Ísafold - 09.02.1921, Blaðsíða 1

Ísafold - 09.02.1921, Blaðsíða 1
ISAFOLD Sfmar 499 og 500. Ritstjóri: Vílhiálmur Finsen. Isaf oldarprert tstr ifll* XLVIII. irg4P| Reykjavik, Miðvikttdat>inn 9. febr. 1921. 6. tölublað. Matthías Jochumsson Með þér hneig skáldabld i Norðurdtt, þar áleinn merkið barstu, lengi og hátt; það lýtti um jbkla og eyði eins og dagur við einsöng þinn og hinnstu Bragamdl. — Þar tekur undir enn vor þjóðarsál, því enn á streng vors hjarta hinn forni slagur; — og ung hjelst rödd þín, yfir mannamátt. Um minning þina er bjarmi hdr og fagur. Þú namst við Háváhirð þln dýru orð; þin himnaritning var af norðurstorð — og þelsins innstu þrœðir af þeim toga. Gegn þjóð og öld og sið stóð lund pin frjáls. Þitt hjartarúm í trú var magn þíris mdls; 4 mannúð klerkur hœrra ei strengdi boga. — Þú mcdtir goðans mál við drottins borð, ¦cm mildi og kristni dvaldi í hvarmsins loga. Því tengdist flug þíns anda hjartans œð, að Island gamla var þin sjónarhœð. 1 fornbld gjbrðist sjdlf þín frœgðarsaga; þar sdstu í draumi rætast niðjans von. Já, þú varst rika skjómaskdldsins son, það skein af svip þíns hugar alla daga. Þitt auga varð ei fest við fœð nje smœð; par fórstu snbggur hjd d vœngjum Braga. Og þvt var Hel þjer efni og hvöt til óðs; við andldt sástu byrjun söguljóðs. Hjá lágum móldum reistu i himinheiðin; pað heyrðist eins og blœjum vœri svipt. Þar varðstu skygn og lass d leynda skrift. Þú lífstrjeð sást, en hinir grafarmeiðinn. Þar varstu ör á auð þíns rika sjóðs. — Þín œðstu tilþrif spruttu fram við leiðin Þeir áttu þig að vin, sem veröld brdst — þd varstu mestur, þegar harm þú sdst. Þú mintist fastast heimsins völtu vistar, er veg og auð hans dís þin mœrði hátt. Þitt geð sig kvað við guð og menn í sdtt, er gengi hvarf og vonir spndust misstar. — Þú last það fagra í miskunn manns og dtt og mynd þess góða í djúpi állrar listar. — Þú orktir þegar kallið kvað þig fram. Með klökkri hugð þú áttir Ijónsins hramm. Hvert Ijóð var drýgt að dómi eigin vildar; hver dáð þíns orðs bar mark þins kjarks og striðs. Um helming aldar höfuð skáldalpðs leit hvergi um öxl til skóla, eða fylgdar. Þú tókst ei neinni tamning d þinn gamm, en tróðst þin eigin spor til hárrar snilldar. Frd heimimm til hólmans slóstu brú og hámennt orðsins reiddir þú i bú. Þú vikingshöndum fórst um álfuarðinn og,%óðalsmerktir Fróni djásn og gull. Þín strandhögg VOru djörf og framafull; í fólksins minning reis þjer heiðursvarðinn,\ er Ijóðin jarðarfrœgu fluttir þú d feðramáli Norðurheims í garðinn. Vort fjallaland var þjer eitt hdreist hof; þú heyrðir auðn þess kveða drottni lof; þú sást þess tinda einsog altarskarir, þar ísar breiddust eins og helgilin. Þú drakkst þess tœra lopt sem lifs þins vin og lagðir bœnarmdl á állar varir. — Mjer finnst með^stormsins skin og skpjarof um skuggadali vora enn þú farir. I glímu Þðrs þjer harpa úr hönd var felld — en hver á lengri dag og fegra kveld? Hvar mál vort tálast áttu sókn og safnað, i söngvdkalli þinu er dauði ei til. Þitt orð á hljóm af hreysti, fjöri og yl, þar hjartablómin geta fœðst og dafnað. Þú barst þann kœrleik og þann andans eld, sem enginn brjóstsins kuldi getur hafnað. — — Jeg vissi í minni þjóð einn þrumuklerk; jeg