Ísafold - 10.09.1913, Blaðsíða 1

Ísafold - 10.09.1913, Blaðsíða 1
Kemur út tvisvar í viku. Verð árg. 4 kr., erlendis 5 kr. eðal|dollar;borg- ist fyrir miðjanjúlí erleníis fyrirfram. Lausasala 5 a. eint. || ISAFOLD Uppsögn (skrlfl.) [j bundin vlð áramót, er ógild nema kom- j| in sé til útgefanda fyrir 1, oktbr. og só kaupandi skuld- Iaus við blaðlð. ísafoldarprentsmiðja. Ritstjóri: Ólafun* Björnsson. Talsími 48. XXXX. árg. Reykjavík, miðvikudaginn 10. sept. 1913. 72. tölublað I O. O F. 94959. Arþýðufél.bókasafn Templaras. 8 kl. 7—9 Angnlæknice ókeypis i Lækjarg. 2 mvd. •':¦ B Borgarstjóraskrifatofan opin virka daga 1 3 Bæjarfógetaskrifstofan opin v. d. 10—2 og 7 Bæjargjaldkerinn Langav. 11 kl. 12—8 og • 7 Byrna- nef- halslækn. ók. Pósth.str.HAflr J 8 íslandsbanki opinn 10—2>/i og B'/»—7. K.F.TJ.M. Lestrar-og skrifstofa 8árd.—10 iðd. Alm. fnndir fld. og sd. 8»/« slðd. Landakotskirkja. Gnðsþj. 9 og 6 á holf am. Landakotsspltali f. sjúkravitj. 11—1. Landsbankinn 11-2»/«, 5»/t—«'/". Bankastj. i.2-2 Landsbðkasafn 12—B og 5-8. Útlán 1—8 Landsbúnaðarfélagsskrifstofan opin frá A'i -2 Landsféhirðir 10—2 og 5—6. Landsskjalasafnið hvern virkan dag kl. 12—2 Landssíminn opinn daglangt (8—9) virka daga helga daga 10—12 og 4—7. Læknint; ókeypis Mngh.str. 23 þd. og fsd. 1' -1 ITAttúrugripasafnio opið l'Jt—2»^ a snnnrjd, Samábyrgð Islands 10—12 og 4—6. Stjórnarráosskrifstofurnar opnar 10—4 dagl, Talsimi Reykjavikur Fósth.3 opinn daglengt (8—10) virka daga helga daga 10—9. Tannlækning ókeypis Pósth.str. 14B md. 11 12 Vifllstaðahælið. Heimsóki,artimi 12—1 Þjóðmenjasafnið opið a hverjum degi 12—2. Nýja Bíó sýnir í kvöld og næstu kvöld Ný tízka. Mjög hlægilegt. Sá sem hún elskar. Amerískur sjónleikur. Alheimsfréttir. Nam Nam er framtíðarvindillinn í Reykja- vík. Fæst i tóbaks- og sælgætisverzl. á Hótel Island. Sigfús Blöndahl Rödingsmarkt 57, Hamburg 11. lnn- & útflutningsverzlun. Umboðsverzlun. Allar islenzkar vörur seldar hæsta verði. Slmneíni: Blöndahl. — Hamburg. Fánadrápið í Efri deild. Þess gátum vér í síðasta blaði, að 7 hefðu verið fánavinirnir í Ed. við 2. umræðu fánamálsins og með sam- heldni þeirra væri fánafrv. trygð góð afdrif í þinginu. Vér gátum þess og að engin ástæða væri til þess að ætla annað en að fánavinirnir héldu saman einnig við 3. umræðu. En veðrabrigðin eru stundum skjót í þingsölum voruml Laugardagurinn varð lukkudagur fánans. Þá var fánafrumvarpið hreins- að, fáninn formerkislaus samþyktur í deildinni. En á mánudaginn snerist blaðið við, og mæðudagur fánans kom í staðinn. Einn helzti fánavinurinn í deild- inni, síra Siqurður Síeýánsson gekk í óvinaflokk fánans, brast algerlega öllum vonum — rauf fylgismanna- flokk fánans og marði i gegn með atkvæði sínu rökstudda dagskrá, sem sennilega verður, því miður, sú tál- gröf, sem fánafrumvarpið eigi rís úr fyrst um sinn. Mánudagsatferlið i Ed. var á þessa leið: Fánafrv. hafði verið samþykt við 2. umr. i Ed. með þeirri breyting, að 1. gr. var breytt svo, að þar stóð: Hér á landi skal vera löggiltur ís- lenzkur fáni, í