Ísafold - 28.02.1921, Blaðsíða 1

Ísafold - 28.02.1921, Blaðsíða 1
S n 3' 499 c~' *•"« XLVll!. are. Ritstjóri V. Finsen Reykjavík mánudaginn 28. febrúar 1920 J.vtíoídarpf" í«!n ]!*;? 9. -.ölublað. iiulisi. Vinnufærir og vinnandi karhnenn munu vart vera fleiri en 40.000 á landi voru. Lítil borg væri þaS álitin erlendis, sem ekki' hefSi fleiri. ViS, þessir fáu, byggjum land, sem er þrisvar sinnum stærra en Danmörk og hó'fum tekist á hendur aS stýra því og vera okkar eigin menn. ViS höfum tekist þaS á hendur, aS sýna hinum mentaSa heimi a'S viS, þótt fámennir og fátækir séum, kunnum svo nieS okkar málefni aS fara, aS álít annara þjóSa á okkur aukist, eigum að leggja hyrningarstein hins nýja ríkis og byggja svo meS vitur- legum framkvæmdum þann grunn, sem eftirfarandi kynslóSir geta haldiS áfram aS byggja á og veriS vissir um, aS undirstaöan sé traust, þar eS hún er gerð af þeim, sem sjálfstæöiö heimt- uSu og vissu hvað þeir gerSu. Nú er svo komiS aS viS verSum atS halda hóp og hópurinn á aS eins aS hafa þaS fyrir augum, aS rétta viS þaS sem aflaga fer og gera þaS fljótt og vel og hafa sjómannasniS á því, aS láta seglin ekki rifna meira> en þörf gerist, svo hægt sé að gera viS þau. Almenningur skilur ekki stjórnmál, enda hafa flokkar veriS þaS margir, meS ýmsum stefnum, aS viS miklum skilningi manna á meSal er ekki aS búast. Hér er um enga pólitík aS ræSa sem stendur aSra en þá, aS allir sem einn maSur hjálpi til aS koma landi sínu úr því feni, sem þaS nú er sokkiö í. þaS ætti aS vera pólitík sú, sem fariS ei eftir, hvort hún heitir langsum, þvers ¦um, upp í loft eSa á grúfu gerir ekkert til, nafniS segir ekkert, en hitt er þunga- miSjan, aö framkvæmdir og stefna alíra víki aS sama punkti. ViS erum ekki komnir þaS langt, a« viS þekkjum okkur sjálfa, festuleysiö og hringliS á öllum sviSum er svo mik- iS, aS dæmafátt má heita um þjóS, sem ætlar og vill fara meS sín eigin mál sjálf, því heilbrigS skynsemi segir okkur öllum, aS máttur okkar liggi í því, aS viS séum samtaka í öllu því, er styrkir og eflir velmegun vora, því þao ímm afla okkur álits út á viS, en álit annara þjóSa á okkur mun verSa okkar fámennu þjóS hin öruggasta og besta vernd. Sundrung, sem er og verS- nr rót fátæktar og eymdar, gerir okk- nr aS lokum aS bráð annara. ViS skulum reyna aS hugsa um . bvernig hér er umhorfs. TrollaraútgerSin ber sig ekki. PaS sýna allir reikningar. Alt er til útgerSar ,þarf er of dýrt móti því er fyrir afl- ann f æst. Kolin eru of dýr, salt, manna- kaup og matvæli. Enginn fer nú aS reka útgerS sína meS stórtapi og kom- ast á þessum tímum í t>ær skuldir, sem ókljúfandi verSa síSar meir þegar verS á fiski fer aS lækka. í raun og veru er hver EnglandsferS meS saltfisk skaSi fyrir alla fiskimenn landsins, því Englendingar þurka þann fisk er þeir þannig kaupa, ef til víll í fullkomnari þurkhúsum en viS höfum hér, senda hann svo sem góöa vöru á heimsmarkaSinn. En