Ísafold - 28.01.1926, Blaðsíða 1

Ísafold - 28.01.1926, Blaðsíða 1
Ritstjórar: Jón Kjartansson. Valtýr Stefánsso Sími 500. Auglýsingasími 700. ISAFOLD Árgangurinn | kostar 5 krónur. Gjalddagi 1. júlí. I Afgreiðsla og innheimta í Austurstræti 8. Sími 500. DAGBLAÐ: MORGUNBLAÐIÐ 5«. arg. 6. tbl. Fimtudaginn 28. janúar 1926. ;:c.í'-hí prentsnmília Dr. Prince, sendiherra Bandaríkjanna í Daaimörku. Víðsvegar að frjettist um það Mngað, hve mikla athygli hin íslenska nýársræða dr. Prince vakti, er birtist hjer loksins orð- rjett í síðasta blaði. Það er ekki smáræðis fengur fyrir okkur íslendinga, að eiga annan eins hauk í horni þar sem. er dr. Prince, sem gegnir ábyrgð- armikilli trúnaðarstöðu fyrir eina af voldugmstu þjóðum heimsins. Hve mikils virði er það ekki fyrir okfcur, að slíkur maður skuli hafa gert sjer far um að læra tungu vora og kynnast bókmentum vor- um og sögu. Þó ræða dr. Prince væri stutt, kom þar ljóslega fram að hann er gagnkunnugur sögu vorri og bókmentum. Áður en dr. Prince tók við sendiherrastöðunni, var hann há- skólakennari vestra. Hann var um eitt skeiS við hinn nafnfræga Columbiuháskóla. Hann er mála- maður með afbrigðum. Veittist honum því auðvelt að nema ís- ienskuna. Mikið er um það talað nú á dögum, hve ilt það er og óþol- andi fyrir okkur ísleudinga, að umheimurinn veit lítið um til- veru okkar. Flestum er það þó ekki enn fyllilega ljóst, að fá- fræði stórþjóðanna um land vort og þjóð, er svo mikil, að af get- nr stafað bein hætta. Það er bæði ljúft og skylt að iþakka dr. Prince sendiherra fyr- ir alúð þá og áhuga, sem hann hefir sýnt málum vorum. Vegna aðstöðu sinnar hefir hann þegar gert þjóð vorri mikið gagn. Er vonandi að viðkynning hans við íslendinga haldist sem lengst og verði sem best. Þó hann hafi aldrei komið hingað ennþá og viÖkynning hans við þjóð vora sje eigi nema fárra ára, er það sýnt, að dr. Prince sen,diherra verður farmvegis talinn meðal þeirra fremstu og bestu íslands- vina. Það hefir heyrst, að dr. Prince sendiherra, hafi e. t. v. í hyggju innan skams að heimsækja okkur snögga ferð. Væri okkur mikill sómi sýndur, ef slíkan gest bæri að garði. Og óhætt er að fullyrða, eftir því sein dr. Prince hefir fcynt sig íslensku þjóðinni, þá eru fáir þeir erlendu gestir, sem hún óskaði fremur að bæri hjer að garði, en einmitt hann.. f Hallðór jónsson Fæddur 10. mars 1857. — Dáinn 27. jan. 1926. í gærmorgun barst hingað sú sorgarfregn, að Halldór Jónsson, kaupmaður í Vík væri látinn. — Hann hafði kent lasleika síðast- liðinn laugardag, og á sunnudags- morgun hafði hann tekið þunga hitasótt og var álitið að það væri lungnabólga. Læknir var sóttur austur á Síðu, og kom hann til Víkur á þriðjudagsmorgun. Sóttin smáþyngdist á Halldóri, uns hann ljest klukkan Gy2 í gærmorgun. Halldór í Vík (það nafn bar hann meðal almennings), var fædduT í Hvammi í Mýrdal, 10. mars 1857, sonur Jóns umboðs- mistu þau, annað í bernsku og Sigurlaugu uppkomna, dó í Rvík 28. apríl 1907, þá 19 ára; var við nám í Kvennaskólanum. Hún var framúrskarandi efnileg og góð stúlka. Nokikru eftir að Halldór kvænt- ist tók hann algert við búinu í Suður-Vík; og eftir lát Ólafs tengdaföður síns 1894 varð hann umboðsmaður Þykkvabæjarklaust- urs, Kirkjubæjarklausturs og Flögujarða. Glaður, hinn nýi togari Sleipn- isfjelagsins, kom hingað ný- lega. Hann er hið fallegasta og vandaðasta skip, mjög líkur að btærð og Gulltoppur, eða' um 140 fet á lengd. Skipstjóri á honum Verður Ágúst Ingvar Bjarnason. manns, er síðast bjó í Vík (d. 3 878), Jónssonar stúdents á Leirá, Arnasonar bónda í Kalmanstungu, Þorleifssonar bónda á Hofsstöð- um, Asmundssonar