Ísafold - 10.08.1926, Blaðsíða 1

Ísafold - 10.08.1926, Blaðsíða 1
Bitstjóra*. Jón Kjartansson. Valtýr Stefánsson. Sími 500. ISAFOLD ÁrgangHráui kostar 5 krónur. Gjalddagi 1. júlí. Afgreiðsla og innheinita í Austurstræti 8. Sími 500. DAGBLAÐ: MORGUNBLAÐIÐ 51. épg. 42. tbl. Þriðjudaginn 10. ágúst 1926. tsafoldarprentsmiðja h.£. Bændnr. í Bandaríkjum Norður-Ameríku er jafnaðarmannahreyfmg hverf- andi, borin saman við jafnaðar- mannaflokkana í Evrópu. Jarðveg- urinn fyrir kaupstreitufjelagsskap er ljelegur þar vestra. Verkafólkið hefir sv» hátt kaup. Þetta er leiðin, segja margir Norðurálfumenn, borgið þið verka- fólkinu nægilega hátt kaup, og þá þagriar allur jarmurinn um þjóð- uýtingu og annað ,teoretiskt' brask. Þeir taka Ameríkumenn sjer til fyrirmyndar; þar eru atvinnufyrir- tækin rekin með svo titlum niann- afla. en miklum vjelum, að hver verkamanna getur féngið hátt kaup -— miðað við meðalkaup í Evrópu. Mikið kveður að fólksstraumnum úr sveitunum þar vestra. Eftir því sem verkafólki fækkaði við sveita- störfin, tóku bændur vjelar í þ.jón- ustu sína. Amerískir bændur nota vjélar við fleiri og meiri störf, en tíðkast annarsstaðar. Eftir því sem kanpið hækkaði í borgumim, og tog aði sterkar í. vinnuaflið þangað,j urðu amerísku bændurnir að kaupaj sjer fleiri og fleiri vjelár, til þessj að geta komist af með Eærra í'ólk. Og nú sem stendur streymir Eólk- ið til borganna, í krásir hinna háu verkalauna, en bændurnir sitja et't- ir folkslausir. Kaupkröfurnar vaxa í borgunum, og borgunargeta at- vinnurekenda sömuleiðis. þar sem vjelamenning þróast hröðum skref- um á öllum sviðum. En hvað um landbúriaðiníj, bændurna liðfáu með vjelar sínar. Þrátt fyrir hin víðlendu akur- lönd, fyrirtaks samgö^gur, mark- aðsborgir á hverju strái, ódýrt rekstursfje o. fl. o. fl.. fer svo fy**ir mörgum bændum vestra, að þeir geta með engu ínóti risið undir því háa kaupi, scm þar viðgengst. Undir eins og eitthvað ber út af, lenda bændur í krög~- uni og eru þess stórfeld da*mi, að fjölmargir verða að ganga frá búniu sínuní. Hvergi sjest það áþireifanlegar en í Ameríku, hve bændur, þeir sem jarðrækt stunda og á henni lifa og jáfnaðarmenn geta enga samleið átt. Takist jafnaðarmönn- um að spenna bogann svo hátt í kauprftálum að þeim nægi, fer landbúnaður á hel-jarþröm. Hjer úti á ís-lnndi er leikinn sá leikur. þessi áffin, sem Lengi t Eggert Pálsson alþingismaður og prófastur á Breiðabólstað. Að aflíðandi nóni 6. þ. m. var fáni dres'inn á hálfa stöng á stjórnarráðinu. Var þá nýkomin sú harmafregn til landsins. að Eggert Pálsson prófastur á Breiðabólstað vavri dáinn. Hann fó»r utan I júnímánuði til þess að leita sjer lækninga, var skorinn upp þar á sjúkra- húsi i'yrir nokkru. Af þeim fregn- um sem hhigað bárust af upp- skurði þessum. var þess ekki að vænta, að hann ætti langt eftir ólifað. Sr Eggert Fálsson var fæddur í 'Sogni í Kjós þ. 6. okt. 1864. Forekirar hans vorþ Páll Einars- son bóndi þar og kona hans Guð- rún Magnúsdóttir Waage. Eggert útskrifaðist úr Latínu- skólanum 1886 og af prestaskól- anum 1888. Ári síðaa* fjekk hann veitingu fyrir Breiðabólstað og vígðist þangaíS 11. ág. 1889. Árið 1902 vnr sr. Eggert kos- inn á þing. Var hann fulltrúi Rangæinga á flestnm þingum síð- an. —¦ 1 37 ár var sr. E^'gert. p,restu- ú Breiðabólstað í hinni fögra verki, að hann unni þeirri hug- sjón, að gera sveit sína að sam- feldum töðuvelli, með nýtísku nautpeningsbuskap. En þá vantaði