þekkti eina raust þar, sem var sterk. Nú breið þú limið, stolti, mikli meiður, um móður vorrar dyra arf og kyn. Aý Gimli og Eden vóx þú, vœni hlyn og vilji þinn var trúr sem helgur eiður. Þú gafst oss állt þitt lif, og voldugt verk. — Guð verndi list vors mdh og Islands heiður. Einar Benediktsson. Margir hafa veitt því eftirtekt, hve mikill munur er á námsframförum sveitabarna og kaupstaSabarna. Alment eru sveitabörnin, sem numið haf a í f ar- skólum eins vel aS sér á fermingar- allri og kaupstaSabörnin, sem fengiS hafa kenslu í góðum kaupstaðaskólum. pó er námstíminn í farskólunum oftast 3—4 mánuSir á ári en í kaupstöSum 6—7 mánuSir. Sveitabörnin ganga í far- skólana í 4 ér en kaupstaSabörnin oft- ast 6 ár. ESa svo hefir þetta veriB. Ekki getur þessi munur á námsfram- förum sveitabarna og kaupstaSarbarna stafaS af því, aS kaupstaSakennarar séu lakari kennarar en sveitakennarar, heldur jafnvel það gagnstæða yfirleitt. paS hlýtur því að vera eitthvaS annaS sem hér kemur til greina. Um nokkur ár hefi eg haft kynni af beztu námsbörnum úr Reykjavíkur barnaskóla — sem teljast má góBur barnaskóíi — og hinsyegar beztu náms- börnum frá tveimur farskólum í sveit. Og mér fanst sveitabörn þessi miklu þroskaSri í námi sínu og vita meira í sumum námsgreinum en Reykjavíkur- börnin. En þaS eru f leiri en eg sem veitt hafa þessu athygli. paS er enginn vafi á því, aS sveita- líf iS þroskar ungmenniS betur en kaup- staSalífiS. En sérstaklega er þaS þrent sem dregur úr námsframförum kaup- staSarbarna, aS mínu áliti. paB er of- langur námstími, oflítill svefntími og of margt sem truf lar börnin. Mér hefir gefist tækifæri til þess afj veita því eftirtekt hve oflangur náms- tími barna er skaSlegur í ýmsum grein- um. Oflangur námstími sljófgar börnin, gerir þau löt til náms og leiðánámisínu Flest börn hafa litla meSfædda löngun ti! náms. og þaS er fyrst um og eftir fermingaraldur aS þau ná fullum náms- þroska. Og mörg ungmenni eru bezt til náms um tvítugsaldurinn. pó minniS sé næmara meSan maSurinn er ungur þá er skilningsgáf an of tast miSur þroskuS. Börnin eru oft fljót aS læra eitthvaS utan aS, en þaS gleymist undra fljótt og erfitt aS gera þeim þaS skiljanlegt það sem þau nema, og því verra sem námiS þreytir þau meira. Börnunum er þaö sízt af öllu íiátt- úrlegt að sitja vifi bóknám 7—8 tíma á dag (4—5 tíma í skólunum og 3—4 tíma til undirbúnings skólatímanna) og námstíminn er svo 6—7 mánufiir af ár- inu samfleytt í sex ár, eSa jafnvel leng- ur. — petta er börnum eigi holt. Horfifi á leiki barnanna þá muniS þiS sjá hvaö þeim er hollast og náttúrlegast til þess að þroska líkamann og sálrlífið. AS léta börn byrja snemma á bók- námi og halda því fast aS þeim, er blátt áf ram á móti lögum náttúrunnar, og þar af leiSandi stórskemd á börnunum. Eg veit aS þessi skoSun kemur mörg- um undarlega- fyrir en hún er nú samt rétt. paS sannar ekki vitund þótt þessi meSf erS á börnum tíSkist í öllum menta- löndum veraldarinnar. pafi er mikiS til af tískuheimsku í heiminum, eSa alls- herjar villikenningum. paS var einu sinni sú allsherjar- heimska rikjandi í flestum löndum, aS „enginn yrSi óbarinn biskup." — paí var þá taliS guBi velþóknanlegt og nauB- synlegt