Ísafold - 07.06.1924, Blaðsíða 2

Ísafold - 07.06.1924, Blaðsíða 2
 ÍSAFOLD hlýtur að myndast flokkur til að vernda okkar unga, nýfengna gtjórnarlega sjálfstæði, og það verður ekki varið á annan veg, eða betur, en með því að efla efnalegt sjálfstæði vort, það hlýt- ur að verða íhaldsflokkur, eink- um í f jarmálum. Jag veit, að íhald og afturhald eru orð, sem þjóð- inni geðjast ekki að, en það stafar frá þeim tímum, er vjer áttum í baráttu um sjálfstæði vort. En nú er sú barátta úti, og ihaldið verð- ur aðallega gegn eyðsluseggjum og bruðlunarmönnum.'' pannig hljóðar dómur Klemens- ar Jónssonar. J?arf hann engrar skýringar með. „Ekki myrkur í máli". Já Tr. J\, það er vissulega mik- ill kostur á núverandi fjármála- ráðherra, J6ni porlákssyni, að hann er ekki myrkur í máli. pess vegna gat þingið í vetur fylgst svo vel með f járhag ríkisins. J?ess vegna fundust ,týndu skuldirnar' og margt annað sem var falið í myrkrinu. Klemens Jónsson hafði |íka þenna kost 1921, meðan hann yildi vera íhaldsmaður. Sagði hann þá hiklaust um nauðsyn á mynd- un íhaldsflokks. En svo viltist hann inn í „skúmaskot" Hriflu- mannsins, sem eigi þolir að sjá birtuna. Eftir það varð hann inyrkur í máli, og þá fóru skuld- irnar að „týnast". pað þarf gust til þess að ,skjól- in' á eldhússtrompunum snúist. En vindhaninn á Laufási snýst hraðfara, og um. áttina verður ekkert ráðið, hvert sem hann stefnir. Á honum má ekkert mark taka. Ef einhver kynni að taka mark á honum fer hann afvega og villist í skúmaskotin, og verð- ur myrkur í máli eins og Klemens er orðinn. flfsti iiniin. Eitt af sjereinkennum okkar Jtslendinga er það hve lítill stjetta- munur er og hefir verið hjá okk- ur. í daglegu lífi umgangast aliir sem jafningjar, samanborið við það sem erlendis tíðkast. Útlendinga sem ber hjer að garði, og kynnast eitthvað hátt- um vorum, reka allir augun í þetta, og allir þeir sem eigi erti blindir á öðru auga af heimaríkum vana, dáðst þeir að því, hve vol fer á, að fyrir þeirra augum sknl- um við allir vera sem ein stór fjölskylda. Atvinnulíf vort, mentamálafyr- irkomulag, svo og öll ættfræðin, hefir haldið því við, og styður enn að því, að allir einstaklingar þjóðarinnar eiga hægt með að ekoða sig sem jafningja. Með þessu móti er líklegt, að öll kynning milli einstaklinga sje auðveldari en annarstaðar, þó þeir eigi við mismunandi lífskjör að búa, og ólíklegra ætti það að vera, að mistök þyrftu að verða á ráðs- mensku í opinberum málum, þar sem hver þekkir annan. og veit eða getur skilið lífskjör hinna. A hinn bóginn er hætt við, að svo fari, að þegar skilningur og samúð þverr milli þeirra stjetta eða atvinnuflokka sem nú eru í landinu, þá geti hatursmálin orð- ið í bil: enn heitari en ella fyrir það eitt, að meðvitundin er svo rík um upprunalega jafnan rjett allra. — í æsingum og hita. þar sem yfirsýn yfir alþjóðarhagi brestur, er hætt við að menn missi um of auga á velferð þjóðarinnar fyrir stundarhag sínum og flokks- manna sinna, en augljóst er, hve illar afleiðingar slíkt getur haft, i jafnlitlu og veikbygðu þjóðfje- lagi eins og voru — þjóðfjelagi sem á margan hátt er á gelgjn- skeiði unglings, þar sem samræmi og festu vantar í lífsþroskann sem fullorðinsárin gefa. Augljósari er þörfin á því, að haldfð sje sem lengst í góðan skilning á öllum þjóðarhagnum, þegar litið er á það, hvernig af- staða atvinnuveganna er nú hjá oss. — Undanfarið hefir löggjafarvald