stað landsíam. Rökstudd dagskrá frá Eiriki Briem um að afgreiða fánamálið ekki frá þessu þingi var þá feld með 7 gegn 6 atkv. Einn þessara 7 var síra Sig. Stef. En við 3. umræðu öndverða reis upp Steingrimur Jónsson, 3. kgk. og bar upp svolátandi rökstudda dagskrá: »í trausti til þess, að ráðherra skýri Hans Hátign konunginum frá vilja alþingis í þessu máli og beri það upp fyrir honum, og stjórnin síðan leggi fyrir næsta reglulegt alþingi frumvarp til laga um íslenzkan fána — tekur deild- in fyrir næsta mál á dagskrá*. Vitaskuld átti þessi dagskrá að eiga alveg sömu forlög og dagskráin við 2. umræðu, — ekkert það nýtt var fram komið ýraman við tjöldin, sem breytt gæti afstöðu deildarmanna. En þetta fór eigi all-litið á annan veg. Eftir ræðu Steingríms töluðu þeir ráðherra og síra Sig. Stefánsson og þykir Isaýold rétt, að þær ræður verði landsmönnum kunnar í heild sinni. Þær voru á þessa leið: Ráðherra. Þessi dagskrártillaga, sem fram er komin, gefur mór tilefni til að bæta nokkrum orSum viS það, sem eg sagði um málið við 2. umræðu hér í deildinni. Þó að eg sé mótfallinn því, að þ e 11 a frumvarp, sem nú liggur fyrir, verði samþykt sem lög frá Alþingi, og verði yfir höfuð að ráða frá þvi, að málið sé afgreitt í frumvarpsformi frá þinginu í þetta skifti, þá er það engan vegin svo að skilja, að eg só andvígur því, að ísland fái sór löppiltan sórstakan fána, er táknað geti stöðu þess sem sórstakt land með sórstakri þjóð, þeg- ar slíkt getur orðið svo, að oss só til nokkurs sæmdarauka. Ástæðurnar fyrir afstöðu þeirri, sem eg nú hefi orðið að taka og verð að taka gagnvart fánafrumvarpinu, eru alt aðrar. Eins og eg hefi margBÍnnis tekið fram, álít eg máliS ótímabært nú, og óhyggilegt á ýmsan hátt að hreyfa fyrstu málaleitunum við kon- unginn um þetta mál í föstu frumvarps formi, sem ekki má frá víkja, þótt hann hefði eitthvað að athuga. Þessu máli horfir að því leyti öðruvísi við &a öðrum málum, sem þingiS hefir til meðferðar, að vór eigum hór aS etja gegn þeirri lógskýring eSa stjórnmála- kenning frá fornu fari, aS fánamál yfirleitt, þ. e. alt er aS fána lýtur hór á landi, só »sameiginlegt mál«, og liggi þannig ekki undir valdsviS Alþingis, — auk þess sem málið er þess eðlis, að það tekur sórstaklega til konung- dómsins. Þegar af þeirri ástæðu er nauðsynlegt að varast þær aðferðir, sem hleypt geti stífni í málið frá upp- hafi. Ennfremur er frumvarpið svo Btutt- aralegt, óákveðið og aS sumu leyti óheppilega orðað, að jafnvel einnig af þeirri ástæSu ut af fyrir sig virSist mér þaS ekki til þess falliS að verða að lögum. Breytingin, sem samþykt var hér í deildinni, að hafa orðið »fána« í stað »landsfána« hefir ekki gert frumvarpið ákveðnara nó minkað hætt una á ágreiningi og deilum um réttan skilning þess. Só það skilið eins og nefndarálit meiri hluta nefndarinnar hér í deildinni segir aS eigi aS skilja það, sem só aS það geri enga breytingu á neinum núgildaudi lögum, þá er hætt viS, aS sumum kynni aS virSast nokkuð 1/tið á unniS við það. Eg tel það eina afleiSinguna af þvi, aS