því meira sem á hann kemur því lægra er verSiS, auk þess sem enginn er til aS skýra frá, hvenær þeirra þurkhússfisknr fer aS skara fram úr okkar. — Hér er ein aS komast í áttina til þeirra. Verka- hættan. mannastéttin er mikil stétt í hverju Verö á fiski er aS öllu leyti óvíst enn, landi og í metum höfS, þar sem menn og alt bendir á aS þaS muni verSa eru siðaSir. Hún á líka aS vera þess miklu iægri en í fyrra. Um nýáriS \ar megnug hér að hugsa rétt og gera þaS talað um 30 aura pundiS upp úr salti. sjálf, og þegar hún fer til þess, þá mun í eitt skippund af þurram fiski þurfa hún sjá, aS þaS verSur farsælla einkum 500 pund af söltum, stöSnum, verkuS- í okkar afskekta landi aS hugsa lengra um fiski. Efni er því 150 krónur. í e» fyrir deginum í dag og gera sér grein fyrra kostaSi verkun 30—40 kr. Segj- fyrir hvers konar menn vinnuveitendnr um 30 kr. 30 + 150 = 180 kr. Á hvert í raun réttri eru, og hvaS vinnuleysiS skipund má Ieggja 12 krónur eftir aS hefir í för meS sér fyrir heimilin og þurkað er (geymsla, flutningur o. fl.). hvernig börnin okkar minnast okkar par eru komnar 192 krónur. Svo er! þegar þau vaxa upp. Alt verður a8 eftir aS koma því áleiSis á sölustaSi o. koma til greina hér, því nú eru ástæSur m. fl. og verS óvíst. verri en margan grunar. Og séu menn MeS þessu verSi á verkun er því ekki ekki samtaka nú aS kref jast þess, aS í annaS hús aS venda fyrir útgeröar- öll verzlunarhöft séu leyst, þá munu menn en selja aflann óverkaSan, og sé komandi tímar sýna afleiSingarnar. sá sala tap, þá er ekki hægt aS halda Efst á dagskrá mun víst vera aS halda lcngra ef um framtíSarútgerS er aS skömtun til fólks áfram. Á hverju á ræSa, því þaS verSur langsóttur róSur- aS spara hér? I hverju er óhóf í mat inn aS borga stórskuldir síSar meir, manna á meSall er 100—500 og 10 hundruS þús. króna FæSan er fiskur, þegar hann fæst. víxlarnir eru úr sögunni og fariS verSur rúgbrauS og smjörlíki. Mjólk sér full- aS tala um og fara meS peninga eins oiSna fólkiS varla og börn sumstaSar óg var fyrir stríSiS og fiskur er fall- ekki. Svo er kaffi og sykur. pað er alt. inn í verði. Af hverju á aS klípa hér og hvaS er NeySist nú útgerSarmenn til þess aS það sem skamta á? Og eigi þaS böl leggja skipunum upp, hvaS tekur þá yíir þennan bæ aS dynja, aS botnvörpu- viS? pað er þaS sama sem aS taka shipum verSi fest viS garSinn, fyrir brauSiS frá 5—6000 mönnum (væri hvaS eiga þá þau mörgu hundruS verkaS hér), iitlu börnunum líka, sem manna, sem lifa á þvi aS útgerS haldist ekkert geta aS ólaginu gert. HvaS tekur aS kaupa áSurnefndar óbrotnu nauS- svo viS? Geta skipsmenn eSa aSrir er synjar? vinnu hafa, slakaS til á kaupi, meðan Eitt ráS til þess aS fá atvinnu kynni nauSsynjar eru í því verSi sem er? «8 virSast vera til, en þaS er aS bjóSa Alls ekki. Geta. þeir keypt meS dýrtíS- Englendingum aS koma hingaS, ganga arverSi hér þaS sem úthéimtir hvern í liS meS