þjóðarinnar á margan hátt sýnt, að það vilji hlynna að landbún- aðinum. Svo oft ogmörgum sinn- um hefir þetta komið fram í ræðu og riti, að sjávarútvegsmenn margir eiga hægt með að teljasig olnbogaböm að þessu leyti. En landbúnaðurinn sem hefir ennþá hylli alþjóðar, sem er í ræðu og riti talinn óskabarn þjóð- arinnar, hann stendur í stað þrátt fyr;r allan velviljann, en sjávar- litveginum hefir fleygt fram. Osamræmi virðist þetta — en ef að er gáð er þetta skiljanlegt. Ástæðan ein er sú, að það fjár- raagn, sem handbært hefir verið atvinnuvegnnum hefir verið hægra að fá til sjávarútvegs, en land- búnaðar. Útvegnum hefir því skapast framþróunarskilyrði, sem landbúnaður hefir eigi fengið enn þá. En þó framleiðslan og þó fjár- aflinn sje nú að meira leyti sjáv- arútvegsmegin, þá er pólitíska valdið frekar landbúnaðarmegin. Reiptog milli þessara tveggja að- ila er því fyrirsjáanlegt, ef eigi dregur til fullrar meðvitundar um nauðsyn samhjálpar. Misfellumar sem á þessu eru, verða greinilegar, þegar að því er gætt, að nú veiðist þorskur á vorvertíðinni hjer sunnanlands á ári, fyrir verðmæti er nægði til þess að tvöfalda öll tún á land- inu, þ. e. aflinn allur, þegar fram- leiðslukostnaður er ekki dreginn frá. En allir sem þekkja til land- búnaðar, þeir vita hvílík framför það væri, ef sama fóðurmagn, sem nú fæst í heyjum, fengist af tún- um eingöngu. Pramför að því yrði svo mikil að það væri hrein ummyndun á atvinnuveginum er yki honum sjálfstæði og bolmagn um ókomn- ar aldir. Jafnframt því, sem þetta ósam- rærai atvinnuveganna komst á, ur^inm við sjálfstæð þjóð. 011 olíkar þjóðernisbarátta, þjóðernis- viðleitni var fram að 1918 örfuð mjög af viðskiftum okkar v'ð aðra þjóð. Nú er sú örfun horfin af sjálfu sjer. Allir finna það og viðurkenna, að fánýtt er stjórnarfarslegt sjálf- stæði — og til lít:ls er gull í lóf- ann, ef það varanlega sjálfstæði giatast, þjóðlegt sjálfstæði vort, tunga vor og sjereinken.ni. En á þessum umróts tímum sjá allir menn, að mergur hins þjóð- löga sjálfstæðis er þar sem land- búnaðurinn er fyrir. Sjálfstæðið okkar er aðeins rúm- lega 3 ára, og því eru margir enn sem ekki hafa komið auga á það, hve nauðsynlegt er einmitt nú að hlúa að öllu því, sem þjóð- legt er og ramíslenskt. Sjávarútvegurinn er orðinn lífsnauðsyn okkar sem efnalega sjáfstæðrar þjóðar, sú lífæð, sem gefur okkur þrótt til sjálfbjargar. Prá þeirri lífæð verður og bein- línis eða óbeinlínis að renna sá kraftur sem græðir landið, sem hjálpar þannig nauðsynlegum, þ.ióðlegum straumum — svo við í framtíðinni eigum þetta tvent jafnhliða: efnilegt og þjóðlegt sjálfstæði. I Isl Viðtal við sendiheprarít- ar-a Emil Walter. í Morgunblaðinu 9. f. m. var þess getið að verslunarsamningar hefðu verið undirskrifaðir í Prag, um viðskifti milli fslands og Tjekkóslóvakíu. Viðbúið: er að mörgum hafi ekki þótt þetta mikil tíðindi, því verslun og viðskifta- möguleikar við þetta nýja ríki eru mörgum svo ókunnir ennþá. En þótt þessu hafi ekki verið mikill gaumur gefinn hjer, hafa þessir samningar vakið það at- hygli í Danmörku, að í ritstjórna- argrein í „Politiken" um þetta leyti er bent á, að Danir ættu að ranka við sjer með að auka viðskifti við ríki þetta, verslun- arsamningur millj þeirra og Tjekkóslóvakanna sje í lagi — þeir geri bara of lítið til þess að nota sjer hann, Nú sjeu ís- lendingar m. a. að vakna til með- vitundar um framtíðarmöguleik- ana