samgöngurnar til lieykjavíkur. Járnbrautarmálið var eitt hans eldheitasta áhugamál alla tíð. Sem klerkur og kennifaðir vai* sr, Eggert hinn hugþekkasti öll- um sóknarbörnum sínum. Með föðurlegri umhyggju vildi hann vaka yfir velferð sóknarbarna sinna í smáu sem stóru. Syndi þaö sig best í sumar, er hann var að kveðja söfnuð sinn, kveðja hann fyrir fult Og alt. Það blandaðist engum hugur um, er sá sr. Eggert á þingi í vetur sem leið, að maðurinn var vanheill. Þó l.jet hann það aldrei uppi við samverkamenn sína. — Hann varð að hvíla sig frá störf- um dag og dag í senn. En aldrei mælti hann æðru orð. Og þegar þingstörfum lauk bjuggust þeir við, sem best þektu til, að nú mundi hann unna sjer hvíldar. En svo var ekki. Þing var eigi fyr úti, en bann var kom- sjónarvottur að því, hvernig hin „ólgandi Þverá" eyddi og braut blómleg lönd hinnar fögru Flióts- hlíðar. Aratugum saman, kynslóö' eftir kynsilóð, hafa menn horft á eyðileggingu þessa, hvernig hin beljandi móða braut og skemdi. Sr. Egge.rt trúði á mátt mann- legrar orku til þess að varðveita landið, sveHina, frá eyðileggingu. Hann barðist fyrir Þverárfyrir- hleðslunni. í vetur sem leið va-t* ákveðið — loksins — að hefja þá vörn. En eins og sr. Eggert var land- varnarmaður í sveit sinni, í við- ureigninni við Þverá, eins var hann landvarnarmaður á sviði þjóðmála, gegn öfgastefnum og flysjungshætti. Heima í hjeiraði sveitarhöfðingi, á Alþingi stefnu- fastur og ákveðinn fulltrúi hinna jfótvissu bænda, sem standa í öruggri sk.jaldborg gegn alki lausung og svipvindum dæguróra. «®»-----— HEGGUR SÁ, ER HLÍFA SKYLDI. jafnaðarmenn hinna kauptúna. styðja öfgamennina, seni esjia verkalýðinn til óbilgirni, sem ráða íslenskum búskap ban'a- ráð. Arið 1926 karm að verða merk- isár í sögu íslensks landbúnaðar. því þá voru á 3. þúsund íslensk'r bauidakjíSsendur flekaðir til þess að kjósa jafnaðarmann, sem full- "trúa sinn á þing. A irbúa SÍllll;, og mun í minnum hafður, að l.ænd-!FI-Í,',tsl,Hð- ' 37 ár þjóna8i 1u,nn iim auslur { sókn sína- Þar tók urnir íslensku eru látnir stvðin !Síin,a Prestakálli, með þeirrj ást hann til óspiltra málanna, að und- m„„ .i;!á starfinu, sem þeim emum er lag- v dAallfll | ^ . ið sem eru menn tryggw i lund og fastir fyrif. Sciu búmaður var sr. Eggert sveitarhöfðingi »og forgöngumaður á því sviði báskapar, sem mest ríðuff ;i - jarðræktinni. Hann tók upp plægingar í stærri stíl, en þar þektist áður. Hfnn var í búskap ba-ði Pramfara- og hug- sjónamaður. Hann breytti til um búskaparlia^tíi. tók upp eindregið kúabú. 05-' lagði niður sauðfjáj*- búska]). Sýndi hann með því i börn undir fermingu, ioTuni preststörfum. Þegar því var lokið. ferming iiti, og hann hafði kvatt söfnuði sína. stje hann á skipsfjöl, til þess að freista þess, hvort lækn- arnir gætu lengt líf hans. En það reyndist svo, að engin ráð yoru honnm til hjálpar. Er jeg minnist á jþingstörf hans, .u'i't jeg ekki annað en hugs- að um áhugamálið hans síSasta, Þverárfyi'irhleðsluna. Oll sín sta»vfsár bafði sr. Eggert verið Deilan um Grænland er nú far- in að vekja heimsathygli. íslend- ingar eru og alment orðnir full- vark þess, hverrar merkingar mál þetta er fyrir hið unga, fámenna konungsríki vort. 1 Noregi eru há spil lögð á borðið og Danir sjálfir opna nú gættir fyrir hinum nýja tíma; en sjónarsvið sorgaí*leiksin.s mikla, er háður var í tíð íslend- inga á þessu víðáttumesta ey- landi jarðarinnar, blasiir við undr- andi augum þjóðanna. Jeg hefi hjer fyrir mjer ýms erlend rit. er liita að þessa»t*i deilu — og þar á meðal rek jeg mig á eitt, eftir Norðmanninn Gunnar Isachsen: Gi*önland og Grönlands- isen, Oslo 1925, þaa* sem eindreg- ið er haldið fram rjetti Noregs yfir landinu. 