og ófyrirleititm, og jafnvel í meðiillagi ráðvandur«. Að vísu þekti eg ei Egil bónda a Bakka, en nið'ja hans þekki eg vel, og eru þeir sæmd- armenn. Etiginn, sem eg hefi haft fregnir af, hefir heyrt, aS þjófnaðar- grunur hafi nokkru sinni legiS á hou- urn, en lítt hafði harm beygt háls fyrir stótbokkum, og tel eg honum þaS enga hneisu. Má telja Brynjúlf fífl- djarfan, aS setja annan eins mannorðs- þjófnað á prent, eða er hanti svo ósvinnur að álíta, að sagnaritarar séu ei lögum háðir. Ættu þeir fóstbræð- ur að fá að kenna á þvi'. Á bls. 36 eignar Bryuj. vísuna: »Mun þá krókinn mata sinn« o. s. frv., Hjálmari, en húti mun vera ort af Sigurði, föður Jóuasar, fóður Sigtryggs þingmanns í Vesturheimi. Sigurður þessi var vel hagorður og bjó á móti Jóhöunu í Hrauni eftir að hún varð ekkja, og kom þeim lítt saman. Vigdís, kona Egils á Bakka, segja þeir að hafi verið Jónsdóltir, en hún var Jóuasdóttir og systir Ólafs, manns Jóhötmu í Hrauni. Þegar þeir fóstbrroður skj^ra frá bórnum manna, telja þeir að eins helm- inginn. Á bls. 38 geta þeir þess, að- Árni bóndi á Skatastöðum og Hólm- fríSur kona hans hafi að eins átt tvö börn : Gísla og Margréti, en þau áttu einnig Guðmund og SigurS. Sömu- leiSis er Pétur bóndi Pálmason að eins talinn hafa átt fjórar dætur, en hann átti einnig fjóra sonu, Pálma kaupmann á SauSarkrók, Pótur óðals- bónda á BollastöSum, Jón óðalsbónda í Eyhildarholti og Hannes, er bóndi var á SkíSastóðum, en er nú látinn. Háskólapróf í heimspeki tóku I dag þess- ir stúdentar: Asgeir Asgeirsson . . . með" ág.eink. Friðrik Jónasson ... — 2. betri Gunnlangur Einarsson . — 2. — Hermann Hjartarson . . — 1. eink. Jón Guðnason .... — 2. betri Jóisef Jónsaon .... — 1. eink. Páll Bjarnason .... — 1. — Mánudaginn 23. júní heldur Slippfélagið i Reykjavik aBal- fund í húsi K. F. U. M. kl. 5 e. h. Ársreikningar lagðir fram. Kos- inn í stjórn einn maður, og tveir endurskoðunarmenn. Tryggvi Gunnarsson.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.