byrj- að er frumvarpsleiðina af alþingis hálfu, að ekki hefir veriS taliS vogandi að fara opinskátt fram á meira en hið allra minsta m i n i m u m. Þó að það skifti litlu í samanburði viS annaS, má og telja það galla á frumvarpinu, hve orðalagiS í 1. gr. : »Hér á landi skal vera lóggiltur fáni« er óviðkunnanlegt, ef ekki villandi, sórstaklega fyrir útlendinga, er lesa lögin á útlenda tungu, og sjá þau dag- sett og staðsett í Danmórku, undir- skrifuð af konungi á Amalienborg. Fyrir þá liggur beinast við að halda, að »Hór á landi« merki Danmörk en ekki Island. — En, sem sagt, þetta er nú smáræði. Af þessum upptöldu ástæSum verð eg að vera þeirrar skoðunar, að ekki só rótt að samþykkja þetta frumvarp, heldur verSi aS velja aðra leið til þess að láta í Ijósi vilja þingsins. I dag- skrártillögunni er einmitt bent á þá leið, sem eg álít róttasta. Verði tillagan samþykt, þá mun eg telja mér skylt að bregðast ekki því trausti, sem þar er lýst, og gjóra það, sem í mínu valdi stendur, til þess að fá framgengt því, er þar er fariS fram á. Mun eg skýra H. Hátign konung- inum frá óskum þingsins, bera fram fyrir hann tillögu um, aS fyrir næsta alþingi verSi lagt stjórnarfrumvarp um þetta efní, og leggja áherzlu á að því verði framgengt. Ætti það frumvarp að vera í öllu falli skýrara og ákveðn- ara en þetta, ef til vill líka nokkru víðtækara en nefndarálit meiri hlutans hór í deildinni segir fyvir. Ef stjórn- arskrárbreytingin verður samþykt hór í deildinni, og þar af leiðandi auka þing næsta sumar, verður biðin þá ekki löng, þangað til menn fengju að vita af eða á um þetta mál, og tæki- færi til nýrra ráðstafana meS nýjum kröftum, ef ekki lánast þessi tilraun. Þetta álít eg þá aðferS sem só 1 í k- 1 e g u s t til þess aS fá framgengt sór- stökum islenzkum fána, sem einhver dálítill fengur væri í; en aS samþykkja þetta frumvarp nú, álít eg beint skað- legt fyrir málið sjálft. Því að jafnvel þótt staSfesting fengist, sem mjög verS- ur aS telja vafasamt, þá væri þar meS loku skotiS fyrir tilraunir til þess að fá betri, ákveðnari og ef til vill víð- tækari ákvæSi um þetta efni í náinni framtíS. Þeir, sera vilja fánamálinu vel, ættu því aS aamþykkja þessa rök- studdu dagskrá. Sig. Stefánsson. Mór hefir skilist, aS mótstaSa hæstv. ráðherra gegn þessu frumvarpi væri einkum fólgin í því að hann teldi máliS ekki nógu vel undir búiS til aS leggjast að þessu sinni fyr ir Hans Hátign konunginn, sem lög frá alþingi. Málið þess eðlis, að þingið ætti áður að vita um vilja hans. Nú hefir hann lyst þvi yfir í þess- ari hv. deild, að þessar mótbárur hans snertu alls ekki fánamálið sjálft, því væri hann einlæglega hlyntur eins og hann þættist áður hafa sýnt í n e f n d- i n n i, en með frumvarpi þessu væri miklu minna unnið en æskilegt væri. Sökum þess gæti hann ekki lóð flutn- ingi þess fyrir H. H. konunginum það fylgi, sem hann anuars teldi sór skylt að veita því. En nú hefir hann lýst því skyrt yfir að hann vilji gera alt sem í hans valdi stendur til þess á næsta þingi aS geta lagt fram stjórnarfrumvarp