Ísafold - 07.06.1913, Blaðsíða 2

Ísafold - 07.06.1913, Blaðsíða 2
180 ISAFOLD Richard Wagner. Þann 22. maí var aldarnfmæli þessa mikla tónsnillings og skálds, eins og minst var lauslega í siðasta blað'.. Richard Wagner er af mörgum talinn mestur músik-snilUngur 19. aldar og höfundur sönglistar nútírn- ans, en einróma er eigi það álit. Andstæðinga hefir hann og verk hans átt og valdið miklum deilum. Fyrst er tók að bera á honum mætti hann megnri mórspyrnu. Þá féli honum það happ í skaut .ið komast í kynni við Lúðvík II. konung í Bayern, sem þá var ríkiserfingi. Þeg- ar hann tók konungdóm 1864 bauð hann Wagner til sín og var honum jafnan mesti hjálpvættur, m. a. til þess að koma upp söngleikhúsi þvi í Bayreuth, sem ætlað var eingöngu Wagners söngleikum og nú er heims- frægt. Þar koma saman á hverju sumri Wagners-söngmenn hvaðanæfa úr heiminum til þess að syngja með í söngleikum Wagners. Wagner var einnig ljóðskáld, orli sjálfur alla texta við söngleika sína, og eru þeir taldir bera langt af söng- leikatextum, eins og þeir gerast ann- ars. Wagner var kvongaður dóttur tón- skáldsins Liszt, og lifir hún enn og stjórnar Bayreuth-leikhúsinu með að- stoð sonar þeirra, Siegfrieds Wagner. voru vel búnir úr garöi, en var gagn- Ólíkur þeim í líferni sínu og breytni, því að svo má að orði kveða, að hann helgaði líf sitt mannúð og líknarstórf- um. Fáir íslendingar hafa átt heil- brigðari sál í heilbrigðari líkama en hann. Hann var listasmiður, völundur bæði á tró og járn, segir saga hans, syndur vel og skotfimur. Honum virð- ist og hafa verið létt um nám, enda er berum orðum sagt, að hann hafi verið minnugur. Hann var »at öllu fróðr«, eins og æfisöguritari hans kemst að orði, vel að sér í lógfræði, en þó miklu meiri læknir, og hefir að líkind- um verið einhver mestur skurðlæknir á landi hér í fornöld. Ekki er ólík legt, að hann hafi numið eitthvað í þeirri grein á ferð sinni um menning- arlönd heimsins. Hafa samtíðarmenn hans mjög undrast íþrótt hans og læknishendur góðar, og segir æfisögu- ritari hans nákvæmlega frá sumum lækningum hans1). Við þetta bætist, að hann var vel máli farinn og var ekki varnað skáldgáfunnar, þótt hann gerði ekki mikið að því. Og víst er um það, að haun hefir ekki með öllu brostið líkingargáfuna. Það er haft eftir honum um Guðmund nokkurn skáld, er dvaldi á heimili hans, að það væri líkast í híb/lum, hann og hund- ur sá, er Rósta hót. Má og ráða af þessu, að hann hefir getað verið gam- ansamur og dálítið meinlegur í orðum og athugunum. Það má og telja víst, að hann hafi verið góður búhöldur, framfaramaður í búskapnum. Bú hans er kallað »gagnauðugt« og sagt, að hann hafi húsað vel bæ sinn, »ok gerði þar mörg hús ok stór ok marga aðra bæjarbót, þá er mikil merki má ásjá«. Þess er fyrr getið, að hann tók minni ') Þeim sem leiknr hugnr á að kynn- ast læknislist Norðurlandabúa í fornöld, má benda á rit eftir Finn próf. Jónsson nm það efni: »LægeknDsten i den nor- diske Oldtid. Kbh. 1912 (V. Trydes ForL), og er þar sagt frá lækningum Hrafns. En æskilegt væri, að einhver íslenzkur iækn- ir ritaði nánar um þetta efni. fTelztu söngleikar Wagners eru: Meistarasöngvararnir iNumberg, Nifl- unga-söngleiknrnir, Lohengrin. »Der fiiegende Hollánder«, Tannhauser og Parsifal. Wagner lézt sjötugur að aldri 1883. eftir skáldinu nær áttræðu — og eigi heldur mörg skáld vor að yrkja