bónda á Bjarn- arstöðum í Hvítársíðu. — Móðir Halldórs í Vík var Guðlaug Hall- dórsdóttir frá Vífilsstöðum á Álftanesi, Þorsteinssonar, Magn- ússonar. Halldór ólst upp hjá foreldrum sínum, fyrst í Hvammi, síðar & Höfðabrekku í Mýrdal, en þegar j hann var 11 ára gamall fluttu' foreldrar hans að Suður-Vík og þar var Halldór upp frá því. j Eftir lát föður síns tók Halldór | við forstöðu á búinu hjá móður sinni; hún ljest 1898. Halldór kvæntist 13. otkt. 1880 Matthildi Ólafsdóttur frá Höfða-' brekku, Pálssonar umboðsmanns og fyrv. alþingismanns. Matthild- ur sál. var framúrskarandi góð kona,- og elskuð og virt af öllum sem hana þektu. Konu sína misti Halldór 6. febr. 1905. Fimm börn eignuðust þau, og eru þrjú á lífi: Guðlaug, Jón og Olafur; öll upp komin í for- eldrahúsum; eru þau öll gædd sömu ágætu mannkostunum, sem foreldrarnir höfðu. Tvö börn Merkilegt tímamót í sögu Skaft- fellinga hefst árið 1884. J?að ár flytja þeir í fjelagi, Halldór í Vík og sam- býlismaður hans, Þor- steinn heitinn Jónsson, hreppstj. í Norður-Vík fyrsta vöruslattann að hinni hafnlausu strönd Skaftafellssýslu. — Það var mikið í ráðist af tveim bændum, að fá vörur að söndum Skafta fellssýslu. Áður versl- uðu Skaftfellingar við Eyrarbakka, Reykja- vík, Papós og Horna- fjörð. Kaupstaðarferð- in var löng og erfið í þá daga, og margar voru torfærur á leið Skaft- fellinga til kaupstaðar- ins. Fyrsta vörusending þeirra Hall- dórs og Þorsteins hepnaðist vel. Þeir fengu vörurnar beint frá Englandi til Vestmannaeyja, og þaðan voru þær fluttar á hákarla skipi til Víkur. En þessi tilraun varð upphaf hinnar föstu versl- unar í Vík. í fyrstu var þar pönt- unarfjelag, sem Halldór stóð fyr- ir. Árið 1890 keypti Halldór borgarabrjef, og verslaði upp frá því sjálfur í Vík. Verslun Halldórs í Vík jókst stöðugt, og mörg hin síðari ár hefir hún verið stærsta verslun- in, sem einstaklingur hefir rekið i Vík. Alla tíð átti verslun Hall- dórs framúrskarandi vinsældum að fagna, enda munu allir ljúka iip]> einuni munni nm það, að drfcngilegri og * heiðarlegri við- skiftamann hafi ekki verið unt að finna, heldur en Halldór. — Mörg eru þau heimilin í Skafta- fellssýslu, sem nú eru sæmilega við efni, en sem á fyrstu versl- unaíárum Halldórs nutu góðs af hjálpsemi hans og drenglund í hvívetna. Samfara versluninni rak Hall- dór alla tíð stærðar bú í Suður- Vík. Hann var afburða búmað- ur, líklega sá besti í sýslunni, og þó víðar væri leitað; bætti jörð sína stórkostlega, einkum túnin, svo nii eru Víkurtúnin einhver fegurstu tún á landinu. Hann fór sjerlega vel með allan bú- pening, enda fór orð af því, þeg- ar falleg skepna sást í haga, að hún myndi vera frá Suður-Vík. Opinberum störfum í sveitinni gegndi Halldór til dauðadags. Hann var hreppsnefndarmaður og oddviti um langt skeið. Gætni og reglusemi í hvívetna einkendi þau störf hans, sem öll önnur. Það er að vísu gömul saga, að maður deyi, og öll erum við „á lestaferð fjölmennri að líkstaða tjaldstað", eins og skáldið segir; en þá er góður ættingi eða vinur fellur í valinn, er sá, harmur, sem sá atburður veldur, jafnan nýr og þungbær þeim, sem reyn- ir; eins verður sá mannmissir þungbær fjölmörgum, sem skeð hefir við dauða Halldórs í Vík. Við lát hans hefir ekki aðeins heimili, nánustu ættingjar, vinir og hin mörgu fósturbörn, orðið fyrir óbætanlegu tjóni, heldur hefir orðið sannur hjeraðsbrest- ur við fráfall hans. í seinni tíð hafa búið merkir menn í Suður-Vík. Á fyrra helm- ingi 19. aldar bjó þar Sveinn læknir og náttúrufræðingur Páls- son, sem hefði orðið víðfrægur maður, fyrir náttúrufræðilegar athuganir, hefði hann dvalið hjá stórþjóð; því