1 þessari bók er tekin upp sú skoðun, er próf. Ólafur Láirusson hjelt fram í ritgerð sinni: „Rjett- arstaða Grænlands að fornu," Andvari 1924 bls. 64 0. v.. að nýbygðir íslendinpi vestra hafi mýndað sjálfstætt ríki — en að „lýðvekliiiii grænlenska lauk, er Grænlendingar gengu á hönd Há- koni konungi Hákonaarsyni árið 1261." Jeg hygg að fullyrða megi, a.ð fæstir hjerlendir hugsandi menn, jer þekkja nokkuð til sögu íslands • vilji játast undir kenningu próí. (). L. imi afnám sjálfstæðrar rík- 1. . ? isstiiðu Islamls við Gamla sátt- mála; enda væri með henni kippt hyrningarsteini undan öllu rjett- mæti frelsisbaráttu vorrar að undanfiörnu. 011 íslensk ))jóð. og mentaðir menn, sem til þekkja, standa þar á móti skoðun þessa sjerkennilega og einstaka lög- spekjngs, er fengið hefír leyfi til l>ess að dómfella þær skoðanir um í'jett vorn, sem beimurinn hefir virt og aðhvllst. Jeg hefi rækilega sýnt honum firam á það áður, að hann hafði, með því að rangskilja orð Konrad Maurers, leiðst út í þá kórvillu, að neita nýlendustöðu Grænlendinga. (Sbr. iritg. mína ,Fornstaða Grænlands'. Andvara f. á.). Að öðru leyti vil jeg hjer einungis minnast þess eins af ritdeilu okkar, að jeg tók frain að hann hefði verið „feng- inn til þess" að setja skrif sín um þetta mál tit fyrir almenning. Ennf,remur hafði jeg og bent á það, að hann hafði í „Rjettarsögu íslands" virt Grænland þess, að geta þess á tæpum þriðjungi af blaðsíðu! Á þennan veg er vísindamcnska þessa öndvegisfræðara vors um rjett ríkisinsj En hefði það ekki ve*t*ið varkárara af honum gagn- vart hag og heiðri þjóðar vorrar, sem hefir veitt honum eitt hið mikilvægasta embætti landsins, að halda sjer frá því að leggja hjer til mála, úít því hann hafði ekki annað nje meira til brunns að bera, heldur en staðlaust, óverj- andi yfirboðsfleipur — til hins verra. Hefir þessum mahni í »ra.un og veru aldrei dottið í hug hverja ábyrgð hann bar af því, að slá fram slíkum óvinafagnaði og lok- leysum í því efni, sem varðar íslendinga allra mestu, næst þeirra eigin tilveru og firelsi. tósjálfrátt hvarflar hugur vor tií þeirra, er börðust til sigurs fy.rir sjálfstæði íslands, móti erlend- um ofríkiskenningum. Þeir báru ekki viði að eldum fjandskapar gegn rjettlætiskröfum þjóðar vorrar. ' Einar Benediktsson. GISTIHÚS Á SVALBARÐA Sagt er að öflugt amcríkanskt fjelag með Lee forstjóra Md Alpincgistihússins í New York í broddi fylkingar ætli að reisa stórt og vandað gistihús í Kings- bay á Svalba»rða næsta sumar. A það að heita .Aei*oj)lane Hotel' og rúma 200 gesti. Skemtiferðir til Svalbarða ankast ár fffá ári, en hingað til hefir fólk ekki haff neina viðdvöl þar, enda er ekk- ert gistihúsi-ð. Nú ætla Ameríki- menn að bæta úr þessu og bæt" ist þá eitt ferðamannalandið við þau scm fyrk eru. Nafniö bendir á. að forgöngumeníiirnir ætli sjer að koma á föstum flagferð- um milli Noregs og Svalbarða til að stytta ferðafólkinu leið. Jarðskjálftar í Frakklandi. Snarpur landsjálfti kom Firakk- landsmegin við Ermasund, og varð kippanna einnig vart á Ermasundseyjum og Englandi. — Manntjón varð ekki af lands- skjálftakipp ]icssuiu.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.