um íslenzkan fána, setn ekki væri v e r r a, heldur betraen þetta frumvarp, sem óneitanlega er aS því er mór skilst ekki svo greinilega orSað, sem skyldi, og getur því orkað nokkurs tvímælis, hvernig skilja eigi. Svona skýra yfirlýsing hefir hæstv. ráðherra ekki fyr gefið á þessu þingi, aS minst'i kosti ekki hér í deildiruii. Að þessu leyti horfir málinu nokkuð öðruvísi við en áður. En málinu horfir að öSru leyti svo viS, hvort sem litiS er til þjóSarinnar, þingsins eSa afstöSu ráSherrans, aS honum má vera þaS full-ljóst, aS sé sú leiS farin, sem hin rókstudda dag- skrá, sem fram er komin, bendir á og hann ekki getur sýnt þann árangur af viðleitni sinni aS koma málinu í betra horf en það nú er í, eSa meS öSrum orSum kemur meS erindisleysu fram fyrir næsta þing, þá muni draga upp þá bliku hór á landi, er þaS ól kæmi úr, sem hann eða hver ráSherra sem væri mætti lítt á móti halda. Aftur á móti myndi hann hljóta þökk allra góSra íslendinga, ef honum tækist aS reka þetta erindi, er hann nú telur sig fúsan til, meS góSum árangri. Sjálfum honum væri þaS og ekki minst hagkvæmt. Frestun málsins myndi og í augum allra einlægra fylgismanna þess talin aS hafa veriS viturlega ráSin, yrði hún til þess, að fyrir næsta þingi lægi stjórnarfrumvarp um fánann betur úr garði gert að formi og efni en þetta frumvarp, enda skiftir það minstu hvort lög um fánann fást árinu fyr eða seinna. Mál þetta er einn þáttur úr sam- bandsmálinu og mér þykir mikiS undir því komiS, aS meSferS þingsins á því spilli ekki í neinu góSri samvinnu viS stjórnmálamenn Dana og konunginn í sambandsmálinu, en til þess er dag- skrárleiSín aS þessu sinni öllu líklegri en frumvarpsleiSin. Eg mun því greiSa atkvæSi meS dagskránni, en eg tek það skýrt fram, að eg geri það meS þeim formála, að hæstv. ráSherra standi viS þá yfrlýsing sína, aS hann geri alt sem í hans valdi stendur til þess aS koma meS betra frumvarp á næsta þingi og fylgi því málinu fram til sigurs meS einlægri og röksamlegri viSleitni, aS koma því í það horf, er allir réttsýnir menn mega vel við una. Fleiri tóku eigi til máls og hafa fánavinir ýmsir í Ed. sagt ísafold, að þeir hafi með þögninni viljað sýna megnustu vanþóknun sína á þeim brögðum, sem fánamálið hafi verið beitt með frávillings-háttalagi síra Sig. Stef. Rökstudda dagskráin var síðan samþykt með 7 : 6 atkv.: Með henni greiddu atkv.: Stgr. Jónsson, sira Einar Jónsson, Eiríkur Briem, Guðj. Guðlaugsson, fiilíus Havsteen, Sig. Stefánsson og Þórarinn Jónsson. Móti henni greiddu atkv.: síra Björn Þorláksson, Guðm. Björnsson, Hákon Kristófersson, Jón Jónatansson, Jósef Björnsson og Sigurður Eggerz. Var það eigi sízt gleðilegt, að Guðm. Björnsson reyndist nii sem fyrri staðfastur fánavinur. Samkv. því hvernig net öll eru úr garði gerð á þingi, hefðu ýmsir fremur búist við, að hann færi í föt síra Sig. Stef. við þetta tækifæri, úr því nokkur þurfti til þess að verða. — En hann hefir eigi viljað hafa »lik fánans« á samvizkunni og vel sé hon- um fyrir það. I ræðum sínum halda þeir því fram ráðherra