runhendu þá, er birtist í ísafold í dag, á einni klukkustund. En það gerði M. J. þ. 8. maí, og voru þau tildrög, að Matthías mætti árla morg- uns Stefáni skólameistara á göngu og þakkaði honum grein um Eim- skipafélagið í Norðurlandi. Svaraði þá Stefán orðum Skarphéðins: Eftir er enn yðvarr hluíi Kvað Matthías satt vera, fór heim og orti runhendu í snatri og afhenti ritsj. Norðuilands klukkustund síðar. Christopher Krabbe hinn danski stjórnmálamaður, er lézt fyrir skömmu (sbr. ísafold 24. maí). — Krabbe var all-starfsamur í millilandanefndinni 1908, sat í fjögra manna nefndinni, er samdi úrslita- uppkastið, ásamt H. N. Hansen, Jó- hannesi og Lárusi. Krabbe var það og, er sagði það í blaðaviðtali, að fyrirkomulagið í Uppkastinu væri al- veg nýtt, sú »Statsforbindelse« ætti hvergi sinn líka. Alþingissetning. Alþingi verður sett 1. júlí. Við guðsþjónustuna í kirkjunni prédikar síra Kristinn Daníelsson prófastur á Útskálum. _ Trúmála-hugleiðingar J.H. Framhald af þeim kemur í næsta blaði. Matthías Jochumssou er um þessar mundir á ferð vest- ur í átthögum sínum. Bændur þar buðu honum i fyrra að koma vest- ur, er hann var staddur hér í Rvík, en i það sinni gat skáldið eigi þegið boðið. Nú hélt skáldið á stað frá Akureyri með Skálholti, tók land á Borðeyri og fór þaðan landveg vest- ur í Þorskafjörð og Reykjanes. í för með honum var sonur hans Stein grímur læknir. Mundu eigi margir leika þetta háttar vígslu. Hann var trúmaður, en ekki á sama hátt sem þeir hræsti- arar, er sí og æ bera trúna á vörun- um, eins og sumir hógómagjarnir menn við hvert hugsanlegt tækifæri bera tignarmerki í jakkabarminum. Hann sneið li'ferni sitt, vísvitandi eða óafvit- andi, eftir kærleikskenningum krist- innar trúar. Og hér kem eg að því, sem fyr er ávikíð7~ao*' mest auðkendi hann frá samdldrum sínum og raunar breyskum og menskum mönnum á liðnum öldum sógunnar og d/rlegust- um roða verpur á minning hans. Mannúð hans og sálargófgi sóst hvergi eins fagurjega og í því, að hann lót það æ sitjal fyrirrúmi fyrir öllu, bæði mat og svefni, að líkna sjúkum og sárum, er leituðu lækninga hans, og þá aldrei eyrisvirði fyrir. Margir heilsulitlir aumingjar, þeir er einkis áttu úrkostar, fengu og ókeypis vist á heimili hans. Myndu margir valds- menn vorir nú eiga þá fórnarlund, að þeir fari oft fyrir ekki neitt upp úr rúmum sínum um hánætur til mis kuuuar veslum og voluðum? Eg segi bráðum dæmi veglyndis hans, hve mjög haun fyrirgaf þeim, er gert höfðu á hluta hans og jafnvel oftar en einu sinni reynt að ráða hann af dögum. Eg tel það smáræði hjá þessu, þótt ekki megi hlaupa yfir það, að hann smíðaði ýmislegt fyrir margan mann og gerði það alt af ókeypis. Og höfð- ingi var hann í lundu, gestrisinn á fagra og forníslenzka vísu. »Öllum mönnum var þar (á Eyri) heimill matr, þeim er til sóttu ok erinda sinna fóru, hvort sem þeir vildu setið hafa lengr eða skemur«, segir í æfisögu hans. í honum bjó sama rausnarskapið sem í stórkvendunum Langholts Þóru og Geir- ríði, systur Geirröðar á Eyri, sem snild- arsagan Eyrbyggja segir frá. Geirríður »Iét setjaskála sinn á þjóðbraut þvera, ok skyldu allir menn. ríða þar í gegn- um; þar stóð jafnan borð ok matr á, gefinn hverjum er hafa vildi«. Og fult svo tilkomumikil er frásögnin af gest- risni Langholts Þóru. Þó að hann væri slíkur öðlingur, Bjði gvinjarferðirnar. Aukaskip sendir