þar. En fyrst er um fjármálaástand- ið alment þar. Hvernig komnð þið föstum grundvelli á gengi ykkar og fjármál, spyrjum vjer Walter. Við vorum svo hepnir, að geta notið þar afburða fjármálamanns Rasiji að nafni, sem varð fjár- málaráðherra okkar er við fengum sjálfstæðið. En því miður fengum við ekki að njóta hæfileika bans lengi, því hann var myrtur í fyrra. Var það bolsjevika-ung- lingur er framdi það ódáðaverk. TJm leið og skilnaður komst á milli okkar og nágrannaþjóðanna, kom hann því til leiðar, að allir seðlar sem voru í umferð' í öllum hjeruðum landsins voru stimplað- ir. Síðan var þess stranglega gætt, að seðlaumferðin ykist ekkert, að- eins stimpluðu seðlarnir voru not- hæfur gjaldmiðill, þangað til við eignuðumst okkar eigin seðla. Var þá hægt að skifta stimpluðu seðl- unum og fá þá nýja í staðinn. Á þann hátt komumst við hjá gengishruninu, sem skall yfir ná- grannana, er stafaði af of mikilli seðlaútgáfu. En síðan skömmu eftir nýjár 1922 hefir gengi tjekkóslóvakisku krónunnar verið skráð í öllum helstu viðskiftaborgum álfunnar, og hefir gengi hennar verið mjög stöðugt allan þann tíma. Fyrir íslenska krónu fæst nú um 4% tjekkisk króna. Væri ekki úr vegi að koma því til leiðar að gengi íslensku krón- nnnar yrði skrásett í Prag og tjekkiska krónan hjer, ef viðskifti ættu að eflast milli landanna. En auk þessa hefir það ver'ð aðalstyrkur vor, að kyrð og sam- lyndi hefir verið milli flokkanna, verkföll engin svo teljandi sje. Um tíma bönnuðum við innflutn- ing á nokkrum ónauðsynlegum glysvarningi, og hafði ríkisstjórn- in þá um leið hönd í bagga með ^itflutningi og sölu á helstu út- flutningsvörum vorum. Einkasala var engin, en útflutningsnefnd, er var undir stjórn ríkisstjórnarinn- ar eða eftirliti. En verslunin hef'r á margan hátt verið örðug við ná- grannana, sem hafa haft lág- gengi mikið og verst var það þó um, það leyti, sem gjaldmiðill Pjóðverja hrapaði sem örast, því þá gátu þeir framleitt vörur sín- ar allra manna ódýrast. En það var aðeins meðan á hruninu stóð — eins og kunnugt er. En hvað *r það helst, sem þjer álítið að við getum flutt til Tjekkóslóvakíu af útflutntingsvör- um vorum? Jeg lít svo á, að síldin ykkar I eigi fyrst og fremst erindi til okkar. Við höfum lítið sjófang, og það litla sem við fáum er venjulega ljeleg vara, Einasta , fiskmeti sem inn'lent er, er ofur- lítjð af ferskvatnsfiski — körfum j og þvíumlíku. Allur fiskur er ihreinasti hátíðamatur vegna þess jhve hann er sjaldgæfur. j Saltfisk þekkja menn ekki þar syðra, og yrði því sennilega sein- , legt að fá markað fyrir hann. En fleira gæti komið til mála af útflutningsvörum hjeðan, t. d. ull, iþví mikið er af ullarverksmiðjum hjá oss, en sauðfjárrækt engin, og talsvert framleitt af grófgerðari klæðum. Og sauðskinn gætum við einnig keypt, því skinnavöru iðn- aður er mikill, hanska og skinn- fatnaðar. En vörur frá Tjekkóslóvakíu hingað ? par gæti margt komið til greina, en fyrst er að telja sykurinn. Páll E. Olasoni Menn og mentir. Eftir dr. Jón Helgason. Framh. 