Ísafold - 13.05.1916, Blaðsíða 2

Ísafold - 13.05.1916, Blaðsíða 2
ISAFOLD / kvöld M. 8 fyseffir úfsaían mikfa Ttf Sápufyúsinu og Sápubúðinnl Þetta er áreiðanlega siðasti dagur útsölunnar og ætti því hver sparsöm hús- móðir að kaupa vörurnar fyrir kl. 8 í kvöld. Fíýfið yður að kaupaí Meðal margs annars verður selt töluvert af handsápu undir innkaupsverði H.f. Sápuhúsið 01 Sápubúiin Austurstræti 17 Laugavegi 40 syni í Reykholti. Þó Þorsteinn væri maður bókhneigður, einkum eftir að hann tók að reskjast, undi hann samt ekki námi í latínuskólanum lengur en tvo vetur; hneigðist hug- ur hans meir að verklegum fram- kvæmdum, en í þá daga var um fátt annað að gera en landbúnað. Fór hann því utan og kyntist búnaðar- háttum í Danmörku. í þeini för afiaði hann sér margvíslegrar þekk- taka erknd lán, frá 10—20 millíón- ir króna. Þó er ekki laust við að þetta atriði, sem áður var aðal- atriðið, sé minna vert í svipinn úr því 10—20 millíónir af islenzkum sparisjóðs-skildingum eru til að spila út. Náttúrlega væri þó erlendá féð eitthvað happadrýgra og finna. Annað atriðið er, að fyrst og fremst beri að verja fénu til þess að byggja 0% reka leikhús í Reykjavík. Þriðja atriðið er að frá Islands- banka stafi allar framfarir landsins. Einnig þetta er dularíult fyrirbrigði en því dásamiegra er það. Banka'rnir fá 5—6 millj. króna af erlendu fé. — Þjóta ekki upp kaup- staðarhús fyrir 20 millj.? Islandsbanki fær 3 millj. Óðara eigum við gufuskip fyrir 4 milliónir, auk margs fleira. Mér skilst líka, að Islandsbgnki sé á einhvem dularfullan hátt riðinn við — stríðið —, að það sé honum að kenna og jafnframt að þakka, að við höfum bætt 15 millíónum við sparisjóðsskildingana. Þó vil eg biðja þá sem uran fara að hreyía þessu ekki við stórveldin, því nóg er nú rekistefnan samt út af stríðinu. ingar, sem kom honum að góðu haldi síðar meir. Eftir útkomu sína hingað stóð Þorsteinn fyrir búi móður sinnar, þar til 1884 að hann tók við búi sjálfur, og um haustið 1886 kvænt- ist hann Solveigu Guðmundsdóttur í Austurhlíð í Biskupstungum, sem lifir mann sian og tveir uppkomnir synir þeirra, Óskar og Skúli. Einn son átti Þorsteinn áður hann kvænt- Jámikill erMammonskraftur. Hvað var nú það hérna um árið, þó 5000 manna mettuðust af 5 brauðum og 2 fiskum hjá þessum ósköpum. Reyndar gengu þá líka af 12 karfir fullar af leyfum, en ekki valt þetta þó á millíónum. í stuttu máli: Ef við höfum erlendar millíóna-skuidir, leikhús í Reykjavík og Islandsbanka — þá þurfum við ekki að vera smeikir! Hún er heldur litilfjörleg fjármála- vizkan min og bændanna — i saman- burði við þetta, enda er ekki von að vel fari fyrst oll fjármálaþekking- in hefir sezt að á þriðju skrifstofu í stjórnarráðinu. Okkur finst að islenzkt sparisjóðs- fé, sem í mörg ár hefir verið miklu þyngra á metunum en alt útlenda bankahlutaféð, sem mest er gum- að af, muni hafakomið að nokkru haldi fyrir þá sem á lánum þurftu að halda. Okkur finst að það muni þó ekki tjón fyrir landið, þó vextir af þessu innlenda fé þurfi ekki að flytjast út yfir pollinn. — 4 — ist; heitir sá Haraldur og er hann á Móeiðarhvoli ásamt bræðrum sínum. Um búskap Þorsteins er það að segja, að fyrir flestra hluta sakir má telja hann í röð allra fremstu bænda þessa lands. Bar alt, jafnt utan húss sem innan, vott um rausn og skör- ungsskap beggja þeirra hjóna. Var ætíð gnægð alis