Björgvinjargufu skipafélagið nji með vörur hingað til lands í þessum mánuði. Flutn- ingar með skipum þess fara sívax- andi svo sem eðlilegt er, þar sem það hefir eigi fetað í fótspor hinna félaganna um taxtahækkun. — Líka hefir þetta félag boðið mjög góð kjör við flutning þýzkra vara, enda kvað og farið að nota skip þess tals- vert fyrir vörur frá Þýzkalandi. Hafa landsmenn sýnt, að þeir kunna að meta lipurð þess og kjara- gæði. Er óhætt að segja, að það félag nýtur nú mestrar samiiðar hér á landi. Dannebrogsridd'arar eru orðnir: Eggert Briem skrif- stofustj., Geir Sæmundsson vígslu- biskup og Ágúst Flygenring kaupm. Akureyrar-skólinn. Úr gagnfræðaskólanum á Akureyri eiga 40 nemendur að útskrifast í vor. Það er mikil viðkoma. sem nú voru talin dæmi til, og s/ndi versta fjandmanni sínum fullmikla mildi, er hann hafði ráð hans alt í hendi sér, sem senn munu fundnar greinir til, þoldi hann ekki, að geugið væri á róttindi sín né þingmanna sinna og skjólstæðinga. Hann virðist hafa gegnt embætti sinu — goðorðastjórn- inni — með skyldurækni og röggsemi. Góðvild hans og mannúð olli ekki þeirri tegund vægðar og afskiftaleysis, er einatt sn/st í ójöfnuð og ranglæti. Maður hét Loftur, er keypt hafði í óþökk hans og óleyfi jörð, er hann átti á for- kaupsrótt (»mála«), og gerði sig beran að óvináttu við hann og þingmenn hans með ónotum og oflæti í orðbragði. Hrafn fór óðara að honum með raiklu liði, og óttaðist Loftur, að hann myndi brenna bæ sinn og leitaði þá sætta við hann, og var það auðsótt. Þótt hann ætti þá alls kostar við hann, tók hanu ekki sjálfdæmi af honum, sem margra var siður, er líkt stóð á, heldur sætt- ust þeir á, að annar maður skyldi gera um mál þeirra. Loftur rataði samt í ýms vandræði og fekk ekki hafst við í Vest- fjörðum. Lauk svo, að hann leitaði á miskunn Hrafns, og tók hann þá við hon- um, þótt hann hefði áður gert stór- mikið á hlut hans. — Heimamaður hans var eitt sinn drepinn, og gerði Hrafn vegandann vægðarlaust sekan skógar- mann. Sökudólgurinn færði Hrafni nokkru síðar höfuð sitt, og gaf hann honum líf. Og hann lét ekki þar við sitja. Hann hjálpaði honum til að ná sýktm og galt sjálfur bætur fyrir vígið, þær er skógarmaður hans átti að lúka. Fleira mætti og telja af líku tægi um embættisrekstuv hans og valdstjórn. Hann er að sumu leyti ekki ólíkur kostasverðinu Sköfnungi, er Grímur Thomsen yrkir um. Það græddi sjálft sárin, er það hafði lostið í þarfir lands og þjóðar. Á líkan hátt styður Hrafn þá til viðreisnar, er hann varð að koma á kné til þess að halda uppi lands- friði og landslögum. Ef maður með eðli hans og eigind- um færi með lógregJ^otjórn og dóms vald á' vorurn dogflm, myndi hann Island erlendis. Vilh. Finsen, umsjónarmaður í Marconifélaginu, dvelst um þessar mundir á Bretlandi. Hann er þar að reisa loftskeytastöð á farþegaskipi því, sem Norðmenn hafa í smíðum í Birkenhead við Liverpool og í för- um á að vera milli Kristjaníu og New-York. Þetta er stærsta skip Norðmanna og fyrsta farþegaskipið, sem frá Noregi fer til Vesturheims. Eru loftskeytatækin með nýrri gerð Marconis og því gaman að landi vor skyldi valinn af félaginu til að reisa stöðina. Eins og kunnugf mun vera gerir Vilhjálmur blaðamensku sér að auka- starfi, og skrifar jafnaðarlega í norsk og dönsk blöð frá ferðum sínum um heiminn. Nýlega lánaðist hon- um að hafa samtal (interview) við