á því sviði var hann langt á undari samtíð sinni. Og síðast á sömu öld og önd- verðri þeirri tuttugustu, er það Halldór Jónsson, sem gerir garð- inn frægan. Suður-Víkurheimilið hefir lengi, nú í tíð Halldórs, verið með fjölmennustu lieimilum þessa lands, ávalt milli 20—30 manns í heimili; margur maður hefii' dvalið þar lengri eða skemri tíma; en það er víst alveg ó- hætt að segja, að kynning sú, sem fólk hefir haft af húsbænd- unum þar, hefir öll verið á einn veg: góð og göfug; enda ríktu þar ávalt ráðdeiW, stjórnsemi og göfuglyndi, svo að allir, sem voru svo hamingjusamir að hafa átt þar heimili og kynnast forráða- mönnum þess, hafa farið þaðan þroskaðri og ríkari af þeim mannkostum, sem "' góðan mann mega prýða. Sá sem þetta ritar er einn af þeim mörgu, sem hafa átt því láni að fagna, að hafa dvalið á Suður-Víkurheimilinu í mörg ár, og haft persónuleg kynni af Hall- dóri sáluga og heimili hans. Halldór í Vík var framúr- skarandi heimilisfaðir; það þarf mikla stjórnarhæfileika og lip- urð ~t.il að stjórna jafn stóru heimili og Suður-Víkurheimilið hefir verið í seinni tíð. Þar sem fólk er samankomið á ýmsum aldri, sundurleitt að skapgerð og með ólíkar skoðanir, eins og gengur. Rísa þá oft upp óknyttir og deilur um smávægileg efni, sem stundum verður .að fullum fjandskap. En það bar aldrei á neinu þvílíku á heimili Halldórs í Vík. par var ávalt hið beste samkomulag, bæði milli hús- bænda og hjúa og hjúa innbyrð- is. Allur heimilisagi og stjórn- semi fór fram hávaða- og hljóða- laust, og allir unnu í samræmi að velsæmi og velferð heimilis- ins, þvingunarlaust og af fúsum vilja. Enda er það staðreynd, að á skólum, heimilum og við aðrar stofnanir, þar sem góðir og göf- ugir menn eru á bak við, sem mega ekki vamm sitt vita, þar gengur alt eins og í sögu snurðu- laust. Halldór misti konu »ína önd- i vert ár 1905. Var hjónaband þeirra fyrirmynd, enda var Matt- hildur sáluga ágætis kona. — : Harmaði Halldór mjög konu sína, því að hann var tilfinninga- maður; en hann bar harm sinn í hljóði, og vissu fáir hve þung sorg hans var, nema heimilis- fólk; kom það í ljós, er hann las eitthvað, t. d. húslestur, er fjall- aði um fallvaitleik þessa lífs, að hann varð svo klökkur, að hann varð að hætta við lesturinn þar st-m komið var. Hefði sá mikli missir, sem Halldór varð fyrir við fráfall konu sinnar, að líkind- um riðið honum að fullu, hefði hann ekki notið sambúðar og að- hlynningar göfugrar konu, þar sem var Guðlaug dóttir hans. — Veit víst enginn maður hve miklu hún hefir fórnað fyrir föður sinn. Sárast af öllu mun henni hafa þótt að geta ekki hjúkrað honum nú í banalegunni; en það mátti hún ekki, því sjálf lá hún í lungnabólgu, og liggur ennþungt haldin. Við fráfall Matthildar sálugu skrifar nákunnugur maður um Suður-Víkur-heimilið : „.. Ætíð voru þau hjón samtaka am alt,. ekki einungis í því, að auka efni sín, með frábærri atorku og ráðdeild, heldur og engu síður í því, að láta aðra njóta góðs af velgengni þeirra, og kom það fram í ótal myndum. — — — Foreldrar, er ljetu börn sín frá sjer, keptust við að koma þeim að Suður-Vík; hefir það heimili lengi þótt best til menningar jungu fólki og fyrirmyndar um flest hjér nærlendis, enda mun og leitun á slíku sem því------—". Þetta er hverju orði sannara. Halldór sál. var jafnan á síðarl ártim 'heilsugóður maður, og ; væntu þess ættingjar hans og vinir, að honum mætti e»n auðn- ast að dvelja lehgi á meðaí þeirra, því að góðir og gofugir menn, sem eru til uppbyggingar fyrir mannfjelagið, lifa éval* ©f skamt, — og Halldór í Tík Tar einn þeirra.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.