þess, er hafa þurfti, fénaður afarmargur og vel með far- Við höfum tröllatrú á því, að vinna og sparsemi. séu uppsprettur allra auðæfa, þ6 hagsýni sé ómiss- andi með. Með þessu þrennu þykj- umst við færir í allan sjó og geta jafnvel komist af án leikhúsins og bankans. Meira að segja treystum við okkur til þess að búa þá til Ieik- húsið og bankann ef því væri að skifta. Annars er ekki laust við að okk- ur sýnist bankarnir i aðra röndina séu okurkarlar, sem »útsjúgi ekkjur og munaðarlausac, þó nytsamir séu þeir í hinu. Meðan góður sparisjóður itarfar í héraði fá venju- lega allir lán sín með betri kjöium og lægri vöxtum en þegar banki tekur við stjórninni. Vextirnir þfóta þá ekki gengndarlaust upp, þó ein- hver hundur snúi sér við fyrir utan pollinn og þetta hyggjum við að sé almenningi hagur. Sparisjóðir vorir hafa lengst af gefið 4 % af fé því sem í þá var Iagt en tekið um 5 % a^ útlánum, sem voru oftast til lengri tima. Bankarnir gefa 4 °/0 af ihnlánum en taka 5 — 7 °/0 af útlánum, sem aðeins eru til hálfs árs, eða eins, ef vel læt- inn og fór einkum orð af því, hve mikið Þorsteinn átti jafnan af fall- egum hestum og góðum; var hann og taiinn með beztu hestamönnum austur þar. Miklar jarða- og húsabætur gerði hann á Móeiðarhvoii. Lagði og önn- ur býli undir höfuðbólið og mun enginn enn hafa búið stærra þar en hann, og í engu mun hafa verið minni risna hans, en fyrirrennara hans á Móeiðarhvoli, og hafði þó oft verið í bezta lagi áður, þvi lengst af hafa höfðingjar setið þar. Hann var með allra fyrstu bænd- um eystra að taka upp sláttuvél og gafst það svo vel þegar í byrjun, að jafnan síðan hefir meiri hlutinn af útengi þar verið sleginn með henni, og löngum stóð Þorsteinn framarla i flokki þeirra bænda, er tóku upp gagnlega nýbreytni. Betri þótti vist á Móeiðarhvoli en alment gerist, bæði í viðurgerning- um öllum og»viðmóti, og voru þau hjón því flestum mönnum hjúasælli. Kunni Þorsteinn og allra manna bezt að umgangast fólk, hveirar stéttar sem var, og gat engum dulist, er sá hann, að þar fór stórmenni, því all- ur var maðurinn hinn höfðinglegasti, bæði að útliti öllu og framkomu. Óhlutdeilinn maður var Þorsteinn; mun og hafa kunnað þvi betur, að mæta hinu sama hjá öðrum, en heil- ráður og snarráður þótti-hann, ef til hans var leitað. Svo má að orði kveða, að í Rang- árvaliasýslu sé gestrisnin héraðsvenja, og var Móeiðarhvolsheimilið ekki eftirbátur annara heimila í því, þeirra er bezt þykja þar i héraði. Auk framúrskarandi smekkvísi, sem lýsti sér í öllu fyrirkomulagi á heimilinu, voru þau hjón bæði prýðisvel rrient- uð og óvenju skemtin í viðræðum; gerðust því margir fleiri til að koma að Móeiðarhvoli en þeir einir, er brýnt erindi áttu þangað. Var þeim hjónum og geðþekt mjög, að gestir kæmu til þeirra. Hjá Þorsteini sameinaðist höfð- ingsskapur og glæsimenska fyrri tím- ans og nútímans og fór vel á, og gott væri Islandi að eiga, þótt eigi væri meir, en einn bónda slíkan í sveit hverri. S. „Frammistaða Sig. Eggerz". í »Þjóðctefnu« sinni skrifar Einar Ben. grein með þessari yfirskrift, og telur þar frammistöðu Sig. Egg. og pólitík hans vera sem >þoku«, er sópa þurfi úr vegi, til þess að rétt- ur skilmngur náist á stjórnmálunum. »Einfeldni« Sig. Egg. hafi ráð'ið mestu um hvernig fór, hann haft farið »einfeldningsins erindW út fyrir pollinn o. s. frv. Hann hafi ekki haft »vit né einurð (eða þor vegna þingsætisins) til þess að rjúfa þing, sem var bein lagaskylda, eins' og öllu málinu var komið« — og »ekkr hafi hann tjáð konungi sannleik^ um vilja Alpingis. Og viðvíkjandi þessu gefur hr. E. B. þær upplýsingar, sem merkileg- astar eru, sem sé þær, að Sig. Egg- erz hafi snáið við blaðinu (eftir þing 1914 og áður en hann fór á kon- ungsfund) 0% hafi pá ásett sér, »eftir langt samtal við qreinarhöf., E. B., uppi i stjórnarráðu, m. m., að bera fyrirvarann upp fyrir konunqi öðruvísi en Alþingi ætlað- ist til 0% pvert á móti því, sem Sig. sjálfur hafði lýst yfir í þinqinu! Hér kemur þá fram, sem margan manninn grunaði áður, að Sig. Egg- erz fór ekki með málið eins og hon- um bar, og var því ekki við góðu að búast. Enda muna vist allir, að þessi »ráðunautur« Sigurðar (E. B.) reri að því öllum árum, að koma stjórnarskrármáiinu fyrir kattarnef, og sömul. Ben. Sveinsson. — Er ekki að furða, þótt höf. leggi áherzlu á, hversu skaðlegt það sé fyrir kjósend- ur landsins, þá er vilja lá réttlætis- dóm feldan í stjórnskipunarmálinu, >að lita til S. E. um vörn eða sókn í því máli — því hann áen^anrttt- lœtanlegan málstað til í þeirri deilu*,. segir E. B. H. ur. Við sjáum ekki hagnaðinn fyrir aðra en bankann. Rekur annars ekki skrifstofustjór- ann minni til þess, að bönkum ytra er meinilla við samkepni spari- sjóðanna og hafa viljað með ýmsu móti koma þeim fyrir kattarnef eða sölsa þá undir sig? Til hvers? Til þess að geta grætt meira á sauðsvörtum almúganum. Skrifstofustjórinn gefur góðar von- ir um að Islaudsbanki muni fram- vegis gefa hluthöfum 7—8 % af hlutafé sínu og síðar meira. Hvaðan sýgur bankinn þessa okurvexti ? Ekki frá mér sem ekki græði á skuldum, heldur frá skuldugum almenningi. Skrifstofustjóranum finst, að bænd- ur vilji gera þjóðina að betlandi föru- kerlingu — að Helgu skrinu. Fyrir okkur vakir að gera hana miklu rík- ari en skrifstofustjóranum hefir nokkru sinni dottið í hug. Með okkar gömlu þrenningu: vinnu, sparsemi og hag- sýni ætlum við að gera hana svo ríka, að hún þyrfti ekkert fé að sœkja út fyrirþollinn, þó hán villdi hrinda öllum sinum nauðsynjamálum áleiðis og jafnvel »forgylla« stjórnarráðið utan og innan. — 6 — Dómur var kveðinn upp i bæjarþingí'; Reykjavíkur á fimtndaginn (n. þ. m.) í máli, sem Páll Jónsson mála- flutningsmaður hafði höfðað gegn Einari Arnórssyni ráðherra, út af um- mælum í bréfi (embættisbréfi) til stjórnar Landsbankans, sem Páll taldi meiðandi fyrir sig. Heimtaði hann E. A. sektaðan og dæmdan til skaða- bóta, en dómur féll á þá leið, að mdlinu var vísað frá og Páll dœmd- ur í ij kr. málskostnað og sektaður af hálfu réttarins (ex officio) um 20> kr. fyrir ósamilegan rithátt. Og hús viljum við Hka byggja. En við metum það meira að byggja hús yfir fólkið, sem flest lifir í lé- legum, óhollum hreysum, bæði til sjávar og sveita. Teljum þess jafn- vel fulla þörf að lát& ^. skrifstofu fá betra húsnæði en hún hefir. Svo er það ekki ómögulegt, að seinna, þegar vel liggur á okkur og Reykjavík er orðin svo stór að leik- hús geti þrifist þar, — að þá byggj- um við þetta fræga leikhús fyrir al- íslenzkt fé og máske fallegra én,' skrifstofustjórann hefir nokkru sinni dreymt, og er haun þó bjartsýnn hugsjónamaður, sem telur hug og» dug i fólkið. Guðm. Hannesson: — 7 —

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.