þeim til aS vísa þeim á miSin, dag, þegar þeir eru vinnulausir? Hvert konna þeim flatningu og meSferS á á aS leita, og hvaS á aS taka til bragSs? fiski, svo aS þeir gætu enn betur orSiS Lækki vörur hjá oss aS sama skapi og keppinautar okkar á spánska markað- annarsstaSar, þá er knúturinn leystur, inum en nú er, meS þurfiskinum sín- en ekki fyr. pá lagast svo margt sem um. ókleift virSist og er nú. pá má halda paS væri neySarbrauS og þjóSinni veiSum áfram, þegar reksturskostnaSur Htill heiSur aS leggja sínum góSu skip- minkar. pá gæti fiskverkun byrjaS, um upp á miöri vertíS vegna samtaka- þtgar ástæSan væri engin til þess aS leysis og taka aS sér vinnu, sem eySi- kref jast 40 kr. fyrir verkun á einu ein- leggur fiskimiS landsins, kennir og asta skippundi, sem áður kostaSi 3—4 hjálpar útlendingum til þess aS fram- kr. aS verka. En hún veitir f jölda mörg ieiga þá markaSsvöru, sem rýrir verS um vinnu og er ávinningur fyrir land- a þei,n afUrSum þess, sem til þessa hef- iS alt. ir veriS máttarstoSin. Eg er ekki talinn jafnaSarmaSur, en pessa hugmynd verSur aS drepa í er þaS þó aö sumu leyti. Mér gremst í fæSingunni því þaS væri til vansæmd- hvert skifti sem eg les um alþýSuna, ar hverjum þegn^ hins unga ríkis aS sem kölluS er hér, og aS hennar eigin koma henni í framkvæmd, því þaS er aS blaS miSi viS hana, sem hún standi sýna heiminnm aS viö séum ræflar. neðarlega á stigi landsmanna. Hver er' Hér er sú öld aS í rauninni veit eng- alþýSumaSur og hver ekki hér á landi? inn meS vissu hvaS hann vill, þaS vita Hvar er takmarkiS, sem skilur alþýS-' æSri sem lægri og þaS lagast ekki f yr una frá hverju? Koma ekki embættis- en skipulag kemst á búskap jafnt og menn okkar f rá bændum, f iskimönnum t f ískiveiSar og alla vinnu, þannig aS og öSrum alþýSumönnum? Mín jafn-, menn fari aS virSa vinnu þá er þeir aSarstefna er sú, aS eg álít alla þá, stunda og skilji þa« aS því meir sem sem meS viti, kunnáttu, kjarki og þraut- \ afkastaS er, því betra fyrir alla parta. segju geta útvegaS mér og öSrum vinnu ". pá fer vinna aS. lærast og þá hætta þá er viS þurf um til þess aö koma' menn aS vera sláttumaSur í dag, f iski- okkur og okkar áfram í lífinu, mikla maSur á morgun og næstu viku stór- menn, sem mér finnast ómissandi í [ spekúlant meS velferS margra heimila í mannfélaginu, einkum þar sem viS er- um svo heppnir, aS þeir sem þannig vasanum. Segjum aS í landinu séu 600 mótorbátar og aS meSalverS allra með með okkur nú, leggja ekki aurana veiSarfærum sé 15 þús. krónur, þaS eru á kistubotninn, heldur verja þeim til þess að koma fleiri framkvæmdum á staS og þar meS meiri vinnu. En vinn- an er guSs gjöf. pessa menn vil eg ekki draga niSur aS getuleysi og framkvæmdarleysi mínu 9 miljónir í bátum. Stóru upphæSirnar eru úr sögunni, bátamir eru fallnir í verBi nú þegar. Bátur getur nú kostati mann 80,000 krónur. Hann þarf atS selja hann en enginn getur keypt fyrir