uppeldi, aB berja börnin dag- lega fyrir hverja smáyfirsjón og hvert barnabrek. Stöku menn sáu, afi þetta var ómannúBleg og heimskuleg upp- eldisaSferS og sögBu: „prábariB barn siðast aldrei." — Nú kannast víst flestir viS aS þetta er satt. paS var líka eitt sinn allsherjar trú- arvilla, aS alt sem menn lærSu ætti aX lærast í „belg og bySu." Menn ættu aB kunna þaS reiprennandi utan aS. Nú vita menn aS lítiB gagn er afj slíku námi pó er ennþá heimtaS af flestum, a8 bórnin læri „kveriS" utanbókar, eöa kunni hverja spurningu í því reiprem»- andi. petta er mesta fásinna. Sálarlífi flestra barna er ofboSS mefj of löngum námstíma og of mörgum ólík- um nám^reinum. Ekkert barn fram aS | 12 ára aldri ætti aS sitja lengur aS námi j daglega en samtals 4 tíma, og er þaB J líklega of mikiS. Böm á 6. til .9. ald- ursári mega ekki hafa meira en 2^-3 tíma andlega vinnu daglega. Hér er tal- inn sá tími, sem barniS er í skóla og undirbúningur undir hann í heima hús- um. • Flestum mun nú orSiS ljóst, aS öll andleg störf eru meira lýjandi eSa þreyta meira en líkamleg vinna. Full- orBnum mönnum er til dæmis eins heilsu samlegt aS vinna í 10 tíma líkamlega vinnu en 6 tíma andlega vinnn á dag, t. d. viB kenslustörf eSa skriftir. En börnunum eru öll andleg störf enn þá erfiSari, óhollari og ónáttúrlegri en full- þroska mönnum. Þau þurfa dag- lega næga hvíldartíma og til leika. pá má líka láta þau vinna líkamlega vinnu (auk leika), sem er við þeirra hæfi og skapferli. En þar má sannarlega fara gætilega. Börn á 6.—9. aldursári mega ekki vinna lengur á dag en samtals 2 til 3 tíma — meS hvíldum, sem eins konar áframhald af leikum þeirra. — paS hefir margur faBirinn skemt börn- ] in sín meB of mikilli vinnu. Pau hafa enga æsku átt, en orSiB snemma þreytu- leg, ellileg og taugaveikluS. En folana sína, sem þeir ala vandlega upp, vilja þeir ekki brúka fyr én þeir hafa náB fullum líkamsþroska. peir þykjast hafa reynslu fyrir því aS þaS sé skemd á hestinum, ef hann er tekinn til vinnu þótt lítiS sé, fyr en hann er fullharBn- aBur og fullþroska. peir fá annars eigi fulla burSi eSa fult vinnuþol. Eg hygg að sama gildi um ungmennin, sem látin eru þræla of ung, einkum sé þeim ofboSiS meS andlegri vinnu. pá kem eg aB svefntímanum. Hann er yfirleitt styttri hjá kaupstaSabörn- um en sveitabörnum. KaupstaSaskólar byrja kenslu kl. 8—9 daglega. VerrJa börnin því aS vakna of snemma. En þeim er eSlilegt aS sof a til kl. 9 aS vetr- inum. Einkum er þess aS gæta, aS börn hafa fæst næSi í kaupstöSum til þess aS sofna nógu snemma á kvöldin. par truflar svo margt. paB er líka sá slæmi siSur í kaupstöSum hjá mörgum, eBa jafnvel flestum, aS hátta seint á kvöld- in og vakna seint á morgnana. Kensla í barnaskólum ætti ekki afj byrja fyr en kl. 10 og þau börn, sem eru yngri en 10 ára ættu aS koma heim úr skólanum kl. 12. En þau sem eldri eru kl. 1—2. — í Reykjavík sofa skóla- börn alt of stuttan tíma og sitja á skóla bekkjunum alt of langan tíma. pess vegna eru þau flest orBin þreytt og leifj á námi þegar þau eru fermd. pá kem eg aB síBasta atriBinu, því sem eg álít aS tef ji fyrir námi og and- legum þroska kaupstaBabarnanna. Um

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.