tvo af heimsins merkustu mönnum, hvern á sinn hátt — þá Edison og Caruso. Skrifar Vilhjálmur greinar um þá i útlend blöð og hafa þær birzt í blöðum í Kaupmannahöfn, Kristianiu og Stockholmi. Búnaðarnámsskeið var haldið á Grund í Eyjafirði dag- ana 51. marz — 5. apríl fyrir for- göngu Fundafélags Eyfirðinga. Voru þar margir forustumenn landbúnaðar norðanlands. Erindi fluttu þar: Ja- kob H. Líndal 6 erindi, Sigurður á Yztafelli 4, Hallgr. Þorbergsson 3, Kr. E. Kristjánsson búfr. á Hellú 2, Kristján Jónsson Nesi, fón Guðlaugs- son Hvammi, Baldvin Friðlaugsson Reykjum, Jón Sigurðsson Yztafelli, Sigurður dýralæknir, Steingrimur héraðslæknir, Stefán skólameistari og Matth. Jochumsson sitt hver. Ymsar tillögur voru samþyktar, er til framsóknar miða í lándbúnaðar- málum. Mjög er látið af hinni stórkostlegu tisnu Magnúsar á Grund við þetta tækifæri. Enda mun hann nú vera með mestu bænda-höfðingjum þessa lands. gæta réttar smælingjanna, er ala aldur sinn í þröngum kofum við litlar nautn- ir og erfið störf, gagnvart ágengum auðmönnum og ríkum ribböldum. En vægur myndi hann í dómum við hveru sem í hlut ætti, bæði æðri og lægri, sem framast yrði samþýtt réttlæti, alls herjar öryggi og almanna velferð. III. Þá er að líta á afskifti hans af stjórn- málum og velferðarmálum lands síns. Stórmál það, sem þá var deilt um og barist á landi hér, voru kirkju málin. Guðmundur góði — þessi kynja- blendingur góðs og ills, flakkarinn f biskupsskrúðanum, seiglyndur og óhygg- inn þrákálfur, hugsjónamaður, sem fetaði í fótspor Krists að því leyti, að hann átti miklu nánari mök víð fá- tæklinga og bersynduga en nokkur annar biskup þessa lauds, mór vit- anlega, mjög óþarfur íslendingur, er látlaust reiddi öxina að sjálfstæðis stofni lýðveldis vors hins forna — leitaðist viS að losa kirkjuna undan ákvæðum ríkislaga og veraldlegs dóms- valds. Sló í römmustu rimmu með honum og ríkustum valdsmanni norðan lands um þær mundir, Kolbeini Tuma- syni á Víðím/ri, fóðurbróður Kolbeins unga. Lauk viðuieign þeirra svo, að Kolbeinn fóll í bardaga við lið biskups í Víðiuesi. Eftir það bundust verald legir höfðingjar landsins samtökum gegn biskupi. í þessa mjög bvo þörfu »höfð- ingjasamábyrgð« vildi Hrafn ekki ganga. Þykir mér líklegt, að þar hafi valdið mestu um forn vinátta við biskup — hann hafði gert honum þann stórgreiða að fara með honum utan, er hann sigldi til biskupsvígslu. — Trúrækni og hlyr hugur fil kaþólskrar kirkju kann og að hafa ráðið hér nokkru um. En það er eftirtektarvert, að hann hlutast ekkert til um þessar órlóg- þrungnu deilur, gerir enga tilraun til að koma á sáttum og friði meðal Guð- mundar og höfðingja, hvort sem það hefir stafað af því, að hann kunni svo þverúð "biskups og þráa,"að hánn hefir ReykjaYíkur-annáll. Aðkomumenn. Steingrimnr Matthíasson læknir frá Akureyri, Gaðm. Bergsteinsson kanpm. úr Platey. Aukning bæjarlandsins. Borgarstjóri vill fá vestnrhluta Seltjarnarnesshrepps lagðan nndir lögsagnarnmdæmi Reykjaviknr. Nefnd kosin til að ihuga það. Björn Kristjánsson bankastjóri er vænt- anlegur heitn aftur úr utanför sinni i næstn vikn (á Sterling). Brunabótavirðingar samþyktar á síðasta bæjar8tjórnarfnndi: Húseígnin Skólavörðu- stig 29, 5862 kr., Grettisgötu 55 B 3286 kr., Hverfisgötu 52, 10033 kr. og Hverfis- götu 52 A, 2438 kr. Oánir. Magnás Sæmundsson (frá Vind- heimum, Ölfusi) Prakkastig 13. 