meira en 40,000 krónur, hvar sem leitaS er, heldur vileg,,híva"migupp ogreyna vegna þess aS svo stórar upphæSú- (80,000) manna í milli í kaupum og sölu eru ekki lengur til. Af bátaflotan- um yrSi því aS afskrifa upphæSir sem tapaS fé og ætti aS reka fiskiveiSar á þeim framvegis og byrja á föstum grund velli. Sem flestir fiskimenn ættu aS vinna aS því aS verSa hluthafar í bát- unum því þaS er sannanlegt, aS þar sem hluthafar eru sjálfir á þeim, er sparnaSur og þrifnaSur meiri, og út- koman öll betri. Einnig gæti komiS til greina, aS stór mótorbátafélög mynd- uSust, stjórnaS af duglegum fram- kvæmdastjórum og aS fiskiveiSar væru þnnnig reknar í félagi. pegar ófriS ber aS höndum í ein- hverju landi þá er kallaSur saman her. Menn koma úr öllum áttum, misjafnir menn, sem IítiS kunna til hernaSar. A skömnmm tíma er því skipulagi komiS á þessa einstöku menn aS þeir verBa sá múr, sem óvinir ekki f á brotist í gegn um. par er aS ræSa um hundruSir þús- unda einstaklinga. Hér erum viS fáir tugir þúsunda, þar sem nálega hver þekkir annan, erum frændur og vin- ir Er þaS óhugsandi, aS skipulagi því, sem eitt getur orSiS til velferðar þjóS- inni, verSi ekki komiS hér á. Á landiS enga þá menn, sem gætu beitt sér fyrir slíku? DæmiS hlýtur aS liggja opiS hverjum, aS aSeins samtök og einlægur vilji manna getur lagaS þá ringulreiS sem á öllu er hér, og drepiS þann hugs- unarhátt hjá sumum hinum nýmóSins fiskimÖnnum þessa lands, sem í dag rca, versla á morgun og þ. u. 1., aS óska þess, aS ekki gefi á sjóinn, séu þeir upp á kaup, til þess aS hægt sé aS liggja" uppi í rúmi og reykja cigarettur eSa halda dansleik og gleSjast mest þegar báturinn kemur tómur að landi svo ekki þurfi aS gera aS fiski. A8 formenn verSa aS kalla skips- höfn sína frá dansleik til þess aS róa nmn nú orSinn almennur siSur. Hér eru kýlin sem stinga verSur á. Fiskimenn þeír, sem gera og hafa gert voiSar aS lífsstarfi sfnu eru alvarlegir o;: áhugasamir menn, prýSi þjóSfélags- ins og stoS þess. peim lízt ekki á blik- ' inia, þeir sjá hvert stefnir, eigi skemt- anir aS ganga á undan skylduverkum, þann tíma ársins sem mest á ríBur a8 ; áhugi fylgi vinnunni. Bændnr geta ef- laust sagt sðmu söguna, í þa8 minsta mun þeim stundum bjóSast fólk, sem ' gömlu mönnunum hefSi ekki þótt fag- ' menn. Skipulag á atvinnuvegum verður a8 1 komast hér á. pa8 ver8ur hiS mikla j verk BúnaSarfélags og Fiskifélagsins a8 veita aSstoS sína til þess. pau félög ver8a aS gera þá menn út til ferSalaga meSal manna, sem sýna og sanna mönn- um hvernig vi8 horf ir sé alt látiS drasla. pau verSa aS vinna a8 því a8 ftfrmenn og a8rir læri reikningshald og anna8 er aíkoma útgerSar byggist á og búskap- ui. pessir menn yr8u a8 vinna aS því, a8 störfin væru lær8, en þa8 skeBur metj því, a8 sá sem ekki kynni a8 beita 1Ó8 e8a slá gras fengi minna kaup en sá, sem það kynni. FramtíBarverk fiski- félagsins ætti aC geta gengiS í þá átt, aS