1 síðari kafla þessa þáttar er gerð grein fyrir „Afskiftum kon- ungs af stjórn landsins að öðru leýti", þ. e. hinni eiginlegu stjórn 1 gætslu innan lands um hendur fulltrúa konungs og umboðsmanna þeirra, bæði iitlendra og inn- lendra. Er það líklega í fyrsta I skifti síðan er sjera Jón Hall- dórsson reit Hirðstjórnarannál sinn, sem það efni er tekið til rækilegrar meðferðar hvað siða- ! skiftaöldina snertir. Hjer hefir Ríkisskjalasafn Dana orðið höf- lundinum drýgst til stuðnings og þar einkum konungsbrjefabæk- jurnar, eða hin svo nefndu ,;Re- gistre og Tegnelser," brjefabækur kaneellísins og landsreikningarnir (Islands Lens Regnskaber); en hinu síðast talda hefir áður verið lítill sem enginn gaumur gefinn af sagnfræðingum vorum. Til þessa hefir sú skoðun verið algengust, að stjórn Dana á landi voru, eftir að skriður kom á stjórnarafskiftin upp úr siðskift- unum, hafi verið ein óslitin keðja rangsleitni og kiigunar, og alt Sykurrófnarækt og -iðnaður er mikíll í landinu. Aður þektu menn fátt af afurðum okkar, því þær kbnfu á heimsmarkaðinnsem þýsk* ar vörur og austurríkskar, en nú erum við óðum að ryðja þeim brautir. Glervörur frá Böhmen eru þó heimskunnar. Skófatnað gerum við og mjög mikinn, og er hann óvenjulega ódýr, svo ódýr að þar sem hann hefir náð mikilli útbreiðslu, hefir skógerð landanna verið hrein hætta búin. Einkum er það ein stóriðja í þeirri grein, sem hefir rntt sjer til rúms víða um heim, er ber nafn eigandans Batja. Skó- gerð þessi er svo mikil, að hún hefir lagt undir sig heilt þorp, og er eigandinn svo vinsæll meðal verkamanna sinna, að hann er einskonar borgarstjóri og ræður mestu sjálfur um öll mál bæj- arins. Hann hefir útsölustaði á skófatnaði sínum út um öll lönd. Auk þess mætti telja pappír, allskonar járnvörur, og margt fleira sem viði höfum til útflútn- ings og komið getur hjer að not- nm segir Walter. pið verðið líka að taka eftir því að þó við sjeum þarna inni í miðbiki Evrópu, höfum við frjálsar siglingaleiðir að hafinu. Samkvæmt friðarsamningunumeru okkur opnar leiðir eftir énum til Eystrasalts, Norðursjávar og Svartahafs. pó það taki langan tíma að flytja vörur með prömm- um eftir ánum er flutningur sá ódýr. parna eru þeir lifandi komnir Tjekkarnir, þetta sýnir más^ke hvað best framsýni þeirra og fyr- irhyggju á alla bóga, að þeir skuli þarna innilokaðir hafa náð valdi yfir siglingaleiðum ánna. peir eru starfsglöð framtíðarþjóð sem leit- ' ar og brýtur sjer leiðir til f jár og frama á öllum sviðum. Væri i vel ef þeir í þessari viðleitni sinni rötúðu líka til Islands og versl- unár- og viðskiftasamband kæmist stjórnarfarið hafi miðað að því einu að bæla niður síðustu leifar þjóðarsjálfstæðisins og að f jefletta hina fátæku íslensku þjóð. Vjer höfum meira og minna alist upp við þá skoðun, að þessir fulltrúar konungs úti hjer hafi verið hálf- gerð hrottamenni, sem ekkert 'hirtu um landslög og rjett og ivirtu vettugis þjóðerni lands- manna og tungu. parf í þessu til- ! liti ekki annað en minna á sögu- \ bækur þess góða manns sjera por- |kels Bjarnasonar, bæði Ágripið og Siðbótarsöguna, og jafnvel sumar ' af ritgerðum Jóns Sigurðssonar í ! Nýjum Pjelagsritum. í því sam- i bandi mætti og minna á sum af ; söguritum Jóns Aðils. Sjera por . keli verður að virða það til afsök- < unar, að hann hefir ekki átt kost já að kynna sjer erlendar skjala- 'heimildir, en bygt of mikið á ínn- ilendum, og einatt ærið „lituðum," jheimildum. En í ritgerðum Jóns S'írurðssonar. svo ágætar sem þær nnnars ern. s'ætir nm of hins sier- stáka hjámiðs, sem þar stýrir svo ! oft penna hans, — stjórnmála- mannsins. f greinargerð dr. P. E. Ó. verð- ur vart sýnilegrar viðleitni á því að láta ekki skuggahliðarnar á 1 stjórngæslunni gera að engu

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.