36 ára. Dó 7. júní. Eftirlit með hafnargerðinni. Bæjarstjórn á að skipa eftirlitamann með hafnargerð- inni af bæjarins hálfu. Meiri hluti hafn- arn'ifndar lagði til að fela hæjarverkfræð- ingnum það starf og veita honum 500 kr. ttl að kanpa sér aOstoð til næsta nýárs. Minnihluti (Tr. G.) lagði til að gera Kn. Zitnsen að eftirlitsmanni með 500 króna þóknnn — til næsta nýárs. En svo mun Fyrirhugað, að frá nýári hafi eftirlit-mað- nrinn 1000 kr. á ári fyrir starf sitt. Bæjarstjórn frestaði þvi á fimtudag að gera ut nm þetta mil. Elliðaárnar. Ekkert tilboð fengið enn nm leign þeirra þetta sumar. En frá ein- hverjum Ðavidsson, hrezkum manni, er komið tilboð nm að leigja ániar árið 1914 og 4 næstu ár fyrir 350 pd. sterl. (6300 kr.) árlega. Þessn tilboði vildi bæjarstj. ekki sinna að svo stiiddn. Nú eru árnar leigðar daglega fyrir 20 kr. gjald af hveiri stöng. Gashækkun. Carl Francke hefir farið fram á það i bréfi til bæjarstjórnarinnar að mega hækka gasverðið um 10°/0 vegna ýmislegrar verðhækknnar á nanðsynjum gasstöðvarinnar, einknm kolum. Bæjarstjórn neitaði tilmælum Prancke, Guðsþjónusta á morgun: I dómkirkjnnni kl. 12 sira Jóh. Þorkelss. (ferming og altarisg.) ------ kl. 5 sira Bj. Jónsson. (Altarisganga. Skriftir hefjast kl. 4*/4). í frikirkjunni kl. 5 (ekki kl. 12) sr. Ól.-Ól. Háskólakennari A. Courmont er h förum héðan eftir 2 ára dvöl. Hefir hann haft hér mikið og gott starf með höndnm, þar sem hann befir kent frönsku og haldið þótzt sjá, að ekki yrði tætt við hann né tjónkað, eða hann hefir brostið fram- takssemi og skórungsskap í mesta og mikilvægasta stórmálinu, er þá var á döfinni meðal stjórnmálamanna landshis. En hann skorti samt ekki fram- fara auda nó umhyggjusemi um al- mannahagnað. Hann vann að verkleg- um framförum. Hann kom á góðum sjávarsamgöngum í sveit sinni og hór- aði. En hann fór hór nokkuð öðruvísi að en framfara forsprakkar vorra tíma, er þeir berjast fyrir endurbótum og n/ungum í almennum framkvæmdum. Hatin hefir að líkindum ekki kvatt til margra málfunda, áður en starf var hafið, heldur lét hann flytja hvern sem vildi yfir Arnarfjörð. Á Barðaströnd hafði hann skip, er allir þeir voru fluttir á yfir Breiðafjörð, er þurftu. Þótt þess sé ekki beinlínis getið, þykir mór líklegast, að hann hafi aunast þessa flntninga ókeypis, enda hefir æfisiga hans orðið »rausn« um þessar fram- kvæmdir hans. Sóst það á henni, að þeir Vestfirðingar hafa fagnað þessum framförum og samgöngubótum, því að hún segir, a6r*þao*"hafi verið »sem brú væri á firðinum fyrir hverjum, er fara vildi«. Þessi »rausn« Hrafus og ráðstafanir eru þvf merkilegri, sem sorglega litlar sagnir fara af verkleg- um framförum á þeim tímum. Má telja víst, að Hrafn hafi sóð það í ut- anfór sinni, hvílíkir eftirbátar annarra þjóða íslendingar voru í þeim efnum. Ef vér ættum marga líka hans að efna- legri getu, gædda fórnarlund hans og framsóknarhuga, þyrftum vór ekki að kvíða forlögum hins fyrirhugaða eim- skipafólags vors. En hvort sem sá ný- græðingur bíður sigur eða ósigur í bar- áttu sinni, kemur einhvern tíma þar, að hór fer fyrir ströndum stórt og fagurt f s 1 e n z k t eimskip, er heitið verður í höfuð honum. IV. Norður í VatnBfirði bjó Þorvaldur Snorrason,mikill og tiginn höfðingi,valda fíkið illmenni, svikari og ræningi og

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.