ekki liíSi á löngu þangaS til a8 for- menn báta, gætn jafnt veriS í kjöri ti! þings og bændnr og a8 þeir fyndu hjá sjálfum sér aS þeir væru færir til þess. pingi8 er svo bezt skípaS a8 í hverri ncfnd séu fagmenn. AS eitthvaS vanti hér hjá stéttinni sýnir þaS bezt, aS þaS heyrist ekki nefnt aS bátaformaSur gæti átt sæti á íslenzku alþingi. paS ver8ur að laga sem fyrst. Verkamenn eiga einn- ig aS eiga menn á þingi, ekki þá sem eru ekki verkamenn, en bjóSa sig til a8 t;;la þeirra máli, heldur menn á verka- mannaflokknum, sem stunda almenna vinnu og frambera mál félaga sinna á alþingi. paS er hlutverk verkamanna- félaga aS vinna aS því. pá yrSi annaS sr.iS á hinni háu samkomu þjóðarinnar, þegar í nefndum sætu þeir menn sem gætu leiSbent af eigin þekkingu og reynslu. ViS erum þaS fámennir, aS ekkert má draga úr kjarki áhugamanna hvcrki í ræSu né riti, þaS verSur aS taka ?f ,ír ungurn nlönnum, sem skara fram úr óSr- vm og hver stétt verður aS tryggja sér 1 rafta þeirra og íhuga vel hvort önnnr mcntun sé ekki þyngri á metunu'" en aS læra á skóla í Reykjavík einn vetur. Allir vilja hér vera stýrimenn sem komiS hafa nokrum sinnum á sjó, en svo vant- ar skip til þess aS vera stýrhnaSur á, hvað verSur úr því? pannig er á öllum sviSum, aSeins skólagangur, ekkert ann- aS, um verklega þekkingu er minna hvgsaS, en hún ver8ur þó sú, sem öllu heldur í horfi þegar á reynir í stóru sem smáu. Áhugamál allra nú ver8ur a8 vera þaS aS útgerSinni verSi haldiS áfram og hugsa vel um þaS, hvaS það þySir fyrir alla þjóSina aS reka fiski- veiSar, ekki aSeins meS tapi heldur meS því aS þurfa aS sigla saltfiski til markaSar á Englandi, sem fiskurinn er gerSur a8 vöru, sem keppir viS íslenzka þurfiskinn, sökum þess aS verkun sú, sem hér verSur aS halda áfram er of dýr, vegna þess aS fólk fær ekki aö njóta þeirrar lækkunar á nauSsynjum, sem þegar er or8in annarstaSar, og verSur af þeirri ástæSu aS halda fast viS kaupkröfur sínar. Á venjulegum tímum fæSir og klæSir hver trollari áreiSanlega 250 manns konur, börn og gamalmenni — 20 trollarar því 5000 manns. Hvar er brauS og klæSi handa þessu fólki verSi útger8 hætt? Eitt- hva8 verSur aS koma í staSinn sem gef- ur daglegt brauS. Máske einhver geti bent á þaS; þá er um ekkert aS ræSa hvaS þaS atriSi áhrærir, en hvar er gjaldeyrir landsins þegar afli sá er sjór- irn bý8ur er ekki hirtur? Svari þeir því sem geta, þær upplýsingar væru þjóS- inni dýrmætar. Einu megnm vi8 ekki gleyma en þaS e • aS verk okkar nú verSa síSar dæmd. ViS fengum sjálfstæSi og vi8 erum þeir sem leggja eigum grnnninn, en frágang- ur hans mun bezt lýsa okkar hæfileik- um fyrir komandi kynslóSum. Reykjavík 21. febr. 1921 Sveinbjörn Egilson. I Lesendum þessa bla8s mun nú or8- iS kunnugt efni frumvarps þess, sem mestu umtali hefir' valdiB af öllu því, er væntanlegt væri frá stjórninni, undir þetta þing.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.