og síra Sig. St., að þessi leiðin, sem nii er samþykt, sé líklegri til sigurs en að samþykkja frumvarpið. I því efni erum vér á gagnólíkri skoðun. Vér teljum engan vafa á því, að ef á annað borð er mótstaða af konungsvaldsins hálfu gegn því, að vér íslendingar fáum sérstakan fána löggiltan, þá er það sannarlega ekki ráðið til þess að vinna bug á þeirri mótstöðu, að hopa á siðustu stundu, sýna á sér veilu, rétt þegar frumvarpið er að sigla inn í þá traustu höfn, sem heitir: Lög frá al- pinqi. Vér segjum eý, með því að ástæðu- laust virðist alveg að svo stöddu að gera ráð fyrir, að konungsvaldið fari að rísa i móti óskum hinnar ísl. þjóðar í máli, sem vér hljótum að halda fram, að sé algert sérmál vort. Þvi þarf endilega að gera ráð- fyrir, að konungur vor snúist móti ein- lægum áhugamálum íslenzku þjóðar- innar, sem honum hlýtur að vera ant um að gera til geðs, ef hann vill góður konungur reynast oss, svo sem hann, hinn núv. konungur vor á kyn til ? En ef svo væri, að óvinir vorir í Danmörku hefðu haft fortölur í frammi við konungsvaldið að spyrna á móti því, að vér fáum sérstakan fána — þá getur hver maður sagt sér sjálfur, að ólíku traustari er að- staðan og vænlegri til framgangs málinu, ef að baki stendur: sampykt lög frá alþingi og ráðherraembættið lagt við staðfesting, heldur en áskor- un til ráðherra um að tala við kon- ung og gera sitt til, að stjórnarfrv. verði lagt fyrir næsta þing. Að taka. upp þessa aðferðina eftir að málið er búið að ganga í frum- varpsformi boðleið gegnum báðar deildir — það er að sýna veilu, sem aldrei átti til að vera eða fram að koma, og sízt eftir tíðindin í vor. Það hefði verið miklu betra, að ekkert frumvarp hefði komið fram í þinginu heldur en að fá þenna endir á málið. Frumvarpslaust hefði þá átt í þings- ályktunarformi að skora á ráðherra að leggja frumvarp fyrir næsta þing. En sú leiðin var ekki valin, ein- mitt vegna þess, að vinum fánans þótti frumvarpsleiðin tryggari miklu og vænlegri til sigurs. Úr ókurteisinni gagnvart konungi, sem ráðherra talar um og Stgr. Jóns- syni verður svo tiðrætt um í nefnd- aráliti sínu (sjá siðasta blað) finst oss heldur ekkert gerandi. Það er nú einusinni svo, að konungar í þing- ræðislöndum verða oft að geia fleira en þeim gott þykir persónulega. Og ef sá mælikvarðinn væri á lagður hvert frumvarp, að þeim eða þeim konungi persónulega geðjist að því, þá mundu færri frumvörp að lögum verða en hentugt væri. En þegar þingin eru búin að gera frv. að lög- um, þá skal mikið til, að konungs- valdið neiti þeim staðfestingar. Oss er nær að halda, að ef sömu aðferð- inni hefði verið beitt í aðflutnings- bannsfrv., eins og þeirri, sem fán- anum er fyrirhuguð, þá hefði kon- ungsvaldið verið tregt til að sam- þykkja, að bannið yrði lagt fyrir þing sem stjórnarfrumvarp. En ein- mitt vegna þess, að sú aðferðin var höfð i baunmálinu, sem í&n&vinirnir vildu hafa nú í fánamálinu, þá fór um þau eins og fór, þrátt fyrir megna mótspyrnu mikilsmegandi Dana o.fl.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.